Jezus' tweelingbroer heeft hem verraden

Non-fictie Het christendom is gebouwd op een mythe, meent Philip Pullman. Hij verzon een andere...

Mythen zijn meer dan historische vertellingen. Zij herinneren ons eraan ‘wat het betekent mens te zijn.’ Die basale waarheid was voor de Britse uitgever Canongate vijf jaar geleden aanleiding een serie te starten waarin auteurs van wereldfaam, onder wie Karen Armstrong, Margaret Atwood en Donna Tartt, op originele, de moderne mens aansprekende wijze bekende mythen hervertellen.

Het meest opmerkelijke aan De goede man Jezus en de schurk Christus, de tegelijk in een Nederlandse en Britse editie verschenen aflevering uit deze reeks is, dat Philip Pullman, auteur van avontuurlijke jeugdliteratuur zoals de Noorderlicht-trilogie, de mythe van de oorsprong van het christendom ontmythologiserend te lijf gaat. Hij ontmaskert het verhaal van het leven en de boodschap van de Jezusfiguur, zoals die ons zijn overgeleverd, als een mythe door een nieuwe mythe te creëren, waarmee hij de geloofwaardigheid van de eerste onderuithaalt. Het is dat de uitgever met grote letters ‘Dit is een verhaal’ op het stofomslag heeft laten zetten, anders zouden atheïsten er nog mee aan de haal gaan als bewijsmateriaal voor hun anti-christelijke gelijk.

In Pullmans hervertelling van de evangeliën zijn manipulatieve krachten in het spel die de simpele boodschap van godsvrucht en naastenliefde, verkondigd door de eenvoudige timmermanszoon uit Nazareth, hebben omgevormd tot het heldhaftige epos vol wonderbaarlijke gebeurtenissen en provocatieve politieke uitspraken, dat in het Nieuwe Testament tot ons komt. Het doel hiervan is even slim als slinks.

In de visie van de manipulanten kan Jezus’ boodschap alleen maar beklijven als een heuse organisatie zich over de verspreiding ervan gaat ontfermen, een organisatie met macht en uitstraling, met een centrale leiding die leerstellingen vastlegt en gehoorzaamheid afdwingt. Een kerk, kortom, met alle megalomane aspiraties die daarbij passen. Het hoeft geen betoog dat dit streven haaks staat op Jezus’ eigen ideeën.

Om zijn vertelling kloppend te maken laat Pullman Maria op kerstavond in het jaar nul bevallen van een tweeling: na Jezus wordt nog een jongetje geboren wiens werkelijke naam wij niet te weten komen, maar die door bezoekende astrologen uit het Oosten Christus wordt genoemd. Christus blijkt de kwade genius – met de beste bedoelingen overigens, hij wil zijn broer alleen maar helpen – die Jezus’ belevenissen en uitspraken optekent en daar, in opdracht van een met zekere regelmaat opduikende vreemdeling, een wonderbaarlijke draai aan geeft. Want, zo luidt Christus’ paradoxaal klinkende devies, hoe ongeloofwaardiger de wonderverhalen, des te overtuigender de boodschap die het realiseren van een wereldkerk moet bevorderen.

Het ultieme wonder laat zich raden. Jezus sterft, verraden door zijn eigen broer, de kruisdood. Maar hij is het niet, die drie dagen later, levend en wel, door Maria Magdalena bij het lege graf wordt aangetroffen.

Gert J. Peelen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden