Jeugd in politiek 'actiever dan ooit'

Noorse politieke jongerenorganisaties zijn na de terreurdaden van vorig jaar explosief gegroeid. Onder de '22-juli-generatie' overheerst optimisme. 'Als wij opgeven, wint Breivik.'

OSLO - Er klinkt gelach en gejoel uit de afgeladen studentkjellar, onderin de faculteit sociale wetenschappen aan de Universiteit van Oslo. De avond voor de uitspraak in het proces tegen de rechts-extremist Anders Behring Breivik, die 77 mensen ombracht, kijken meer dan honderd Noorse studenten politicologie naar een politiek comedy-café. Op een klein podium en met een biertje onder handbereik proberen de leiders van vier jongerenpartijen elkaar de loef af te steken door elkaars standpunten in te nemen - en belachelijk te maken.


'Ik weet niet of het hier ruim een jaar geleden zo druk zou zijn geweest', zegt Henning Carr Ekrol, journalist van de Noorse krant Aftenposten, die het debat leidt. 'De belangstelling en betrokkenheid bij de politiek is na de terreuraanslagen van 22 juli onder jongeren enorm gegroeid.'


Sommige waarnemers spreken al van een '22-juli generatie' in de politiek. Een parlementslid van de Arbeiderspartij, wier jongerenafdeling AUF zwaar werd getroffen door Breiviks schietpartij op het eiland Utøya, maakte bekend zich bij de volgende verkiezingen niet herkiesbaar te stellen 'om plaats te maken voor de jonge generatie'.


Een aantal leiders van AUF is sinds een jaar bijna onophoudelijk in de publiciteit geweest en heeft zware beslissingen moeten nemen. Zo werd het zomerkamp dit jaar afgeblazen, ondanks de aanvankelijke bezwering dat het door zou gaan om Breivik vooral zijn zin niet te geven. Ruim vijfhonderd AUF-leden waren op het eiland en zijn voor hun leven getekend door wat zij hebben meegemaakt. 69 overleefden het niet, velen verloren vrienden of raakten gewond.


Meer democratie

Premier Jens Stoltenberg en ook AUF-leider Eskil Pedersen bezwoeren Breivik te antwoorden met 'meer openheid en meer democratie'. Zij lijken hun zin te hebben gekregen. De politiek leeft in Noorwegen onder jongeren traditioneel al heel sterk, maar sinds de aanslagen is het aantal leden van jongerenpartijen explosief gegroeid. AUF zag het ledental met bijna de helft groeien, van tienduizend naar 14 duizend leden. De jongerenafdeling van de Conservatieve partij ging van 2.800 naar 4.400 leden. Ook vrijwilligersorganisaties, zoals het Rode Kruis, zagen het aantal aanmeldingen verdubbelen. De opkomst onder jongeren in de lokale verkiezingen afgelopen september, amper twee maanden na de aanslagen, was ook hoger dan normaal.


'We worden serieuzer genomen', zegt leider van de jonge liberalen Sveinur Rotevatn, die bij de verkiezingen volgend jaar een parlementszetel hoopt te veroveren. 'Zowel de media als onze eigen moederpartij luisteren veel aandachtiger naar ons.'


'Deze politieke generatie is in één dag volwassen geworden', zegt Anders Ravik Jupskås, onderzoeker van extreem-rechts aan de Universiteit van Oslo, die in een hoekje staat te grinniken om het debat. 'In dat opzicht kun je spreken van een Utøya-generatie.' Maar hij is kritisch over de nieuwe aanwas. 'Ik wil eerst zien of alle nieuwe leden over een jaar nog steeds hun contributie betalen.'


Voor Johanne Butenschøn (20) en Henrik Wangberg (21) hebben de aanslagen hun blik op de politiek totaal veranderd. Butenschøn kon zich op Utøya op enkele meters afstand van Breivik verbergen en zag voor haar ogen drie jongeren sterven. Ze is actief binnen AUF, afdeling Oslo. Wangberg zit in het bestuur van de jongerenafdeling Oslo van de rechtse Vooruitgangspartij, de partij waar Breivik kort actief in was en die vlak na de aanslagen werd verguisd vanwege haar felle anti-immigratie retoriek. Beiden staan, met nog twee andere jongeren, centraal in de documentaire Till Ungdommen (Voor de Jeugd) van regisseuse Kari Anne Moe, die twee jaar voor de aanslagen begon te filmen en na de aanslagen de vier jongeren bleef volgen. De documentaire is zeer lovend ontvangen door de Noorse pers en gaat op 31 augustus in Noorwegen in première.


'Zeer serieus'

'Vóór de aanslagen zag ik de politiek vooral als een platform om interessante mensen te leren kennen en als springplank voor een internationale baan', zegt Butenschøn. 'Maar nu neem ik het zeer serieus en ben ik actiever dan ooit. Breiviks aanslagen waren een aanval op de democratie. Ik wil vooral vechten voor de multiculturele samenleving, dat zijn de normen en waarden waarop Noorwegen is gebouwd. Als wij opgeven, wint Breivik.'


Wangberg voelde zich na de aanslagen vaak persoonlijk aangevallen vanwege de kritiek op de Vooruitgangspartij, die de voedingsbodem voor Breiviks acties zou hebben geschapen. 'Wij werden verantwoordelijk gehouden voor Breiviks daden, dat was heel moeilijk. Ik heb mijn politieke werk een tijdje laten liggen, maar nu ben ik weer actief. Ik ben voorstander van een immigratiestop in Noorwegen. Laten we eerst diegenen die hier zijn maar eens fatsoenlijk integreren.'


Aftenposten-journalist Ekrol vindt het bijzonder dat in Noorwegen 'de uiterst linkse en rechtse partijen nog steeds 'in staat zijn zich in elkaars standpunten in te leven. Dat betekent dat je de ander respecteert. In andere landen, zoals Griekenland, zie je geweld tussen partijen. Dat heeft met de economische crisis te maken, die hebben wij hier niet. Maar wij zijn onvoorzichtig geweest. We dachten: wij hebben een stabiele economie en een stabiel politiek systeem dus we hebben hier geen extremisme. Maar het is er wél, we hebben extreem-rechts te lang genegeerd. Hun standpunten zijn na de aanslagen zichtbaarder geworden, ook journalisten gaan nu met hen in debat.'


De liberale jongerenleider Rotevatn, die eerder de lachers op zijn hand had, is optimistisch. 'Ik moest grappen maken over AUF, die een verschrikkelijk jaar hebben gehad. Dit komische debat was een jaar geleden niet mogelijk geweest. Het is geweldig dat we weer kunnen lachen in de politiek.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden