Jeroen

Niet doen, Jeroen!' Het zijn eindeloos repeterende woorden in een opvallende documentaire: Jeroen Jeroen, donderdag door Human uitgezonden in Holland Doc. Makers Petra Lataster-Czisch en Peter Lataster (in 2011 bekroond met een Gouden Kalf voor hun documentaire Niet zonder jou) volgden gedurende een etmaal de 15-jarige Jeroen, een bonestaak met een autistische aandoening en verstandelijke handicap.


Jeroen is een aandoenlijke jongen, maar niet in staat zich erg verstaanbaar uit te drukken, en zo goed als onhandelbaar. Elk moment kan hij exploderen. Puzzelstukjes gaan op de grond. Er moet tegen de tafel geschopt, met afstandsbediening of meubels gegooid of fruit gespuugd naar andere jongens in dagopvang Klim-op, een inrichting waar zelfs de televisie achter onbreekbaar plexiglas staat.


Zijn vaste begeleider, Kevin, weet al snel wat hem dan te doen staat. Kordaat optreden en onverstoorbaar doorgaan, alsof er niets aan de hand is. Soms mag Jeroen afkoelen in de speeltuin, achter hekken met een trampoline en een skippybal. Soms is opsluiting in een soort celruimte de enige optie.


Jeroen begint opgewonden met zijn armen te zwaaien wanneer verzorgster Martina zich vertoont. Hij houdt van scheerschuim. Verzorger Kevin spuit een berg voor hem op tafel, en dan gaan ze elkaar inzepen, met grote klodders. Daar wordt hij rustig van, Jeroen. Totdat hij ineens een stoel omver trapt.


De film had misschien beter Kevin Kevin kunnen heten, naar zijn vaste begeleider van de dagopvang, of Anita Anita, naar zijn moeder. Want zij zijn het die met bewonderenswaardig uithoudings- en incasseringsvermogen dag in, dag uit met de jongen optrekken. Zelfs wanneer Jeroen hen in het gezicht slaat of schopt, lijken zij - in elk geval voor de camera - hun geduld niet te verliezen. Knap, want bij de ochtendscène waarin Jeroen klierend met zijn moeder zit te wachten op het taxibusje van de dagopvang, tik je als kijker de seconden zelf weg.


Een beklemmende kijkervaring, kortom, versterkt door het uitblijven van commentaar. Dat is niet alleen maar winst: vraaggesprekjes met Jeroens verzorger en moeder (vader bleef onzichtbaar) waren geen overbodige luxe. Nu overheerste de indruk van een bedrijfsdocumentaire en bleef de buitenstaander achter met vragen naar het verhaal achter deze film. Want hoe is zo'n situatie vol te houden? Wat is verstandig? Hoe moest het verder met kinderen als Jeroen, hun ouders en de opvang? Wat kregen we níet te zien? Is Jeroen een potentiële Brandon, de jongen die met veel EO-geweld werd bevrijd uit de opvang die vastketenen als enige optie zag?


Internet leert dat de moeder van Jeroen zelf coach is voor ouders met autistische kinderen. De soms rooskleurige situatie uit deze film beviel kennelijk toch niet helemaal, want aan het eind verscheen de tekst: 'Jeroen woont nu in een instelling die 24 uur per dag zorg biedt. Het gaat goed met hem.'


Blijft over een beklemmend en terecht eerbetoon aan verzorgers als Kevin. Zonder commentaar. Dat was vast ook niet de bedoeling, want de aftiteling leert dat deze IDTV-documentaire werd gemaakt 'in opdracht van Stichting Philadelphia Zorg'. Laat nou net dagopvang Klim-op daaronder vallen. Een in de documentairewereld al lang gebruikelijke financieringswijze, die haaks staat op een principe uit de onafhankelijke journalistiek, dat luidt: niet doen, Jeroen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden