Interview

Jemen dreigt binnen een paar dagen tot stilstand te komen

Brandstofgebrek dreigt Jemen volledig lam te leggen

Jemen dreigt door gebrek aan brandstof ontwricht te raken. 'Als er niets gebeurt, komt het land binnen een paar dagen volledig tot stilstand', zegt Johannes van der Klaauw, hoofd van de VN-hulpoperaties in het land. Het armste land van de Arabische wereld staat een humanitaire catastrofe te wachten.

Protesten tegen het brandstoftekort in Sanaa, Jemen. Foto reuters

Ook VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon liet donderdag in een alarmerende verklaring weten dat de essentiële voorzieningen 'op het punt van instorten staan', tenzij op zeer korte termijn weer olie en diesel het land kan binnenkomen. De Veiligheidsraad buigt zich vrijdag in een spoedzitting over de kwestie.

Ziekenhuizen zullen niet meer kunnen functioneren, zegt de 56-jarige Van Der Klaauw. 'Omdat er al enige tijd geen elektriciteit is, zijn ze voor hun stroom afhankelijk van generatoren. Maar die draaien op olie. Behalve dat de apparatuur dan niet meer werkt, kunnen bijvoorbeeld ook ambulances niet meer uitrijden.'

Het stilvallen van de generatoren en van het transport zal op tal van terreinen verstrekkende gevolgen hebben. 'Ook de watersystemen zullen stoppen met werken, terwijl er al een groot gebrek aan drinkwater is. Water moet gepompt worden en ook daar is olie voor nodig', aldus het Nederlandse hoofd van het VN-kantoor voor Coördinatie van Humanitaire Zaken (OCHA) in Jemen.

'Zonder brandstof zal bovendien het telecommunicatienetwerk plat komen te liggen. Dan kunnen we onze mensen ter plaatse dus ook niet meer bereiken.'

Ook humanitaire organisaties zullen binnen afzienbare tijd hun werkzaamheden moeten staken. 'We waren de afgelopen week nog in staat sommige gebieden van hulp te voorzien, maar dat dreigt nu de laatste keer geweest te zijn', zegt Van der Klaauw. 'Er resten maar een paar dagen voor zich een ware ramp voltrekt. Dat klinkt alarmistisch, maar het is helaas de realiteit.'

Johannes van der Klaauw, UNOCHA-voorman in Jemen.

Een internationale coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië begon eind maart met het bombarderen van de door Iran gesteunde Houthi-rebellen. Sinds september hebben die grote delen van het land veroverd op de internationaal erkende regering van president Abd Rabbu Mansour Hadi.

De bombardementen en de gevechten tussen de Houthi's, regeringsgezinde milities en de lokale tak van Al Qaida hebben ruim 300 duizend mensen ontheemd en een humanitaire crisis van formaat veroorzaakt. 'Negentien van de 22 regio's zijn ernstig aangetast door het conflict en kampen met enorme noden. Naast het brandstofgebrek heersen er nijpende tekorten aan voedsel en medicijnen.'

De tekorten zijn het gevolg van het wapenembargo dat de Veiligheidsraad van de VN heeft opgelegd aan de Houthi-rebellen. Het embargo verplicht alle schepen zich door de coalitie te laten inspecteren voordat ze mogen aanmeren in Jemen.

'Dus ook schepen met olie, voedsel en humanitaire goederen. De inspecties nemen echter veel tijd in beslag. Daardoor komt er nagenoeg niets het land in. Het blijkt bovendien lastig en tijdrovend met de coalitiepartners afspraken te maken om het luchtruim veilig te stellen voor hulpvluchten.'

Ook de toenemende voedselschaarste baart Van der Klaauw zorgen. 'Jemen heeft circa 25 miljoen inwoners. Begin dit jaar hadden ongeveer 10,6 miljoen daarvan al niet voldoende te eten. Sinds het begin van het conflict, eind maart, is dat gestegen tot zo'n 12 miljoen mensen.' Voedselvoorraden raken uitgeput en voor de levensmiddelen die er nog zijn, worden woekerprijzen gevraagd.

Zonder brandstof zullen hulporganisaties niet langer in staat zijn hen van voedselhulp te voorzien - volgens de VN-vertegenwoordiger per definitie een lastig karwei, aangezien veel hulpbehoevende gebieden door gevechten onbereikbaar zijn.

'Het land verbouwt zelf bijna geen voedsel: 90 procent van het voedsel moet worden ingevoerd', zegt Van der Klaauw. 'Jemen was dus al fragiel. Nu daar nog een ernstig conflict overheen is gekomen, zie je dat het land geen mogelijkheden heeft om weerstand te bieden aan deze crisis.'

Jemen is volgens Van der Klaauw al jaren een humanitair debacle. 'Meer dan de helft van de bevolking had vóór het conflict al steun van buiten nodig. De medische zorg, het onderwijs en de water- en voedselvoorziening waren toen ook al een enorm probleem.'

Donderdag riep VN-chef Ban Ki-moon de strijdende partijen op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren, of op zijn minst tot zogeheten humanitaire pauzes.

Van der Klaauw: 'We willen dat schepen met bijvoorbeeld brandstof en voedsel ongehinderd en snel kunnen aanmeren, dat er iedere dag een periode van drie à vier uur komt waarin vliegtuigen met hulpgoederen kunnen landen en dat goederen vervolgens ook veilig over land getransporteerd kunnen worden.'

Rijen auto's wachten voor een tankstation in Sanaa, Jemen. Foto ap

'Maar humanitaire pauzes lossen de onderliggende oorzaken van het conflict niet op. Daarvoor moeten alle partijen betrokken instemmen met onderhandelingen over een politieke oplossing. Dat moet zo snel mogelijk gebeuren. Het is vijf voor twaalf.'