'Jeugd moet zich beter afvragen wat ze t wil studeren'

Staatssecretaris Rutte heeft grote ambities voor de kenniseconomie, maar geen geld. Dat betekent kiezen: mensen moeten korter studeren. 'Als trage studenten sneller studeren, komt er meer geld beschikbaar per student.'..

Van onze verslaggeefster Gerard Reijn Margreet Vermeulen

'Welkom in mijn oosterse boudoir', grijnst Mark Rutte, nu bijna drie maanden staatssecretaris van Onderwijs. De Chinese bruidskasten en Aziatische snuisterijen op zijn werkkamer zijn een erfenis van zijn voorganger, Annette Nijs. Op het bureau ligt het enige wat Rutte zelf heeft meegebracht: een plastic zak met vier bruine bollen.

De bewindsman heeft ook grote ambities ged van zijn voorganger. De kenniseconomie vergt meer hoger opgeleiden, betere studies en een internationale oriatie. Maar er wordt geen stuiver extra voor hoger onderwijs uitgetrokken. Valt dat wel met elkaar te rijmen?

Rutte vindt van wel. 'Als de hoeveelheid geld gelijkblijft, moet je scherper kiezen. Aan wie moet dat geld ten goede komen? Nu gaat een flink deel naar studenten die erg lang over hun studie doen. Daar moeten we vanaf.'

Rutte gunt de toekomstige student jaar vertraging. Daarna moet hij veel meer collegegeld gaan betalen. 'Slechts 10 procent van de studenten studeert af in de tijd die ervoor staat. De rest doet er langer over, soms veel langer. Dat mvan mij, zo liberaal ben ik wel. Maar het is maatschappelijk ongewenst, dus waarom zou de overheid dat moeten betalen?'

De studentenbond LSVb verwerpt Ruttes plannen en wijst erop dat de gemiddelde student 5,6 jaar doet over zijn studie. Rutte: 'Dat is nou juist het probleem, dat we dat normaal zijn gaan vinden. Ik vind 5,6 jaar niet normaal.'

De belangrijkste oorzaak voor de vertraging is een verkeerde studiekeuze. Tientallen procenten van de studenten veranderen tussentijds van richting. 'Ik wil bereiken dat scholieren twee keer nadenken voor ze kiezen welke studie ze gaan doen. Nu hoor je toch vaak dat scholieren een studie gaan proberen. Dat moet scherper. Ze moeten zich afvragen: wat wil ik t studeren?'

Het argument dat de academische diepgang in gevaar komt als studenten harder moeten werken, maakt op Rutte al helemaal geen indruk. 'Uit onderzoek blijkt dat de gemiddelde alfa- en gamma-student 25 uur per week aan de studie besteedt. Daar zit dus nog wel wat rek in', antwoordt hij droogjes. 'Het buitenland bewijst toch ook dat het kan.'

Het kabinet staat achter het plan. Van de coalitiepartijen heeft D66 het er nog het moeilijkst mee. De Kamerfractie is bang dat trage studenten massaal afhaken. 'Daar is geen enkele aanwijzing voor', vindt Rutte. 'De hogere collegegelden kunnen geleend worden. En de terugbetalingsregeling zullen we, meer dan nu, afhankelijk maken van het inkomen en wellicht van de gezinssituatie.' Rutte verwacht dat de Tweede Kamer zijn plannen accepteert. 'Ik verwacht een pittig debat dat uiteindelijk goed afloopt. En ik verwacht zeker nog volop gesteggel over het maximale collegegeld dat trage studenten moeten betalen. Dat plafond van 6500 euro staat nog niet vast.'

Het kabinet wil het aantal hoger opgeleiden flink opvoeren, maar dit systeem maakt studeren niet aantrekkelijker.

'Toch verwacht ik dat meer mensen dat gaan doen. Met een hbo- of universitaire opleiding sta je zel sterker aan de poort van deze samenleving. Dat weet echt iedereen. We moeten wel het doorstromen van mbo naar hbo, en van hbo naar universiteit bevorderen.'

In de afgelopen dertig jaar is het re beschikbare budget per student gehalveerd. Hoe lang kunnen we daarmee doorgaan?

'Dat kan inderdaad een probleem worden. Daarom kom ik ook met dit plan. Als trage studenten sneller gaan studeren, komt er meer geld beschikbaar per student. En als trage studenten traag blijven, komt er meer geld het stelsel binnen via de hogere collegegelden. Nee, hoe veel dat kan opleveren, weet ik niet.'

In de meerjarenramingen blijven de uitgaven per student dalen van 5100 euro in 2004 naar 4600 in 2008.

'Dat klopt. De uitgaven groeien wel een beetje mee met de groei van het aantal studenten, maar het gaat niet gelijk op.'

Rutte heeft niet alleen zijn pijlen gericht op trage, maar ook op oudere studenten. Mensen die na hun dertigste met een studie beginnen, moeten die zelf gaan betalen. 'Vrijwel alle dertigplussers hebben een baan. Als Philips graag wil dat werknemers een universitaire cursus volgen, moet Philips dat maar betalen. We moeten de kosten leggen waar zij horen.'

Ook de bekostiging van de universiteiten en hogescholen wordt veranderd. 'We moeten die instellingen belonen waar weinig studenten uitvallen en die studenten aan zich weten te binden.' Nu krijgen instellingen het grootste deel van de rijksbijdrage pas als een student afstudeert. 'Als een student overstapt naar een andere instelling, merkt zo'n school daar dus niets van. Dat wordt anders.' In Ruttes systeem volgt de geldstroom de student op de voet.

Genoeg gepraat over geld, vindt Rutte . 'Mag ik een anekdote vertellen? Een Nederlander bezoekt de rector van de universiteit van Cambridge. Worden ze onderbroken door een medewerker die een ramp komt melden: een student had die dag vijf taalfouten gemaakt in een tentamen. De decaan gelast ''de gebruikelijke procedure'' in gang te zetten. Studenten die vijf taalfouten maken, krijgen het dringende advies zich te beraden of ze wel verder willen studeren in Cambridge. Dit voorbeeld klinkt een beetje hysterisch. Maar wat ik bedoel is dat je de kwaliteit ook kunt opkrikken met systemen die geen cent kosten. Het is echt niet alleen geld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden