Jeugd krijgt vals beeld 20ste eeuw

Op middelbare scholen lijken de misdaden van het communisme van Mao en Stalin minder erg dan de communistenjacht in de VS, zegt Michiel Klinkhamer....

Nederlandse schoolboeken, blijkt uit een artikel in het maandblad Eos,verzwegen in de jaren zeventig en tachtig de misdaden van de Chinesecommunistische dictator Mao. Hoewel in het onderwijs de zaken vaker dooreen roze bril worden bekeken, gaat dit erg ver. We hebben het niet overde Chinese Willem Drees, maar over de man die twaalf jaar na de TweedeWereldoorlog tegenover de verzamelde communistische leiders uit 64 landenin Moskou verklaarde: 'Laten we nu eens in ogenschouw nemen hoeveel mensener zullen omkomen als er een oorlog uitbreekt. Er zijn 2,7 miljard mensenop de wereld (...) Ik zeg dat, in het extreme geval dat de helft omkomt,de andere helft leeft, maar het imperialisme met de grond gelijk gemaaktzal worden en de hele wereld socialistisch zal worden.'

Een steekproef met het basisboek Vwo Geschiedenis voor de Tweede Fase(Malmberg 1999), een van de vier veelgebruikte methoden, leert echter dathet onderwijs zich nog steeds niet hersteld heeft van de reflex misdadenvan linkse dictators weg te moffelen. In Module 2, paragraaf 3.3Heksenjacht in de 20ste eeuw, worden niet alleen Mao's Culturele Revolutie(1966-1976), maar ook de stalinistische Grote Terreur (1936-1938)goedgepraat door die op één lijn te stellen met de communistenjacht inde Verenigde Staten in de jaren twintig en vijftig.

In werkelijkheid werden tijdens de Grote Terreur bijna alle sectorenvan de maatschappij - communistische partij, leger, regering, bedrijven,jeugdbeweging en vakbonden - grondig uitgedund. Er waren showprocessenwaarbij vermeende spionnen na door foltering afgedwongen bekentenissenwerden geëxecuteerd. De Culturele Revolutie veranderde China in eenculturele woestijn en moedigde Rode Gardisten aan publiekelijk geweld tegebruiken tegen vermeende reactionaire elementen, die er niet op basis vanpersoonlijke schuld, maar van afkomst, positie of uiterlijk uitgepiktwerden. Drie miljoen personen werden gelyncht of geëxecuteerd. Na de doodvan Mao erkende de Chinese leiding dat ongeveer 100 miljoen personen vande Culturele Revolutie te lijden hadden gehad.

Senator McCarthy verdacht 262 personen op het State Department ervancommunist of sympathisant van het communisme te zijn. Als gevolg van zijnvileine verhoren tijdens hoorzittingen van de senaatscommissie, waarvan hijlid was, verloren enkele honderden ambtenaren hun baan of werden wegensmeineed veroordeeld.

In module 2 wordt echter, door weglating van slachtofferaantallen, deindruk gewekt dat het om verschijnselen van min of meer vergelijkbare aarden omvang gaat. Het leerboek stelt dat de vervolgingen van vermeendecommunisten in de VS 'zeer omvangrijk' waren. Het enige moment dat het indeze module over aantallen rept bij Stalins zuiveringen, is een tekst overeen politiek proces in de Sovjet-Unie 1930, waarbij 'veertien mensen terdood werden veroordeeld' en 'velen' verbannen naar kampen in Siberië.

Tijdens de Grote Terreur werden zeven miljoen personen gearresteerd,een miljoen geëxecuteerd en er kwamen twee miljoen gevangenen om in dekampen. Nogmaals twee tot vier miljoen burgers werden tot het kampveroordeeld en overleden daar na afloop van de terreur. Door beidefenomenen onder de gezochte noemer van heksenjacht in een vergelijkingonder te brengen, ontneem je de jonge generatie elk gevoel voor historischeverhoudingen.

In module 10 wordt wel een realistisch aantal slachtoffers van deGrote Terreur genoemd, maar naar die module wordt in module 2 niet verwezen. De folteringen, gedwongen bekentenissen en de perverse publiekezelfbeschuldigingen tijdens de Grote Terreur en de Culturele Revolutieworden afgedaan met: 'In beide gevallen nam de rechtbank het niet zo nauwmet het recht.'

Het verst gaan de auteurs echter in de ruimte die zij voor beideonderwerpen reserveren. Er worden twaalf regels besteed aan de GroteTerreur en de Culturele Revolutie samen, tegenover 116 regels voor de communistenvervolging onder McCarthy.

Een docent geschiedenis nam in Almere de proef op de som en vroeg eenklas 5 vwo na lezing van de tekst welke van de twee vormen van heksenjachtzij als de meest ernstige beschouwden, uitgaande van de gelezen tekst. Hetantwoord luidde unaniem: de communistenjacht in de VS.

We kunnen het niet maken zestien jaar na de val van de Muur nog eengeneratie met een fundamenteel vals beeld van de 20ste eeuw de wereld inte sturen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden