Jevgeni Chaldej oogstte slechts

Voor velen symboliseert de foto die Jevgeni Chaldej op 2 mei 1945 maakte nog steeds het einde van de nachtmerrie van de Tweede Wereldoorlog: een Russische soldaat die de rode vlag hijst op het nog smeulende gebouw van de Rijksdag in Berlijn....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

Het werd uiteindelijk een van de bekendste foto's van deze eeuw, maar meer dan roem heeft de maker ervan er nooit mee geoogst. De laatste jaren van zijn leven sleet de befaamde Russische oorlogsfotograaf, die afgelopen maandag op 80-jarige leeftijd overleed, op een bedompt twee-kamerflatje in een buitenwijk van Moskou.

Als in een donkere kamer zat hij achter de altijd dichtgetrokken gordijnen op zijn bed, tussen de spoelbak, de vergroter en een archiefkast met de negatieven van zijn werk. Voor de bewonderaars die hem kwamen opzoeken en hem af en toe wat geld brachten, drukte hij de fraaiste exemplaren van zijn oorlogswerk af, natuurlijk vooral die van de Sovjet-soldaten op het Rijksdaggebouw.

Eerlijk als hij was, verzuimde hij nooit erbij te vertellen dat het eigenlijk een geënsceneerde foto was. Hij had de soldaten zelf de vlag - die hij bovendien zelf genaaid had - gegeven om het moment van de overwinning vast te kunnen leggen.

Chaldejs bazen bij het Sovjet-persbureau Tass ontdekten echter een schoonheidsfoutje op de foto: de Sovjet-soldaat die de vlag hees, droeg aan beide armen een horloge. Om te voorkomen dat het publiek de indruk zou krijgen dat de Sovjet-soldaten plunderaars waren, kreeg Chaldej de opdracht een van de horloges met een naald weg te retoucheren.

Op een andere beroemde foto van Chaldej zijn Russische tanks te zien bij de Branderburger Poort. Het idee daarvoor ontstond al in 1944, toen Chaldej na de herovering van Sevastopol een Duitse prent vond waarop te zien was hoe Hitlers troepen onder de poort door paradeerden. 'Toen dacht ik: Ooit kom ik in Berlijn en dan zal ik deze plaats vinden en vastleggen', zei Chaldej later.

De fotograaf volgde het Rode Leger van Moermansk tot Berlijn en maakte alle grote veldslagen mee, maar hij kwam ongedeerd uit de oorlog terug. Het enige litteken dat hij droeg was van een wond die hij als baby opliep bij een pogrom in een joods getto in de Oekraïne. Zijn moeder stierf toen, terwijl ze hem tegen een kogel probeerde te beschermen.

Na de oorlog keerde Chaldej als een gevierd fotograaf in zijn land terug. Vele malen portretteerde hij Stalin. Maar een paar jaar later werd hij door Tass op straat gezet, omdat hij het ooit zo goed had kunnen vinden met de Joegoslavische leider Tito, met wie Stalin inmiddels ruzie gekregen had. 'Je moet je vrienden voortaan beter kiezen', luidde het advies van zijn chefs.

Chaldej keek er niet eens zo van op. Uiteindelijk was ook maarschalk Zjoekov, de held van Berlijn, al meteen na de oorlog naar de achtergrond geschoven door Stalin. Van alle beroemdheden die Chaldej in zijn loopbaan gefotografeerd heeft, trok hij het meest naar Zjoekov. Andersom had de maarschalk ook veel bewondering voor de fotograaf.

Vooral Chaldejs foto van de maarschalk op zijn paard tijdens de overwinningsparade op het Rode Plein, viel bij Zjoekov in de smaak. Het mooiste, vond Zjoekov, was dat het paard net met alle benen van de grond is. Alsof het zweeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden