Jeroen de Feniks

Op maandag neergesabeld door de internationale pers. Op dinsdag door nationale media. Op woensdag de kanteling. En nu is Jeroen Dijsselbloem de man die Europa eens goed de waarheid vertelde.

DOOR RON MEERHOF

Jeroen Dijsselbloem is een uit de klei getrokken groentje. Hij is als kersvers minister van Financiën en voorzitter van de Eurogroep verdwaald in de grotemensenwereld waar Reuters en Financial Times de scepter zwaaien en iedereen het woord 'template' kent. Dat was het oordeel aan het begin van de week. Nu, aan het eind van de week, is hij van links tot rechts een nationale held. Eentje die 'de Brusselse coterie' flink de waarheid zegt.

Het is zondagnacht als Dijsselbloem in de publicitaire achtbaan stapt. Zegt hij nou dat de Cyprusdeal een blauwdruk is voor de aanpak van volgende crises? Niet, stelt Dijsselbloem maandagavond bij Pauw & Witteman, hij kent het door het Britse persbureau Reuters aan hem toegeschreven woord 'template' niet eens. Overigens vindt hij wel dat ook in de toekomst niet de belastingbetalers, maar de aandeelhouders en grote spaarders als eersten voor problemen moeten opdraaien.

Paul Witteman: 'Iedereen was nog aan het bijkomen van Cyprus en u begint al over volgende gevallen. Binnenlandse en buitenlandse commentatoren spreken van een flater van jewelste!' Jeroen Pauw: 'Ontsla die man, zegt de Financial Times.'

Dijsselbloem: 'Ja, nou, dat kan altijd.' Waarna hij onverstoorbaar begint uit te leggen dat de standaard niet langer kan zijn dat belastingbetalers de rekening betalen van risico's die anderen nemen.

Witteman: 'Heeft u nou spijt dat u het breder getrokken heeft?

'Nee, helemaal niet.'

Witteman: 'U zou het zo weer zeggen?'

'Ja. Je moet vertellen wat je aan het doen bent. Dat blijf ik doen.'

'Dijsselbloem zaait paniek', kopt dinsdag De Telegraaf. Door diens 'weinig gelukkige opmerkingen' zijn 'bankaandelen de klos', zakt de koers van ING 2,1 procent en krijgt de euro 'een tik'. De krant van wakker Nederland voelt vooral mee met geschrokken markten en angstige spaarders in Spanje en Italië die in het vervolg zouden moeten 'meebloeden'.

Bij RTL Z speelt Frits Wester een half etmaal na Dijsselbloems bekentenis alsnog spontane geschoktheid: 'Wat!? U wist niet wat het woord 'template' betekende? Dat is toch link op dit niveau? Voorzitter van de Eurogroep is toch geen stageplaats? Ik zou zeggen: doe nog even een cursus bij de nonnen in Vught.'

Dijsselbloem, slechts marginaal korzeliger ogend dan gewoonlijk: 'Ja, leuk. Grappig dat u dat zegt. Punt is dat dat woord niet door mij is gebruikt.'

Het blijkt de toonzetting voor het debat in de Tweede Kamer dat die middag volgt: verwijten van onhandigheid heen, onvermurwbaarheid terug.

Die avond schuift Wester aan bij Pauw & Witteman. Dijsselbloem heeft wel een goede lijn, maar hij is véél te open geweest, klaagt de journalist. 'Hij moet zijn woorden op een goudschaaltje wegen, net als Bernanke of Lagarde', zegt Wester, doelend op de president van de Amerikaanse centrale bank en de baas van het IMF.

'Laffe karaktermoord'

Westers adjunct-hoofdredacteur Pieter Klein is daar inmiddels een slagje anders over gaan denken, getuige een blog die enkele uren later (6.33 uur) verschijnt op de site van RTL Nieuws. Dijsselbloem is slachtoffer van 'een laffe karaktermoord', schrijft Klein. 'Uitgekotst door financiële markten, beschimpt door - vooral Angelsaksische - journalisten, kleingemaakt door commentatoren, analisten en dat zelfvoldane coterietje van Brusselse bureaucraten met hun anonieme, miezerige kritiek op de 'Hollandse schoolmeester'. Waarom? Wel, Jeroen Dijsselbloem sprak de waarheid.'

Een sentiment dat diezelfde dag hartstochtelijk wordt geëchood door zowel Sheila Sitalsing in de Volkskrant als Joost Eerdmans. In zijn radioprogramma Avondspits is Eerdmans zo mogelijk nog enthousiaster over Dijsselbloem dan zijn spitsrijdende 'inbellers'. 'Daar sta ik zelf ook van te kijken', zegt Eerdmans. Het voormalig LPF-Kamerlid afficheert zichzelf graag als 'flink rechts' en de meeste van zijn luisteraars voelen doorgaans met hem mee. 'Normaal zit ik op de lijn van De Telegraaf enzo. Maar hier heeft Dijsselbloem volkomen gelijk.'

Eerdmans is geïntrigeerd door de plotselinge kanteling. Dat heeft hij eerder gezien: bij zijn grote held Pim Fortuyn. Die had begin 2002 opiniemakend Nederland massief tegen zich. Maar onder kijkers en kiezers groeide ongemak: velen voelden verwantschap met Fortuyns standpunten, de kritiek op hem begon te voelen als een persoonlijke terechtwijzing van henzelf.

Zoiets kan hier ook spelen. Dat geschamper op die talenkennis, bijvoorbeeld. Veel Nederlanders vinden van zichzelf dat ze uitstekend Engels spreken. Zou dat opeens niet zo zijn omdat ze template niet kennen? Oogt die Dijsselbloem trouwens wel zo dom, naast die Wester, Pauw, Witteman? En dat ze in het buitenland zo boos op hem zijn, pleit dat eigenlijk niet gewoon vóór de man?

'De juiste vijanden, dat helpt enorm hoor', zegt Eerdmans. 'Autoriteitsargumenten, zelfbenoemde professionals die iemand wegzetten als een amateur... Als mensen dan voelen dat dat onterecht is, kan het opeens hard gaan. Het is het mooiste wat een politicus kan overkomen: je zegt iets, iedereen valt over je heen, maar je blijft staan en komt er niet op terug. En dan dringt door dat wat je hebt gezegd juist is en gezegd moest worden.'

Een lid van de linkse oppositie deelt Eerdmans' analyse van het maatschappelijk fenomeen dat zich dezer dagen ontrolt. 'Dijsselbloem was nogal moeizaam tegen de stroom aan het oproeien', zegt het Kamerlid. 'De meeste politici keren dan hun bootje, hij ploeterde voort. En toen raakte hij een onderstroom. Inderdaad, net als Fortuyn. Maar daarmee hoef ik niet in de krant.'

'Dit gedoe rond die redding is niet zo'n taboe als destijds dat op politieke correctheid', zegt socioloog Herman Vuijsje. 'Maar een drempel was er zeker. Bij mijzelf proef ik ook een soort aha-erlebnis. Ik begreep niet zo veel van Europa. Nu hij zo zegt wat de oplossing moet zijn - eigenaren en dan rijke spaarders aanspreken - denk ik ook: túúrlijk.' Vuisje heeft wel eerder gewezen op de Nederlandse neiging om schoksgewijs en massaal naar een nieuwe consensus te bewegen; rond immigratie bijvoorbeeld. Ook in deze kwestie is de sympathie wel erg heftig toegenomen. 'Zelf moet ik steeds aan de oude Drees denken. Daar lijkt hij ook wat op, met dat brilletje. Er leeft sterke heimwee naar die periode, en naar zo'n betrouwbaar figuur, vleesgeworden fatsoen. Ook Drees was wars van poeha en gedoe en was niet bang impopulaire maatregelen te nemen. Geen pleaser. Net als Dijsselbloem. Heerlijk.'

De PVV heeft deze week het nakijken. Scheldpartijen op de socialistische minister die weer tien miljard heeft weggegeven aan de zuidelijke potverteerders verdrinken in het gekrakeel. Wilders moet toezien hoe de PvdA-minister in zijn plaats op het schild wordt gehesen als beschermheer van de Nederlandse belastingbetaler.

Oud-politicus Rick van der Ploeg (PvdA), nu hoogleraar economie in Oxford, plaatst een relativering: 'Een minister van Financiën is altijd populair. Dijsselbloem is hier de harde man die zegt: we gaan niet onze spaarcentjes naar Zuid-Europa brengen. Vanuit Nederlands en Duits perspectief is dat prima te begrijpen? Waar ik veel meer van onder de indruk ben, is dat hij onverstoorbaar is te midden van hysterie. Ik ben niet van de complimenten, maar: petje af.'

Politici die hogerop willen, zijn in het Haagse doorgaans te herkennen aan abrupt gewichtsverlies, een dramatisch verbeterde garderobe of plotselinge absentie van een bril uit een achterliggend decennium. Aan Dijsselbloem is niets veranderd. Als hij iets uitstraalt, is het ernst en degelijkheid. Zijn voorkomen heeft iets strengs en zuinigs.

De man viel deze week even naadloos samen met de boodschap: echt een vent die op de centen past. 'Hij blijft heel dicht bij zichzelf', zegt ook Eerdmans. 'Maar ik ben geen fan voor het leven. Jeroen Dijsselbloem is ook een saaie puntenslijper.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden