Jeltsin Rex stelt de juichende media lucide aan de kaak

Jeltsin Rex door Lantaren/Venster en NEStheaters. Tekst en regie: Ab Gietelink. Lantaren/Venster Rotterdam t/m 11 maart. Frascati Amsterdam t/m 18 maart....

'Hedenmiddag, de 23ste dag van de wijnmaand in het jaar 1993 na Foibos Apolloon, heb ik, koning Oeidipus, besloten de Raad van het Volk te ontbinden. Voor de vestiging van de democratie dienen de oude machtsorganen te verdwijnen.'

In Jeltsin Rex heeft Ab Gietelink Oedipus Rex van Sophocles verweven met de bestorming van het Russische Witte Huis in 1993. Boris Jeltsin, de immer benevelde leider van Rusland, vertoont in Gietelinks optiek overeenkomsten met Oedipus. Beiden vernietigden de bron van hun bestaan; Oedipus hielp zijn vader naar het andere eind van de wereld en Jeltsin sloopte het socialistische nest dat hem groot maakte.

De voorstelling is een parodie op de actualiteitenrubrieken. Vanuit het perspectief van een nieuwsshow, Het Pantheon, ontrolt zich het verhaal over de machtswellustige Boris. Idealisme is aan de voormalige partij-apparatsjik niet besteed. Hij zoekt wraak, wraak op het systeem en vooral op het boegbeeld daarvan: Michaël Gorbatsjov.

Voor entertainers als Jeltsin willen omroepbonzen maar wat graag de programmering aanpassen. De presentator van Het Pantheon glimt van trots wanneer verslaggever André Hermus, boven op het nieuws opererend, meldt dat 'de vlammen uit het dak naar buiten slaan'. Een snelle jongen, die Hermus, maar in zijn honger naar nieuws vergeet hij te speuren naar de achterkant van de geschiedenis. En daarin staat hij niet alleen: ook de Westerse politici, 'de Attische Zeebond', lopen blind, zonder behoorlijk in de materie te duiken, achter Jeltsin Rex aan.

In zijn Kabinetstrilogie, met voorstellingen over de val van het communisme, de Golfoorlog en de Nederlandse identiteit, stond Gietelink er alleen voor. Hij schreef zijn eigen teksten, zocht zorgvuldig gecomponeerde toneelbeelden bij elkaar en stond ook nog eens op het toneel. Ditmaal beschikt hij over vier acteurs die veertien rollen op zich nemen.

Een verkleedpartij levert dat op, een soort poppenkast waarin ieder individu inwisselbaar blijkt. Tussen de gladde presentator van Het Pantheon en de lijfwacht van Jeltsin zit nauwelijks verschil. Gietelink en zijn acteurs maakten typetjes, dat wel, maar deze typetjes ontmantelen het achterhaalde begrip objectiviteit.

Jeltsin Rex is een onderhoudende voorstelling omdat de werkelijkheid van de media op lucide wijze aan de kaak wordt gesteld. Juichend waren de reportages over Jeltsins zegetocht naar het heroverde Witte Huis. Jeltsin mocht voorop lopen in de polonaise. Hij verloste zijn volk van het communisme, zoals Oedipus ooit Thebe bevrijdde.

In Thebe brak kort na de bevrijding de pest uit. In Grozny is weerspannigheid in bloed gesmoord.

Ronald Ockhuysen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden