Jeugd van nu taalt niet naar Tiananmen

Op 4 juni 1989 kwam bloedig een einde aan de grote studentenmanifestatie op het Plein van de Hemelse Vrede in China....

Van onze correspondent Hans Moleman

'Ik ben eigenlijk heel gelukkig. Ik heb een flat, ik heb de kans om mijn eigen bedrijfje te beginnen, ik kan binnenkort naar het buitenland reizen. Hier in Shanghai heb je nu bijna net zoveel vrijheid om te doen wat je wilt als in de Verenigde Staten en Europa.'

Jacy Wang (23) is een typerende vertegenwoordigster van China's nieuwe generatie. Ze is 23, is afkomstig uit een stad in de omgeving van Shanghai, vorig jaar studeerde ze af aan de universiteit. Enig kind. Haar ouders kochten voor haar van hun spaargeld een bescheiden appartement in een buitenwijk. Ze werkte tijdens haar studie al freelance voor een makelaar, en is nu met een studiegenote voor zichzelf begonnen.

Top Agency, hebben de jonge onderneemsters hun bedrijf gedoopt. Nog even geen kantoor ('kunnen we niet betalen'), maar wel klanten, die vanuit de flat per gsm en internet worden gediend. De huizenmarkt in Shanghai groeit en bloeit, dus kansen genoeg.

Een paar maanden geleden is ze verder begonnen aan een masterstudie psychologie aan de Universiteit van Hong Kong, via het internet. Ze wil later een eigen praktijk beginnen. Want de huizenbranche mag nu even leuk zijn, psychologen hebben echt de toekomst in China. 'Het leven wordt steeds moderner, de druk groter. Hoe ontwikkelder een land raakt, hoe meer mensen geestelijke bijstand nodig hebben, dat zie je in andere landen', zegt Jacy.

Vijftien jaar geleden, in de vroege ochtend van 4 juni 1989, leidde op het Tiananmenplein in Peking een andere studente psychologie de laatste paar duizend demonstranten weg, door een haag van militairen. Chai Ling was net als Jacy Wang 23 jaar oud. Ze was een van de aanvoerders van de grootste protestactie tegen de regering sinds de Chinese Communistische Partij (CCP) in 1949 aan de macht kwam. De aftocht voorkwam een nog bloediger einde van de manifestatie van ongenoegen die de natie in de lente van '89 wekenlang op de kop zette.

Het derde lustrum van 'het contra-revolutionair oproer', zoals de bejaarde machthebbers in de CCP de demonstraties afdeden, gaat vandaag in China waarschijnlijk muisstil voorbij. Iedere vorm van herdenking van de honderden doden die vielen toen tanks en soldaten schietend oprukten naar het plein is officieel verboden. Alleen in Hong Kong, dat door zijn speciale status op meer vrijheid kan bogen, hebben voorstanders van een democratie een dodenwake gepland.

Jacy Wang heeft nog nooit van Chai Ling gehoord. Ze staat wat dat betreft model voor het gros van China's huidige jonge generatie. 'Iedereen weet wel dat er destijds iets gebeurd is, maar weinigen weten de details', verklaart ze. 'Veel jongeren zijn er ook niet zo in geïnteresseerd'.

Aan de grote tafel van Ark, een trendy muziekcafé annex restaurant in het historische centrum van Shanghai, leidt een gesprek met goedopgeleide Chinese twintigers al snel tot een conclusie: hier broeit geen oproer. Hier zitten jonge vertegenwoordigers van de nieuwe middenklasse die de regering in Peking de laatste jaren met zoveel enthousiasme bevordert. Ze hebben zichzelf Engelse voornamen gegeven, naast hun traditionele Chinese namen.

Ze kennen het internet op hun duimpje, spelen met snelle mobieltjes en Sony Vaio computers en hopen over een jaar of wat genoeg te verdienen om een leuke Polo of Picasso te kunnen rijden. Het zijn redelijk zelfbewuste burgers, die wel weten dat het landsbestuur gebreken vertoont, maar er niet de barricaden voor zullen opgaan. Want, zo was de harde les van '89, dat loopt niet goed af.

'Wij genieten van het leven', zegt Kevin, art-director bij een tvproductiebedrijf. 'We dansen, we feesten en we proberen leuk werk te doen. Over de rest maken we ons niet te veel zorgen. Iedereen weet dat er gevoelige onderwerpen zijn.'

Ondanks het feit dat allerlei dingen van de regering niet mogen, zijn er veel meer mogelijkheden dan vijftien jaar geleden. Tony, nog studerend aan de kunstacademie: 'Bepaalde films mogen niet vertoond worden in de bioscoop. Maar je kunt ze overal goedkoop op straat krijgen, op dvd, en thuis kijken. We hebben internet, mobiele telefoons, je kunt in de winkels alles kopen. De moderne media kun je niet allemaal in je macht hebben, dat weet de regering ook wel.'

'Ik weet ook wel dat de staats-tv een eenzijdig beeld geeft', zegt Jacy. 'Ik heb een satellietschotel, waarmee ik naar programma's uit Hong Kong en Taiwan kijk. Dat is eigenlijk illegaal, maar daar hebben ze leukere bands op tv. En als je dan het journaal ziet merk je dat de Chinese tv maar een paar procent van het hele verhaal vertelt.'

Hoe moet China er over vijftien jaar uitzien? Wat verwachten de twintigers van hun regering, tegen de tijd dat ze tegen de veertig lopen? 'Het onderwijs moet veranderen', zegt Jacy. 'Kinderen moeten nu veel dingen uit hun hoofd leren waar ze later weinig aan hebben. Het moet creatiever worden, minder schools, dan krijg je studenten die innovatief kunnen denken.'

De Chinese regering moet in handen komen van minder bejaarde types, vindt Kevin. 'We moeten geen leiders hebben van boven de zestig, die hebben vastgeroeste hoofden. Mannen van tussen de veertig en vijftig, die hebben ervaring en energie, dat zou het beste zijn voor de modernisering van het land'.

En vrije verkiezingen, staan die op het verlanglijstje? Tony twijfelt. Kevin rekent erop dat er één partij blijft, de CCP. Hij zou er liever twee zien, zoals in de VS. Maar om met de tijd mee te gaan zal de partij wel steeds opener worden. Jacy heeft er een hard hoofd in. 'Verkiezingen, dat is niets voor China. We hebben een te groot land, te veel mensen. Wie moet je kiezen, hoe moet je dat allemaal regelen?'

Wat het belangrijkste is, besluit de jonge onderneemster, is dat de regering 'ons een goed leven kan bieden'. 'Het maakt me dan niet zoveel uit wie de leiding heeft'. En over twintig jaar zal de tragedie van Tiananmen openlijk herdacht kunnen worden. 'Dan is de gevoeligheid er wel af.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden