Jeugd vertegenwoordigd

Talrijke fotografen streven ernaar jongerencultuur te vereeuwigen; zelden lukt het de oppervlakkigheid te ontstijgen. Martijn van de Griendt slaagt daar wel in. Behalve uitbundig en kleurrijk is zijn werk ernstig en respectvol.

Fotografie

Forever Young

Kunsthal Rotterdam, t/m 11/5. Gelijknamig boek 20 euro

forever young, heet de fototentoonstelling van martijn van de griendt in de kunsthal in rotterdam. de titel refereert aan een hitje van de band alphaville uit 1984, woorden waaruit het verlangen spreekt naar de eeuwige jeugd. dat is niet zozeer het verlangen van jongeren zelf - die hebben wel andere zaken aan het hoofd dan de dreigende ouderdom lichtjaren achter de horizon. nee, het zijn vooral degenen die de jonge jaren zijn ontgroeid die naar het onbekommerde verleden terugverlangen. van de griendt valt als midveertiger, in elk geval in leeftijd, in die categorie van vergeefs verlangen.

Wie de langgerekte zaal binnenloopt waar een kleine veertig kleurenfoto's hangen van Van de Griendt, heeft niet meteen in de gaten dat de fotograaf veel ouder is dan zijn onderwerp. Het valt juist op hoezeer hij wordt geaccepteerd door de jongeren voor zijn camera, hoe hij deelgenoot lijkt van de groepjes die bezig zijn met, ja met wat eigenlijk? Het raadsel van de jeugd nieuw leven in te blazen? Op uiteenlopende plekken - Amsterdam, Parijs, New York, Caïro, Warschau, Tel Aviv, Melbourne, Londen - betrad hij hun wereld. Een wereld van McDonald's en festivals bezoeken, make-up en hippe kleding, uitgaan, drinken, roken, flirten, seks, biken en skateboarden, eindeloos zombie-achtig smartphonen, maar bovenal een wereld van onbestemd maar niet onprettig chillen.

Mooi is te zien hoe Van de Griendt in de loop der jaren als fotograaf is gegroeid. Missen zijn foto's uit de jaren negentig (de vroegste die hier te zien zijn) soms concentratie, zijn ze wat rommelig of te veel gericht op pure uiterlijkheden, die van recenter datum zijn in hun beeldtaal krachtig, afgedrukt in verzadigde kleuren, dwingend en brutaal. De toeschouwer gaat, ook al door het forse formaat waarop de meeste foto's zijn afgedrukt, deel uitmaken van de jongerenwerelden. Zo lijkt het althans, maar bij nadere beschouwing is dat niet het geval. Hij bevindt zich gevoelsmatig weliswaar bij, zelfs naast Van de Griendt, die de jongeren dicht nadert, maar de toeschouwer noch de fotograaf maakt werkelijk deel uit van het jongerenuniversum. Ze zijn er op bezoek, passanten.

Op de meeste foto's staan, zitten of liggen meer dan één jongere, waarmee Van de Griendt hun onderlinge verhoudingen - of het totaal ontbreken daarvan - zichtbaar maakt. De jongeren zijn in zichzelf gekeerd, staren voor zich uit of verliezen zich in elkaars blik - de fotograaf is er op intieme wijze getuige van en observeert ze tegelijk afstandelijk.

Zijn werk bezit ontegenzeggelijk antropologische kwaliteiten. Niet het nostalgische verlangen naar de voorbije jeugd, maar nieuwsgierigheid naar de persoonlijkheid en het karakter van zijn onderwerpen voert de boventoon. Van de Griendts werk is behalve uitbundig en kleurrijk ook ernstig en respectvol. Behendig vermijdt hij de valkuilen van de ironie, die overal gapen wanneer jongeren eens doorschieten in drankgebruik, maffe kapsels, aanstellerij.

Talrijke fotografen (welke fotografiestudent níét?) zijn Van de Griendt voorgegaan in het streven jeugdcultuur te vereeuwigen, maar slechts een enkeling lukt het daarbij oppervlakkigheid te ontstijgen en iets te maken dat beklijft. De Amerikaanse Nan Goldin, inmiddels op leeftijd, wist in de jaren zeventig haar eigen ruige subcultuur - van drank, drugs, huiselijk geweld en, tien jaar later, het spook van aids - onvergetelijk te fotograferen. Het is, naast haar talent, de meedogenloze eerlijkheid die haar werk tijdloos maakt.

Van de Griendt heeft meer verwantschap met fotografen als Rineke Dijkstra en Max Natkiel, die beiden genoeg voeling met hun jeugdige modellen hebben om ze voor de camera te winnen, en tegelijk genoeg afstand bezitten - door ervaring en een relatief gevorderde leeftijd - om door poses heen te prikken en tot de ziel door te dringen. Maar waar Natkiel en Dijkstra een een-op-eencontact bewerkstelligen tussen toeschouwer en (per portret meestal één) model door een blik in de lens, kijken Van de Griendts modellen vaak weg of zoeken oogcontact met leeftijdgenoten. Er is minder direct contact met de jongeren op zijn foto's, maar daar staan spontaniteit en een zekere spanning tegenover.

Niet op alle foto's lukt het Van de Griendt zichzelf helemaal weg te cijferen. Dan reageren de jongeren vaak met een pose of een grimas, de maskers die een foto ontkrachten.

Dat is precies wat je ziet gebeuren op de videoportretten van groepjes jongeren in de buitenlucht - in een park, onder een brug. Van de Griendt filmt, zonder vragen te stellen, zonder commentaar, hoe ze dollen met elkaar, voor de camera de draak met elkaar steken, kortom: de eeuwige even ontwapenende als onuitstaanbare pubers spelen die ze - bijna vergeten - ook nog zijn. Leuk om te zien, maar zó kenden we ze al.

GEDREVEN DOOR FASCINATIE

'Tel Aviv, 2013. In een overdekt winkelcentrum in McDonald's hangt een groep van zo'n twintig jongeren in de leeftijd van 14 tot 18 jaar. Ze zitten aan elkaar, hangen op elkaars schoot, klieren wat met lege dienbladen van de fastfoodketen en spelen met hun smartphones. En ik maak foto's van ze. Een wat dikkige jongen met een zwart petje laat zijn spierballen zien. Ik daag hem uit voor een potje handjesdrukken. Ze komen allemaal rond het tafeltje staan en ik word in vijf seconden finaal verslagen. De security komt me waarschuwen. 'You could be stabbed.' Deze jongeren kunnen messen bij zich dragen. Ik krijg de tip om ze recht in de ogen te kijken. Dat deed ik al. Niet uit angst of om ze te intimideren, maar omdat ze me fascineren.'

Martijn van de Griendt in het voorwoord van Forever Young.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden