Jeltsin presenteert Doema sigaren uit eigen doos

De aanval is niet altijd de beste verdediging. Dat is de les die de communistische partij van Rusland moet trekken uit de krachtmeting met het Kremlin van de afgelopen week....

Van onze correspondent

MOSKOU

De communisten trokken dinsdag een motie van wantrouwen in, nadat het Kremlin concessies had toegezegd. Op de keper beschouwd stellen de toezeggingen van het Kremlin echter veel minder voor dan de oppositie gelooft of - wil doen geloven.

Jeltsins belangrijkste toezegging was dat de regering het omstreden ontwerp voor een nieuwe belastingwet zou intrekken. Maar de hervormingsgezinde vice-premier Tsjoebais meldde later opgewekt dat de meerderheid van de gemengde werkgroep van parlement en regering toch voor behandeling van de wet is. Dat betekent dat een van de sleutelelementen van de hervormingen voorlopig overeind blijft.

Ook Jeltsins concessie dat de regering nu bereid is met de oppositie te onderhandelen, houdt weinig in. Het was al lang duidelijk dat de belastingwet nooit ongeschonden door het conservatieve parlement zou komen. Daarom had de regering al ingestemd met de vorming van een commissie die een compromisontwerp moet opstellen. Het lijkt er dan ook op dat de communisten zich op een sigaar uit eigen doos hebben laten tracteren.

Hetzelfde geldt voor Jeltsins toezegging overleg te beginnen met de oppositie over de vraag of de burgers het recht moeten krijgen land te kopen en te verkopen, iets waar de communisten fel tegen zijn. De Doema heeft zich daar al tegen uitgesproken, maar nu zal de kwestie alsnog behandeld worden tijdens 'ronde-tafelbesprekingen' tussen de regering en de oppositie. In feite betekent dat een stap achteruit voor het parlement.

De communisten begroeten de 'ronde-tafelbesprekingen', waarop ook andere omstreden kwesties ter sprake zullen komen, als een doorbraak, een teken dat de regering bereid is de oppositie eindelijk serieus te nemen. Het is echter de vraag of de oppositie zo blij moet zijn. De ervaring leert dat de oppositieleiders in dit soort besloten overlegorganen veel gevoeliger zijn voor de druk van de president, die een half-monarchale status heeft, dan in de veilige omgeving van het fel anti-Jeltsingezinde parlement.

De geschiedenis van de voorgaande politieke overlegorganen die Jeltsin in het leven geroepen heeft om de oppositie gerust te stellen, boezemt ook weinig vertrouwen in. Na de bestorming van het Witte Huis in 1993 sloot Jeltsin een niet-aanvalspact met de oppositie en stelde hij een 'maatschappelijke kamer' in waar vertegenwoordigers van de regering en de oppositie hun mening konden ventileren. Maar het duurde niet lang voor de kamer een zachte dood stierf.

Vorig jaar bedacht Jeltsin een nieuwe constructie om zich de woedende oppositie van het lijf te houden: de Grote Vier, waarin de president, de premier en de voorzitters van beide kamers van het parlement regelmatig overleg zouden plegen. Maar ook dat orgaan kwijnde weg. Het is niet onwaarschijnlijk dat de 'Ronde Tafel' een soortgelijk lot beschoren zal zijn.

De directe winst voor de regering is dat de ontwerpbegroting na het vredespact met de oppositie een veel grotere kans heeft door het parlement te komen dan voorheen.

Zjoeganov waarschuwde woensdag dat zijn partij zich het recht voorbehoudt een nieuwe motie van wantrouwen in te dienen als de regering zich niet aan de afspraken houdt. Maar dat dreigement zal waarschijnlijk weinig indruk maken op de regering na de ontwikkelingen van de afgelopen week die duidelijk hebben aangetoond dat het parlement bang is voor een frontale confrontatie met het Kremlin.

Waarschijnlijk hadden de communisten er verstandiger aan gedaan zich te beperken tot het saboteren van de hervormingswetten in het parlement. Door de motie van wantrouwen in te dienen overspeelden ze hun hand. In plaats van de regering brachten ze zichzelf in een lastig parket: Jeltsin liet meteen weten dat hij de gehate vice-premier Tsjoebais tot waarnemend premier zou benoemen als ze zouden proberen de regering-Tsjernomyrdin ten val te brengen. Geconfronteerd met dat vooruitzicht begonnen bij links de knieën te knikken.

Het resultaat is dat de communistische oppositie niet alleen veel gezag verloren heeft bij het Kremlin, maar ook bij de linkse zusterbewegingen. De ultra-linkse fractie 'Volksmacht', doorgaans een bondgenoot van de communisten, klaagde dat Zjoeganov een 'kapitale strategische vergissing' heeft gemaakt door de motie in te trekken.

Bert Lanting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden