Jeugd zonder toekomst

De jeugdwerkloosheid stijgt weer. Vooral jongeren die voortijdig de school verlaten, vinden nauwelijks werk. Vaak zitten ze daar niet mee....

'Kan ik nog een voorschot krijgen?'

'Een schop onder je kont moet je hebben. Je laat 'Eje moeder overal voor opdraaien. Zelf steek je geen vinger uit.' Louis van de Velde, adviseur bijstandswet bij het speciale loket voor jonge werklozen van het Haagse Centrum voor Werk en Inkomen, kan zijn ergernis niet langer verbergen.

De Antilliaanse jongen die onderuitgezakt voor hem zit, heeft twee jaar geleden zijn vmbo-opleiding afgebroken. Hij is onlangs 18 jaar geworden en komt een bijstandsuitkering aanvragen. De vereiste formulieren heeft hij maar half ingevuld, gesolliciteerd heeft hij niet. 'Ik kan geen werk vinden, alleen parttime', zegt hij.

'Wat doe je dan de hele dag?', wil Van de Velde weten. 'Ik rap in een band', zegt de jongen, zonder de adviseur aan te kijken. 'Daar verdien je niets mee. Hoe betaal je je kosten; telefoon en tram?', vraagt de adviseur. 'M'n moeder betaalt alles.'

Van de Velde helpt hem uit de droom. 'Zó krijg jij geen 200 euro bijstand. Je hebt niets gedaan om aan werk te komen.' De jongen moet zich een week later bij het Haagse jongerenproject Werkkompas melden. Daar zullen ze proberen hem weer naar school of aan het werk te krijgen.

'Áls hij zich daar al meldt', zegt Van de Velde. 'Maar als hij dat niet doet, dan krijgt hij geen uitkering. Zover zijn we nu wel.'

Een kamer verderop in het glimmende kantoor aan de Gevers Deynootweg in Scheveningen, waar sinds anderhalf jaar het Jongerenloket voor alle werkzoekenden tussen de 17 en 23 jaar uit de regio is ingericht, schuift een 19-jarige jongen aan bij adviseur Hanneke de Jong. Hij zoekt werk, én wil een uitkering.

Zijn cv leert dat hij in februari 2001 de derde klas van de havo verliet. 'Bijna niemand van mijn vrienden heeft z'n school afgemaakt. We zaten alleen maar te blowen', verklaart hij. Sindsdien is de jongen niet zonder baan geweest. Hij werkte op de bloemenveiling, in de thuiszorg en was barkeeper in een pianobar en een grill-restaurant.

Het afgelopen jaar probeerde hij zijn diploma te halen. Zijn droom – een baan bij de Luchtmobiele Brigade – ging in rook op. Hij haalde slechts drie deelcertificaten en de Luchtmobiele Brigade nam wegens bezuinigingen geen mensen meer aan, zeker niet zonder diploma.

'Ik zit diep in de debts en wil daar voor nieuwjaar uitkomen. Maar ik kan geen baantje meer vinden', houdt hij De Jong voor. 'Ik hoorde dat ik hier 70 procent van mijn laatst verdiende loon krijg.' Ze telt de door hem gewerkte maanden – het zijn er meer dan 26 van de laatste 39 – en zegt dat hij recht op WW heeft.

'Lang zal het niet zijn, dan moet je meer gewerkt hebben', zegt De Jong en geeft hem de paperassen voor uitkeringsinstantie UWV. Ze maakt een afspraak om over vier weken samen naar werk te gaan zoeken. 'Kan ik nog een voorschot krijgen?', vraagt hij. De Jong: 'Ik denk het niet, je moeder heeft inkomen.'

De Jong zegt te hopen dat het UWV hem geen WW-uitkering geeft. 'WW duurt voor hem zo kort dat het UWV geen tijd heeft, een traject naar werk voor hem te starten. Hij kan beter met bijstand via een project gaan werken én leren. Zonder verdere scholing loopt hij het gevaar een draaideurcliënt te worden.'

De twee jongens die zich deze morgen hebben gemeld, staan model voor de ruim vierduizend jongeren die de afgelopen negen maanden bij het Jongerenloket aanklopten voor een uitkering, werk of deelname aan een project.

De meesten hebben slechte papieren; ze braken hun opleiding aan vmbo of speciaal onderwijs af en hebben nauwelijks werkervaring.Soms komen ze uit een jeugdinrichting. Bijna allemaal hebben ze sociale problemen.

De schoolverlaters die in september mét diploma de arbeidsmarkt betreden, hebben een beter perspectief. Zij vinden vaak via uitzendbureaus hun eerste baantje en daarna een vaste baan. Al gaat dat het laatste jaar niet zo gemakkelijk meer.

Van de in totaal 4000 jongeren, waren er 1500 met voldoende diploma's en werkervaring. Van hen werd verwacht dat ze binnen zes maanden een baan hadden. Dat lukte hen ook.

Bijna 200 jongeren werden daarentegen niet in staat geacht te werken omdat ze eerst psychische of sociale hulp nodig hebben.

Ruim 500 jongeren verdwenen uit het zicht van het Loket. Ze zagen af van een uitkering, omdat ze zelf werk vonden, of weer naar school gingen. De overige 1800 zouden binnen een jaar of langer werk of een leer/werkplek moeten vinden. Dat proces verloopt moeizaam.

Zij worden overgedragen aan jongerenprojecten zoals Werkkompas. 'Via een warme overdracht', legt coödinator Bert van Straaten uit. 'We brengen de jongere hier in het pand naar de aanwezige contactpersoon van het project, zodat ze niet zoek raken.'

Die centrale aanpak in Den Haag – alle diensten onder één dak – vorige week door de Raad voor Werk en Inkomen aanbevolen voor alle gemeenten, helpt volgens Van Straaten enorm. 'Maar het is geen garantie dat we ze allemaal aan werk kunnen helpen. We krijgen hier gevallen waar je gewoon weinig mee kunt.'

Wat later op de dag lopen twee 17-jarige Antilliaanse meisjes bij het Jongerenloket binnen, met problemen waar Van Straaten op doelt. Het ene meisje is hoogzwanger en heeft een tweejarig kind aan de hand. Ze wil werken, heeft schulden. Het andere meisje, ook zwanger, baby op de arm, meldt adviseur Hanneke de Jong dat ze lasser wil worden. 'Daar kun je toch veel mee verdienen?'

Opvang voor hun kinderen hebben ze niet. Waar ze nu van leven, wordt niet duidelijk. Voor allebei maakt De Jong een afspraak om bijstand aan te vragen. Ze stuurt hen door naar het jongerenteam van de gemeente Den Haag, waar naar ál hun problemen zal worden gekeken. 'Dit zijn de cliënten waar je moedeloos van wordt', zegt De Jong. 'Ze hebben geld nodig, maar hebben zóveel problemen.'

Na de twee meisjes meldt zich een bleke 19-jarige Marokkaanse jongen. Stotterend vertelt hij over zijn mislukte schoolcarrière. Hij brak twee mbo-opleidingen af; de richting winkelbedrijf en vorig jaar wegens ziekte de richting laboratoriumtechniek. Ook zijn avondbaantje bij een schoonmaakbedrijf gaf hij op.

Het UWV wees zijn aanvraag voor een WW-uitkering af. De Sociale Dienst weigerde een bijstandsuitkering omdat hij de benodigde bankafschriften niet op tijd inleverde. 'Ik heb geldproblemen, maar ik kan niet werken, mijn hoofd voelt niet goed.'

De Jong zegt dat ze weinig anders voor hem kan doen dan een nieuwe aanvraag voor een uitkering indienen. Toch maakt ze een vervolgafspraak met de jongen. 'Als ik dat niet doe en zijn uitkering wordt opnieuw afgewezen, is het contact verloren', legt De Jong uit.

Net als haar collega Van de Velde voelt ze een zware sociale taak. 'We krijgen hier jongeren die door de maatschappij aan hun lot worden overgelaten. Wij zijn hun laatste vangnet', zegt Van de Velde. Hij noemt de Antilliaanse jongeren die zich zonder diploma's melden. Maar ook de Marokkaanse en Turkse jongeren die als ze 18 zijn door hun ouders naar Nederland worden gestuurd.

'Zij spreken geen Nederlands, hebben geen inkomen en geen werk. Wi¿j moeten ze op gang helpen', zegt Van de Velde. Echt aangedaan was hij onlangs door de situatie van een 17-jarige Irakese mbo-student. 'Zijn ouders waren met zijn broertjes en zusjes naar Irak vertrokken. Zij hadden de De oorzaken lijken divers.

'De werkgelegenheid daalt, bedrijven hebben nauwelijks vacatures. We hebben onlangs nieuwe acquisiteurs aangenomen om zeker te zijn dat ze de banen dié ze hebben, bij ons aanmelden', zegt Van Straaten. Maar uit de cijfers blijkt ook dat de jongeren die aankloppen steeds vaker een slechte uitgangspositie hebben.

Suleyman Korkman, contactman van Werkkompas, die voor zeventig van dergelijke jongeren een leer/werkplaats zoekt, stuit op een ander probleem. 'Werkgevers willen soms geen allochtone jongere in dienst nemen. Ik spreek ze daarop aan, maar kan er niets aan doen', aldus Korkman. In zijn bestand laat hij zien dat zeven van de tien cliënten allochtoon zijn. 'Jongens zonder diploma waarvoor ouders niet langer wensen te betalen. Er zitten heel goeie tussen. Maar werkgevers moeten hen soms eerst zien en mijn verhaal erbij horen voor ze dat geloven.'

Voorbeeld? 'Ik zoek momenteel een plaats bij een garagebedrijf voor een Turkse jongen van 17. Hij liep een prima stage bij een vestiging van KwikFit, maar die schrapt momenteel banen. Het lukt me maar niet. Terwijl die jongen slechts 499 euro bruto per maand kost.'

Bij grootwinkelbedrijf Jumbo, nieuw in Den Haag, boekte Korkman onlangs wel succes. Hij wist er vijftig van zijn cliënten te plaatsen, autochtoon én allochtoon. Toch is hij somber: 'Het gaat steeds moeizamer. Achter elke jongere die ik aan een plek help, staan bijna twee nieuwe met net zulke slechte papieren te wachten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden