Analyse Financiële problemen jeugdzorg

Jeugdzorgsector dreigt vast te lopen in een bureaucratisch moeras

Nadat de grote Brabantse jeugdzorginstelling Juzt afgelopen zomer in de financiële problemen raakte, gaf Juzt-bestuurder Esther Overweter in de Volkskrant een waarschuwing: ‘Voor andere instellingen dreigt hetzelfde scenario.’ Nu zegt ook zorginkoopcoöperatie Intrakoop na een financieel onderzoek in de sector dat er veel meer jeugdzorginstellingen op omvallen staan

Personeel van Juzt bij de bijeenkomst van de FNV over de aangekondigde acties in de jeugdzorg. Beeld Hollandse Hoogte / Joyce van Belkom

Het aantal instellingen dat verlies lijdt, stijgt, wat vooral veroorzaakt wordt door stijgende personeelskosten en administratieve lasten. Een kwart van de instellingen die Intrakoop doorlichtte, dreigt om te vallen.

Intrakoop onderzocht de jaarverslagen van 268 instellingen over 2018, samen goed voor ongeveer 70 procent van de totale omzet in de Nederlandse jeugdzorgsector, die vorig jaar circa 3,7 miljard euro bedroeg. Van al deze onderzochte instellingen leden er 60 het afgelopen jaar verlies. Bovendien daalde de totale winst van de instellingen die wel een positief resultaat behaalden. In 2017 zaten er 47 instellingen in de rode cijfers.

Overigens begint het rapport van Intrakoop met positief nieuws over de jeugdzorgsector. Want de verandering van de wet, waardoor de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg sinds 2015 bij gemeenten ligt, heeft er wel voor gezorgd dat de instroom in de jeugdzorg groter is geworden, dat de drempel tot de zorg verlaagd is en dat de zorg dichter bij gemeenten en cliënten is gekomen. ‘De decentralisatie heeft positieve ontwikkelingen opgeleverd’, zegt professor Richard Janssen, van de Erasmus Universiteit en de Tilburg University en gespecialiseerd in de gezondheidszorg, die betrokken was bij het rapport.

Maar nu moet volgens hem de volgende stap gezet worden, want de jeugdzorgsector dreigt vast te lopen in een bureaucratisch moeras. ‘Want vorig jaar ging ongeveer 29 procent van het totale budget van 3,7 miljard op aan hoge administratieve kosten. Dat is geld dat niet aan de zorg ten goede komt’, zegt hij. Want jeugdzorgwerk betekent volgens Janssen inmiddels een enorme berg papierwerk, van aanbesteding, goedgekeurde zorgaanvragen, declaraties en jaarlijkse verantwoording, waarbij de honderden gemeentes het allemaal net weer wat anders willen hebben.’ 

De decentralisatie is gepaard gegaan met de reflex van gemeenten: ‘nu we verantwoordelijk zijn gaan we ook ons eigen beleid maken’, schrijft Janssen. Hij noemt dat begrijpelijk, maar het leidt tot hogere kosten en niet per se tot betere zorg.

Volgens Janssen ligt er een taak voor de Vereniging Nederlandse Gemeenten, om daar een vorm van standaardisering in aan te brengen. ‘Bij banken zouden we dit een systeemcrisis noemen en werd er ingegrepen.’ Janssen ziet het terugbrengen van de administratieve lasten als de ‘volgende stap in de decentralisatie’.

De decentralisatie van 2015 ging ook gepaard met een bezuinigingsopdracht van 15 procent voor de jeugdzorgsector. Inmiddels heeft het kabinet weer meer geld toegezegd: 1 miljard euro, verspreid over drie jaar. Ook dat is volgens professor Janssen nodig. Want een deel van de verliezen die instellingen hebben geleden, komt doordat de ‘afgesproken tarieven met gemeenten niet altijd kostendekkend’ zijn.

Maar volgens de advocaten Joost Fanoy en Tim Raats, gespecialiseerd in zorgaanbestedingen, komt dat geld nog niet altijd bij de zorg zelf terecht. Ze treden geregeld op voor jeugdzorginstellingen. ‘En de instellingen die wij bijstaan hebben nog  weinig tot niets van dat extra geld van het kabinet gezien.’ Raats stond onlangs nog een instelling bij die een kort geding had aangespannen tegen  gemeenten, onder andere om een hoger inkooptarief van gemeenten af te dwingen. Deze week verwacht hij een uitspraak. ‘In de wet staat dat de gemeenten verantwoordelijk zijn voor een kwalitatief en kwantitatief toereikend aanbod jeugdzorg, tegen tarieven die een goede verhouding tussen prijs en kwaliteit van de hulp garanderen. Dat is nu niet het geval.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden