Profieleinde Corbyn-era

Jeremy Corbyn trok Labour naar links, ten koste van verkiesbaarheid

Jeremy Corbyn (2019). Beeld Getty Images

De Britse Labourpartij maakt zaterdag bekend wie haar nieuwe leider wordt. Daarmee komt een eind aan het woelige Corbyn-tijdperk, gekleurd door ideologische zuivering, persoonlijkheidsverheerlijking en antisemitisme.

Een Conservatieve regering die spoorwegen nationaliseert, een soort (tijdelijk) basisinkomen invoert en binnen enkele weken ziekenhuizen uit de grond stampt. In zijn laatste weken als oppositieleider, overschaduwd door de coronacrisis, kan Jeremy Corbyn zijn ogen niet geloven. ‘Ik werd afgedaan als iemand die meer geld wilde uitgeven dat we ons konden veroorloven om sociale misstanden in dit land te corrigeren’, zei de scheidende oppositieleider op de BBC. ‘Ik had niet verwacht dat het me slechts drie maanden zou kosten om gelijk te krijgen.’

Aan zijn eigen gelijk twijfelt Corbyn zelden. Zelfs na de grootste verkiezingsnederlaag van Labour sinds 1935 bleef hij erbij ‘de discussie te hebben gewonnen’. Deze morele zege was niet genoeg om aan te kunnen blijven. Na de uitslag had hij schoorvoetend toegegeven dat zijn leiderschap na twee verkiezingsnederlagen voorbij was. Maar voor deze ideeënpoliticus zijn parlementsverkiezingen een bijzaak. Belangrijker waren de twee leiderschapsverkiezingen die hij wel makkelijk won en hem de kans gaven de partij te veranderen.

Bij zijn aantreden in 2015 beloofde Corbyn, toen nog een onbekende linksbuiten, een andere politiek. De nadruk zou voortaan liggen op de inhoud, op het streven naar een maatschappij waar de welvaart eerlijk is verdeeld. Een beetje zoals in de jaren zeventig, toen Groot-Brittannië gelijker was dan ooit. Voor deze authentieke socialist was het niet acceptabel ‘stinkend rijk’ te zijn, iets dat door Tony Blair was gedoogd. Ook beloofde de pacifist een ‘vriendelijker politiek’ waarin politici ‘heldere, eerlijke antwoorden’ geven. En elkaar zouden respecteren.

Alvorens het land te veranderen, moest de partij op de schop, het Blairistische spook worden verdreven. De Corbynista’s werden een partij binnen een partij en veroverden langzaam de macht. Corbyn, een kind van de gegoede middenklasse, omringde zich door adviseurs en bestuurders die vrijwel zonder uitzondering op kostscholen hadden gezeten. De Blairites vochten terug en probeerden de eurosceptische Corbyn af te zetten na het Brexit-referendum. Het werkte averechts. Hij won, met een nog grotere meerderheid.

Jeremy Corbyn poseert nadat hij heeft gesproken op een labour bijeenkomst in Londen. Beeld AFP

Antisemitisme

Een voor een verlieten de gematigden de partij. ‘Jezza’, zoals hij werd liefkozend werd genoemd, verstevigde zijn greep na een acceptabel resultaat bij de parlementsverkiezingen van 2017, verkiezingen die door de overmoedige Theresa May werden verloren. Tegenstanders van Corbyn kregen te maken met doodsbedreigingen, zoals de ervaren afgevaardigde Frank Field die uit de fractie werd gezet. Kamerleden van Joodse komaf hadden het extra zwaar. Luciana Berger, uitgemaakt voor ‘vies zionistisch varken’, had lijfwachten nodig op het Labour-congres.

Antisemitisme hing als een donkere wolk boven het Corbyn-tijdperk. De leider kreeg het verwijt er te weinig tegen te ondernemen. Voor Britse Joden was Labour niet langer het politieke thuis. Corbyn kwam in de problemen toen er een video opdook waarin hij verklaarde dat Britse zionisten geen gevoel hebben voor Engelse ironie. Hij werd gefotografeerd bij het graf van het brein achter de moord op Israëlische atleten bij de Spelen van 1972, toen daar een krans werd gelegd. ‘Ik was er aanwezig,’ gaf hij toe, ’maar ik was er niet bij betrokken.’

Zijn aanzien in eigen kring leed er niet onder. ‘Ohhhhh. Je-re-my Corrr-bynnnn!’ klonk het op popfestival Glastonbury, dat in 2017 was veranderd in een ‘Jezzfest’. Een groot spreker is Corbyn nooit geweest, een goede debater evenmin, maar preken voor eigen parochie kon hij als geen ander. Het overtuigen van anderen, de kracht van Blair, viel hem zwaarder. Onder Corbyn was Labour het decor geworden van persoonlijkheidsverheerlijking. Dat hij decennialang tegen de EU had geageerd, was geen probleem voor zijn fans, veelal eurogezinde millennials.

Jeremy Corbyn in Londen. Beeld REUTERS

Ondergang

Brexit droeg bij aan zijn ondergang. Hij probeerde alle kampen tevreden te houden en toen hij eindelijk zwichtte voor een nieuw referendum, weigerde hij te openbaren wat hij zelf zou stemmen. Een ander probleem was zijn geflirt met dubieuze, anti-Westerse regimes. Zo gaf hij Vladimir Poetin het voordeel van de twijfel na de gifaanslag in Salisbury en gaf hij de Iraanse staatstelevisie, in strijd met een boycot, toestemming te filmen bij een partijbijeenkomst waar een pro-Israëlisch Kamerlid werd weggestemd.

Dankzij Corbyn was Labour de grootste linkse partij van Europa geworden, maar ook een partij die zich vervreemdde van de traditionele aanhang. Typerend was een sollicitatieprocedure voor een zetel in Sheffield waar een kandidaat ‘too working class’ werd bevonden. De afrekening kwam bij de decemberverkiezingen, waarbij Labour Midden- en Noord-Engeland verloor. Groot was de verbittering. Zo gooide Corbyn de autodeur dicht in het gezicht van een journalist en keurde hij winnaar Boris Johnson geen blik waardig.

Of Corbyn succesvol is geweest, hangt af van de vraag. Onder zijn 4,5 jaar durende bewind heeft hij Labour ideologisch zuiver gemaakt, ten koste van verkiesbaarheid. Dat heeft deels met Corbyn zelf te maken. Hij is al meer dan drie decennia een uitstekende afgevaardigde voor een achtergesteld, multicultureel district in Noord-Londen en volgens mensen die hem goed kennen is hij de integriteit zelve. Kiezers buiten Islington North zagen echter een incompetente, humorloze weifelaar die niet eens het volkslied wilde zingen.

Corbyn heeft de hoop uitgesproken dat Rebecca Long-Bailey hem opvolgt. De 40-jarige arbeidersdochter wil zijn nalatenschap veiligstellen, maar heeft een handicap: ze is geen Corbyn. Zonder de bebaarde leider blijkt Corbynisme minder aantrekkelijk te zijn. Favoriet is nu de sociaal-democraat Keir Starmer, wiens aantreden voor een nieuwe stammenoorlog zal zorgen. Een peiling wees uit dat de leden Corbyn beschouwen als de beste leider uit de naoorlogse partijgeschiedenis. Sterker: als het zou kunnen, zouden ze hem weer kiezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden