Jeths voert je van stress naar ontspanning

muziek


Synergy Vocals


Willem Jeths geeft theater in z'n muziek een prominentere rol.

Amsterdam - Er is iets vreemds met de muziek van Willem Jeths (1959). Als je een compositie van hem voor het eerst beluistert, slingert hij je nauwkeurig heen en weer tussen extreme gemoedstoestanden: stress en dan een ontspanningsmassage, vertrouwde en onbekende tonen, die je in het orkest laten speuren naar de veroorzaker ervan. Pas later besef je dat er onder die eerste indruk een grotere structuur verborgen ligt.


Voor zijn nieuwste compositie Scale (trappen of toonladders), die in première ging bij het Koninklijk Concertgebouworkest diende Gustav Mahler als inspiratiebron. Elementen kwamen rechtstreeks uit diens symfonieën: klappen met een houten hamer op een blok, behalve akoestisch ook theatraal effectief, het doodsakkoord uit de Tiende symfonie, een 'Fernorchester' dat op de gang van het Concertgebouw maakt dat je in de zaal je oren spitst. Het is een werk dat steeds hoger reikt en waarin wrange klanken steeds zoeter worden ingekleurd.


Jeths heeft met Scale zijn kleurenpalet verfijnd en het theater in zijn muziek prominenter gemaakt. Dat werkt. Als de deur naar het podium open zwaait en een trompettist bovenaan de trap zijn solo speelt, hoeft niemand meer uit te leggen dat de trap ook in overdrachtelijke zin kan worden gezien. Het stuk eindigt aangrijpend mooi, met zachte glaasjes die, even speuren, tot klinken worden gebracht door de natte vinger van de slagwerker rechts achter.


Ook andere werken op het programma verwezen naar Mahler. Hij was, als dirigent, degene die Ferruccio Busoni's verstilde Berceuse élégiaque in 1911 in première bracht. Photopsosis van Bernd Alois Zimmermann, uit 1968, laat met schurende klanken een gevoel van onbehagen ontstaan.


Voor het spektakelstuk van de avond, Sinfonia (1968) van Luciano Berio, met een paginalange rij citaten uit muziek (veel Mahler) en literatuur, kreeg het orkest versterking van de verbluffend expressieve stemmen van Synergy Vocals. Het was de verdienste van de dirigent Ed Spanjaard dat de stemmen-met-microfoon een zo organisch geheel vormden met de instrumenten. Heel toepasselijk, het 'Thank you, Mr. Ed Spanjaard' aan het slot van het derde deel.


Busoni, Jeths, Zimmermann, Berio. Synergy Vocals, Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Ed Spanjaard. Amsterdam, Concertgebouw, 9/12.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden