Jeugd van Donetsk wil bij Kiev horen

Pro-Russische betogers domineren de tv-beelden uit Oost-Oekraïne. Maar ze zijn een minderheid, een onder-klasse van ouderen met een 'hang naar het verleden'.

DONETSK - Het is verbazend hoe weinig ruimte een revolutie nodig heeft. De opstand tegen de Oekraiense president Viktor Janoekovitsj speelde zich af op Maidan, het Onafhankelijkheidsplein in Kiev, en een paar straten eromheen, nauwelijks meer dan een paar vierkante kilometer. 'Dit is ons Maidan', zegt Sergej, 29 en een adjudant van Pavel Goebarev, die zich door 'het volk' van Donetsk tot gouverneur van de regio heeft laten uitroepen. Hij kijkt tevreden naar het plein voor het provinciehuis, waar honderden pro-Russisch betogers voor aansluiting met Rusland demonstreren.


De politie heeft de betogers in de nacht uit het grauwe betonnen blok verdreven en bovenop wappert weer de blauwgele Oekraïense vlag. 'Vanmiddag om 4 uur nemen we het gebouw weer in', zegt Goebarev zelfverzekerd, terwijl hij door de menigte bewonderaars waadt. Twee weken geleden was Goebarev nog volslagen onbekend, maar na de machtsovername door de oppositie in Kiev, is hij opeens een held geworden voor de Russen in Donetsk die terugverlangen naar het oude vaderland. 'Wij willen bij Rusland, net als nu met de Krim gebeurt. We moeten niets van die Europese Unie van jullie hebben', snauwt een bejaarde man. 'De EU heeft Oekraïne al in 1942 eens bezet!'


En inderdaad, even na 4 uur leidt Goebarev zijn volk als Mozes het beloofde land in. Als de woedende menigte het gebouw bestormt, wijkt de haag van oproerpolitie uiteen en breken Goebarevs aanhangers de deuren open. Onder luid gejuich van de menigte hijst de voorhoede de Russische vlag, terwijl enkele activisten het gebouw doorzoeken op 'provocateurs'. 'Pak ze bij hun ballen', schreeuwt een man.


Een paar honderd meter achter hen, op de Artjoma, rijdt het verkeer ongestoord door: louter westerse merken en opvallend veel terreinwagens. Lada's zie je bijna niet meer, of het moet in de buitenwijken van de industriestad met bijna een miljoen inwoners zijn. Her en der steken de protserige monumenten van het kapitalisme omhoog, vaak in handen van de oligarch Rinat Achmetov die drie van de tien grootste ondernemingen in Oekraïne bezit. De nieuwste aanwinst, de enorme glazen kolos Sky City heeft pech gehad: het businesscentrum staat nog leeg en nu is de revolutie ertussen gekomen.


Donetsk was de machtsbasis van president Janoekovitsj, maar nu hij is afgezet en naar het buitenland gevlucht, moeten nog maar weinig mensen in de stad iets van hem hebben. Ook 'volksgouverneur' Goebarev niet. 'Janoekovitsj is een oplichter, een dief, maar vooral een lafaard', zegt hij. Het steekt hem vooral dat de president de benen heeft genomen in plaats van af te rekenen met de betogers op Maidan.


Maar de ergste vijand is Achmetov, die Janoekovitsj jarenlang steunde, maar zich na de machtsovername op de vlakte houdt. 'Achmetov betaalt die Oekraïense demonstranten die voor Kiev zijn, allemaal huurlingen, allemaal studenten die door hem zijn omgekocht,' zegt een betoger met een lintje met de Russische driekleur op.


Inderdaad zijn er woensdagavond opvallend veel jongeren onder de pro-Oekraïense betogers die zich op het Leninplein verzamelen om tegen de dreiging van een Russische invasie te protesteren. Er heerst een uitgelaten sfeer.


'Het is voor het eerst dat de mensen die er anders over denken zich zo massaal laten zien', zegt Sergej Popov, een 30-jarige ondernemer en een van de organisatoren van de demonstratie. 'Het probleem is: veel jongeren gingen nooit stemmen, omdat ze toch wisten dat er zou worden geknoeid met de uitslag. De ouderen stemmen wel, niet voor de toekomst, maar voor het verleden: de Sovjet-Unie.'


De Sovjet-Unie is nog dichtbij in Makejevka, een kolen- en staalcentrum dat aan Donetsk is vastgegroeid. Het centrum ziet er fleurig uit, met pastelgetinte gebouwen. 'Geschilderd toen Janoekovitsj hier op bezoek kwam, maar de achterkant hebben ze niet gedaan', zegt een inwoner. Dat klopt, maar verderop hebben ze ook de voorkant niet geschilderd.


Het Donbekken, waar Makejevka en Donetsk liggen, speelde onder Stalin een hoofdrol bij de industrialisering van de Sovjet-Unie. Ook nu nog staan zeven van de tien grootste ondernemingen van Oekraïne in het Donbekken.


Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie heeft een groot deel van de staalindustrie, de trots van Makejevka, de deuren moeten sluiten. Maar de Makejevski cokesfabriek (MMZ) draait nog op volle toeren. Het bedrijf, waar ruim drieduizend mensen werken, is in handen van de Russische staalbaron Viktor Noesenkis, een vrome oligarch die voor de toegangspoort van de fabriek een Russisch-orthodox kerkje heeft laten neerzetten. 'Wij hebben het hier geweldig, iedereen krijgt op tijd zijn geld, alles gaat prima, als die lui op Maidan ons leven tenminste niet verpesten', zegt een werkneemster.


Op een marktje probeert Sergej Vertigel vanaf de motorbak van zijn Lada - 'uit 1972, want geld om een nieuwe te kopen heb ik niet' -- wat tweeliterflessen melk en ingemaakte groenten uit zijn tuin te slijten. Op een goede dag verkoopt hij misschien voor 20 euro, maar daar moet de benzine vanaf, plus de vaste 'bijdrage' voor de wijkagent. '20 euro per maand, maar dan valt ook niemand je verder lastig.'


Fabriek moest sluiten

Vroeger werkte hij in een fabriek, maar die moest sluiten. 'Een andere baan vind je niet gauw. Ja, misschien als folderaar of zoiets, maar daar verdien je niets mee. ' De politieke crisis heeft alles nog veel erger gemaakt, zegt hij. 'Voor het eerst sinds lang krijgen in sommige kolenmijnen de mijnwerkers hun loon niet op tijd; dat voelen wij natuurlijk ook.'


Onder Janoekovitsj was het niet veel beter, zegt Jelena (30), die als kok in de kantine van een middelbare school werkt. 'Hij vulde zijn zakken, zijn zoons ook, maar het was rustig. Nu weet je niet wat er gaat gebeuren.' De nieuwe regering in Kiev vertrouwt ze niet. 'Allemaal mensen uit West-Oekraïne. Die haten Russen.' Tot de omwenteling keek ze nog wel naar de Oekraïense televisie, maar nu kijkt ze alleen nog maar naar de Russische zenders die hier zijn te ontvangen. 'Uit Kiev hoor je alleen maar leugens!'


De kloof tussen de twee delen van Oekraïne is groot. 'Hier zit de zware industrie', zegt Sergej Parchomenko, een voormalige mijnwerker. 'Ouderwets misschien, maar zonder ons kan Oekraïne niet. Daar in het westen heb je geen industrie. Zij hebben vooral kleine bedrijfjes, particuliere ondernemers.'


Veel mensen uit het Donbekken werken over de grens, in Rusland, maar 120 kilometer van Donetsk. 'De lonen liggen daar wel twee keer zo hoog als hier', zegt Parchomenko. 'Veel mensen hebben daar ook familie en zijn bang dat de grens met Rusland dicht gaat als wij in de armen van Europa raken. Wij voelen ons meer bij Rusland thuis.'


Na vier dagen van eb en vloed in Donetsk - de ene dag wappert de Russische vlag op het provinciehuis, de andere dag de Oekraïense - lijken de Oekraïense autoriteiten de protesten aan het eind van de week onder controle te hebben. Uit angst om de Russen een argument te geven Oekraine binnen te vallen, durfden de autoriteiten de politie niet in te zetten tegen de pro-Russische betogers. Maar donderdag pakte een eenheid van de Oekraïense veiligheidsdienst SBOE 'volksgouverneur' Goebarev op wegens het oproepen tot separatisme, samen met enkele tientallen andere pro-Russische activisten. Hun aanhangers protesteerden 's avonds bij het kantoor van de SBOE tegen Goebarevs arrestatie.


De pro-Russische revolutie blijft echter beperkt tot enkele honderden inwoners van de stad. Het proletariaat wil wel, maar de rest van Donetsk wil gewoon verder met zijn leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.