Opinie

'Jeroen Dijsselbloem, je wordt bedankt'

De blauwdruk voor de redding van de euro is nu bekend. Het zal onherroepelijk leiden tot het uiteenvallen van de monetaire unie, schrijft Wolfgang Münchau.

Wachtende Cyprioten voor een bankfiliaal. Beeld epa

Daar is hij dan, de blauwdruk voor volgende reddingen van de euro. De Europese ministers van Financiën hebben een vermeend goedkope weg gevonden om de crisis op te lossen. Ze willen zwakke banken aanpakken door eerst voor aandelen, dan voor obligaties en tenslotte voor spaartegoeden een bail-in te gebruiken. Alleen een garantie op spaargeld tot 100.000 euro willen ze respecteren. Dat zei de Nederlandse minister van Financiën en eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem.

Hij kreeg veel kritiek te incasseren omdat hij van de officiële verdoezelingslijn - Cyprus is een geval op zichzelf - afweek. Het is tot nu toe niet voorgekomen dat een Europese minister van Financiën de harde waarheid zegt. Ik juich deze ongebruikelijke uitbarsting van openheid toe, want die maakt duidelijk hoe Duitsland, Nederland en Finland zich de redding van de euro voorstellen. Ik heb geen kritiek op dat hij dat zegt maar op wat hij zegt. Want deze lijn zal de euro vernietigen, en wel door twee mechanismen die in elkaar grijpen: een kapitaalvlucht uit de eurostaten die in crisis verkeren en die groter wordt en een recessie zonder eind in de eurozone.

Het eerste is het logische gevolg van Dijsselbloems blauwdruk. Spanjaarden en Portugezen zouden wel stom zijn om meer dan 100.000 euro op een spaarrekening aan te houden. Het minste wat rationele spaarders in de eurozone zouden moeten doen, is hun vermogen over verschillende banken te verdelen, steeds met een bovengrens van 100.000 euro, want de garanties gelden per bank per rekening en niet per persoon.

Alles weg
Maar wie doordenkt, besluit al snel alles uit crisislanden weg te halen, ook kleinere bedragen. De economie van Cyprus gaat bergafwaarts, daar-om dreigen nieuwe afschrijvingen. Het afgesproken reddingspakket lijkt de kleine spaarders te sparen. Vandaar alle lof. Maar als de situatie slechter wordt, en dat zal zeker gebeuren, dan verandert ook het beleid. De uitgangspunten voor de maatregelen waren namelijk veel te optimistisch.

Onlangs opperde ik dat de Duitse minister van Financiën het idee had opgevat belasting te heffen op spaartegoeden. Nu weet ik dat dat niet zo is. De druk om die belasting in te voeren komt van de Europese Commisie. De Commissie houdt aan dat idee vast. Het ontzien van kleine spaarders in dit reddingsplan beschouw ik dan ook eerder als een tactische zet dan als een strategische ommezwaai.

De dreiging voor de kleine spaarders, ook buiten Cyprus, blijft bestaan. Duitsland wijst categorisch een Europese garantie op spaargeld af. Dat heeft als gevolg dat in heel Zuid-Europa geen geloofwaardige garantie voor spaartegoeden mogelijk is, want de meeste staten zijn niet solvabel.

Bankenunie
De redding van Cyprus zou alleen dan goed hebben uitgepakt als deze binnen een bankenunie had plaatsgevonden. Op grond van Dijsselbloems blauwdruk en het veto van Duitsland op een Europese garantie dat de spaartegoeden zijn verzekerd, hebben spaarders overal in de eurozone nu volop reden om in paniek te raken.

Dan het tweede mechanisme: de voortdurende recessie. In Cyprus dreigt de economie met 20 procent terug te lopen. De Amerikaanse econoom Paul Krugman meent dat het voor Cyprus nu het beste zou zijn de euro te verlaten. Zijn redenering luidt dat je een zo sterke val van de economie alleen kunt opvangen door middel van een flexibele wisselkoers. Met Krugman start nu het debat over uittreding.

Officieel is Cyprus een geval apart. Griekenland was dat ook. Spanje en Portugal zullen dat ook zijn. Het klopt als dat gezegd wordt, maar het is triviaal. Dijsselbloems uitspraken dwingen de medewerking af van verschillende categoriën van spaarders en investeerders. Alleen de verdeling zal van geval tot geval worden bekeken. Omdat Spanje veel minder grote spaarders telt dan Cyprus is het gevaar dat kleine spaarders moeten meedoen alleen nog maar groter. Dan komt er een run op de banken of een permanente controle op kapitaalstromen.
In beide gevallen betekent dat het einde van de monetaire unie.

Wolfgang Münchau is financieel columnist. Dit stuk verscheen eerder in het Duitse weekblad (©) Der Spiegel. Vertaling: Henk Müller.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden