Jelka van Houten: 'Mijn stiefvader zei letterlijk dat ik niets waard was'

Wie is Jelka van Houten, behalve de zus van Carice? Welaan: actrice, zangeres, moeder, en (stief)dochter met een turbulente jeugd. 'Ik werd afgekeurd. Je doet er niet toe, je bent niet goed, je kunt het niet. Afgekeurd, punt.'

null Beeld null

'Ik heb vannacht een rat doodgereden', zegt actrice Jelka van Houten (38) met haar jas nog half aan als ze is aangeschoven in het Amsterdamse café dichtbij het huis waar ze sinds haar scheiding woont. 'Het was zo zielig! Ik kon niet meer uitwijken en het volgende moment voelde ik kdoenk-kdoenk. Vreselijk.'

'Jelka maakt in 24 uur meer mee dan wat een gemiddeld Afrikaans land in een jaar beleeft', zei je vriend Thomas Acda.

'Hahaha! Ik weet ook niet zo goed waarom dat is. Maar ik kom inderdaad vaak binnen met de anekdote van de dag. Mijn aardrijkskundeleraar besloot vroeger al dat de eerste twee minuten van de les voor mij waren. Kon ik even vertellen wat er was gebeurd, in de hoop dat ik daarna de hele les mijn mond zou houden. Dat werkte als een tierelier. Achteraf dacht ik wel: wat erg dat die man dat heeft moeten invoeren.'

Vrienden zeggen dat je 'een magneet voor rampspoed' bent. Het ene moment zijn jullie aan het draaien voor de comedyserie Jeuk, het volgende moment word jij per ambulance afgevoerd. Regisseur Job Gosschalk vond onlangs achter in zijn koelkast nog een morfinespuit die hij toen van een van de ambulancebroeders kreeg. Hij zei: 'Zo heeft iedereen wel een herinnering aan Jelka.'

'Ja, dat was wel heftig. Dat was de nasleep van de bevalling van mijn tweede kind. Ik had een cyste bij mijn eierstok en die is toen geknapt. Ineens kreeg ik zó veel pijn. Ik wilde per se niet wéér naar het ziekenhuis, maar ik kon echt niks. Dus toen stond er toch een ambulance met zwaailichten voor de deur. Ik heb zo veel ongelukken gehad, zo vaak dingen gebroken en echt lange perioden in het ziekenhuis gelegen. Misschien krijg je het wel allemaal op je pad omdat je het kunt dragen. Want ik kan er ook om lachen. Ik heb meerdere situaties gehad die verschrikkelijk waren, terwijl ik ondertussen bijna moest huilen van de lach.'

Noem eens iets?

'Ik had bijvoorbeeld een zware bevalling. Alles ging mis. Ik was echt hélemaal kapot, alsof ik door een truck was overreden. Ik heb weken in het ziekenhuis gelegen. Toen ik weer een beetje kon lopen en voor het eerst onder de douche kon, dacht ik: ik ga proberen eindelijk weer een beetje mens te worden in plaats van een soort dier. Ik keek naar mijn benen, waar het een behaarde situatie was, en vroeg de zuster om een scheermesje. Ik kon alleen niet zo goed zien wat ik deed. Ik zat op een stoel, ik kon nog niet staand douchen en ik had een enorme buik die ervoor hing. Dus ik scheer op de tast mijn scheenbeen. Totdat ik zo, bloep, een héle lap vlees met bloed de douche in zie gaan. Bleek het een chirurgisch scheermesje in plaats van een gewoon scheermesje. Was ik eindelijk oké, moest ik weer een week met mijn been omhoog liggen. Maar op het moment dat zoiets gebeurt, moet ik tussen het kermen door ook heel hard lachen in die douche.'

null Beeld null

Vriend en collega Peter Heerschop zei: 'Thomas Acda en ik spelen een rol in Jeuk, maar Jelka ís Jeuk.'

'Ja, ik heb echt zó veel gênante situaties. Maar goed, ik mag dit soort verhalen eigenlijk niet meer vertellen. Ik heb dit jaar namelijk besloten dat daar verandering in moet komen. Dat kwam doordat ik bij een chiropractor terechtkwam, echt een briljante man, en die heeft een theorie over het feit dat je heel klunzig bent.'

Wat is zijn theorie?

'Dat je zo onhandig bent, heeft er, als ik het goed heb begrepen, mee te maken dat je hersenhelften niet in balans zijn. Daar moet je proberen wat aan te doen in plaats van dat klunzige te cultiveren. Want daardoor blijft het in stand. Het klunzige is een verhaal, dat is niet wie je bent, zei hij. Ik vond dat hij een punt had. Dus ik ben nu bezig afstand te nemen van Jelka de Onhandige.'

Toch heeft een ongeluk je ook in de armen gedreven van de man met wie je uiteindelijk bent getrouwd en twee kinderen kreeg.

'Ja, ik heb hem aangereden. Ook zoiets. Toen werkte ik nog als setdresser. Ik had een dubbele dienst gedraaid. Ik was al 24 uur op en zo moe dat ik ineens midden in de nacht in Amsterdam-West reed, terwijl ik in Oost woonde. Op het moment dat ik dat besefte, parkeert er ineens een Eend uit en ik knal er bovenop. Ik stap uit en hoor mijn naam. Bleek ik de bestuurder van vroeger te kennen. Hij was de gitarist uit het schoolbandje waarin ik achtergrondzangeres was. Woest verliefd was ik op hem, maar er gebeurde nooit wat. Daarna heb ik hem nooit meer gezien. Tot die nacht. We vlogen elkaar in de armen en terwijl wel elkaar omhelsden dacht ik: oh-oh. Eigenlijk was het meteen al duidelijk dat het wat ging worden.'

Waarom belandde je bij de chiropractor?

Omdat ik hartstikke scheef sta. Iedereen klaagt altijd dat ik zo krom loop en dat is ook zo. Ik krijg mijn schouders gewoon echt niet naar achteren.'

Regisseur Job Gosschalk zei: 'Jelka is de grootste anti-ster die Nederland heeft.' Een kromme houding klopt daar wel bij.

'Ik snap wat hij bedoelt. Als ik opnamen terugkijk, denk ik geregeld: ik had best wat mascara op kunnen doen of op zijn minst mijn haar kunnen kammen. Ik vind het prettig bij het kleding doorpassen te zeggen: 'O, dat is lelijk, zal ik dat aantrekken?' Ik ben geneigd mezelf zo lelijk mogelijk te maken. Dan voel ik mij het prettigst. Dan valt het niet zo tegen. Terwijl, soms mag je best wat meer liefde voor jezelf tonen. Ik liep er tegenaan toen ik voor de opname van mijn plaat in Amerika was. Daar snappen mensen het niet als je zo negatief over jezelf bent. Dat heb ik daar moeten afleren. En het gekke was dat het nog werkt ook. De Amerikanen zullen mij nooit zo beschrijven als mijn Jeuk-collega's, zij zien mij als een positieve vrouw. Zo simpel is het eigenlijk. Het wordt een gewoonte jezelf de hele tijd als kluns neer te zetten.'

null Beeld null

Waardoor is die gewoonte er ooit ingeslopen, denk je?

'Doordat het allemaal echt gebeurt. Ik bén veel door auto's, bussen en weet ik niet wat geschept en ik heb menig nek-wervel gescheurd. Maar op een gegeven moment is het ook een soort zelfbescherming geworden.'

Waar was die zelfbescherming voor nodig?

'Het is een vorm van pleasen in de hoop dat mensen je aardig vinden. Maar ja, ik snap niet goed waar dat begonnen is.'

Jelka van Houten groeide op als het twee jaar jongere zusje van Carice van Houten, die uitgroeide tot beroemd actrice. En wereldbekendheid verwierf sinds ze samen is met de Australische Hollywood-acteur Guy Pearce, met wie ze een zoontje heeft.

Is het een reactie op je mooie en succesvolle zus Carice dat je die anti-sterkant zo bent gaan cultiveren?

'Nee, het is altijd iets van mij geweest. Mijn vrienden zeiden vroeger al: 'Jel, zullen we nog even je littekens doen? Beginnen we bij je teen.' 'Oké, nou deze is van die mayonaisepot. Je weet wel, toen ik die half-slagaderlijke bloeding had.' Dat vonden we dan een leuke trip. Maar ergens is het natuurlijk niet leuk. Sommige dingen zijn pijnlijk of verdrietig, maar zo moffel je ze weg.'

In de musical De Marathon, waarin je op dit moment speelt, zing je een ontroerend lied over de dood, Bloemen en gebak. Aan het eind schiet je steeds vol. Je vader overleed afgelopen jaar. Zet je dat verdriet in op het podium?

'Nee, ik zit dan in het gevoel van die scène. En ik ben nu eenmaal empathisch. Ik moet al huilen bij oude mannetjes op straat. Ik ben een open zenuw.'

Jelka's ouders scheidden toen ze 2 jaar was. Daarna bleef ze met haar moeder, haar zus en de nieuwe man van haar moeder in het bos van Amelisweerd bij Utrecht wonen. Haar moeder trouwde in totaal vier keer. De vader van Jelka en Carice was de Nederlands-Schotse schrijver, musicoloog en filmhistoricus Theodore van Houten.

Je vader was van de goede-smaakpolitie en hield van films met verstilde beelden. Zo'n film is ook Waldstille, die komende week in première gaat en waarin je een hoofdrol speelt. Had hij die mooi gevonden, denk je?

'Ik weet het niet, ik denk het niet. Ik vind het zelf een mooie film, maar mijn vader was heel kritisch. Alleen als ik iets met een of andere vage Russische cinemaman had gedaan, was hij misschien blij geweest. Alles wat daarbuiten viel, telde niet mee. Ik heb hem, denk ik, nooit horen zeggen dat hij iets goed vond. Nee.'

Vond hij Jeuk ook niet leuk?

'Nee, alle producties waarin ik met een man een stel speelde, vond hij niks. Hij had volgens mij het liefst gezien dat ik mijn hele leven maagd was gebleven. En mijn relatie met Thomas in Jeuk was levensecht, dus ik denk dat hij dat niet kon aanzien. Ik heb hem in elk geval nooit over Jeuk gehoord.'

Hij zei er niks over?

'Nee. Over mijn muziek ook niet.'

Heeft hij je cd wel gehoord?

'Toen ik na zijn overlijden zijn huis ging opruimen, vond ik mijn cd. Ik dacht: o, hij heeft 'm toch beluisterd. Maar verder beperkte hij zich tot wat hij al mooi vond en dat zijn dingen die niet meer worden gemaakt. Op zijn begrafenis hebben we besloten liedjes te draaien die voor ons belangrijk waren, want in zijn geest hadden we het toch niet goed kunnen doen. Als we een bepaald klassiek stuk hadden gekozen, had hij vast gezegd: godverdomme, dat is niet de goede uitvoering!'

Maakt het je wat uit of hij je muziek heeft beluisterd, of deed zoiets er voor jullie band niet toe?

'Dat laatste. Ik vond het ook nooit erg als hij niet kwam kijken naar een film of voorstelling waarin ik speelde. Ik heb me nooit afgewezen gevoeld, ik heb nooit het gevoel gehad dat hij niet trots zou zijn. Hij heeft wel eens een film gezien waarin ik de hoofdrol speelde, waarna hij zei: 'Wat een verschrikkelijke rukfilm was dat.' Dat vond ik dan niet erg. Het mooie was dat ik geen verwachtingen had, waardoor het puur was tussen ons. Ik wist wie hij was en wat hij wel en niet kon betekenen. Toen hij uiteindelijk doodging, voelde ik me gek genoeg heel licht. Zo raar was dat. Omdat hij er niet meer was, was hij er ineens altijd. Hij was dood en ineens had ik een vader.'

Hij is aan kanker overleden. Werd hij tegen het eind meer een vader?

'Nee, maar ik kreeg er vrede mee dat ik daar niet meer op hoefde te hopen. Het laatste wat hij, bozig, tegen me zei, terwijl hij met zijn vingers een geld-gebaar in de lucht maakte, was: 'Jel, heb je nog wat nodig?' Ik zei: 'Nee pa, ik hoef geen geld.' Dat had-ie trouwens ook niet. Maar dat was het ongeveer. Dat was het vaderlijkste wat hij kon doen. Het is aandoenlijk: hij wilde wel zorgen, maar het paste niet bij hem. Wij waren ook niet knuffelig. Op een gegeven moment lag hij in coma en dacht ik: ik ga nu mijn moment pakken, ik ga nu even tegen je aan liggen alsof je een vader bent. Dat was fijn. Als hij het had gemerkt, had hij zeker grommend tegengesputterd. Toen hij uiteindelijk overleed, had ik het gevoel van: wauw, nu kan ik je helemaal maken zoals ik het zou willen... Het was ineens een man, ofzo.'

Een man?

'Ja. Ik heb hem nog nooit zo rustig gezien als op het moment vlak voor hij stierf. Voor het eerst zag ik hem als een man, niet als een kind. Mijn vader was gewoon een apart figuur. Hij is met een hartafwijking geboren, de artsen zeiden dat hij niet ouder dan 8 jaar zou worden. Hij heeft zijn hele jeugd zitten wachten op de dood. Mijn theorie is dat zijn ontwikkeling daardoor heeft stilgelegen, waardoor hij eigenlijk altijd een kind is gebleven. Dat was ook leuk aan hem, hij had iets jeugdigs en avontuurlijks, waardoor hij ook vrouwen aantrok bij de vleet. Je moest hem af en toe als een kind toespreken: 'Je moet nu echt even wat vitamines gaan eten.' Waarop hij dan nors antwoordde: 'Nee, ik wil een pannekoek.' En als hij dan zijn zin niet kreeg, kon hij gaan stampvoeten. Sociaal gezien was hij ook ingewikkeld. Ik herinner me dat Carice en ik nog klein waren en we in een volle trein stonden met hem. Een oud vrouwtje ging naar de wc, waarna hij tegen ons zei: 'Ga snel zitten.' 'Ja, maar daar zat die vrouw', sputterden wij tegen. 'Maakt niet uit, ga zitten!' Hij duwde ons op haar stoel. Vervolgens kwam die vrouw terug en zei ze dat zij daar zat. Waarop mijn vader triomfantelijk antwoordde: 'Maar nu niet meer.' We hebben ons vaak kapotgeschaamd. Toch bleef iedereen op een bepaalde manier van hem houden. Je vergeeft een kind van 8. Hij was megagevoelig en had overigens vaak op veel punten gelijk. Hij had eenzelfde gut feeling bij mensen als ik heb. Een sensitief en primitief instinct voor wie te vertrouwen is en wie niet. Hij had ook goed contact met al zijn exen. Ik heb nog nooit zo veel vrouwen bij elkaar gezien als bij zijn sterfbed.'

null Beeld null

Je hebt wel eens gezegd dat je als kind niet gezien bent en dat je daardoor druk doet als je ergens voor het eerst bent. Omdat je niet goed als jezelf een vreemde omgeving in durft te gaan.

'Dat klopt wel, ja.'

Heb je dat aan je vader overgehouden?

'Nee. Want door hem voelde ik me gek genoeg heel erg gezien.'

Waaraan heb je het dan overgehouden?

Aarzeling. 'Ik denk voornamelijk aan de andere vaderfiguur in mijn leven... Aan mijn stiefvader. Hij kwam bij ons toen ik nog een peuter was en vervolgens is hij veertien jaar in mijn leven geweest. Dat heeft veel impact op mij gehad. Hij is het afgelopen jaar ook overleden. Hij was toen langer uit mijn leven dan hij erin is geweest; vanaf mijn 16de heb ik hem niet meer gezien. Maar ik kom hem nog altijd tegen in allerlei issues en gedoe.'

Op wat voor een manier heeft hij je gevormd?

'Totaal. Zijn aanwezigheid heeft zo veel met mij gedaan, op veel vlakken. Hij keurde mij af. Vanaf dat ik me kan herinneren. Je doet er niet toe, je bent niet goed, je kunt het niet. Afgekeurd, punt. Mijn stiefvader viel mijn vader ook openlijk af. In die tijd was mijn vader nog verslaafd aan alcohol en hij nam ons in de weekenden mee naar zijn stamkroeg in Den Bosch. Dan zaten mijn zus en ik met een gekookt ei, nootjes en bifiworstjes tussen de dronkelappen. Geen veilige omgeving, ik kan nog steeds angst voelen voor dronken mensen of junks op straat. Dus ik snap wel dat mijn stiefvader mijn vader afwees, maar toen voelde die afkeuring heftig. Ik had altijd het gevoel dat ik het voor mijn vader moest opnemen. En ik ben ook voor 50 procent mijn vader, dus door hem af te keuren, wees mijn stiefvader mij ook af. Ik heb lang gedacht dat ik niets waard was. Hij zei letterlijk over mij: 'Die kan niks.' Dat cultiveren van mijn let-maar-niet-op-mijhouding heeft daarmee natuurlijk te maken.'

'Ik voelde, in tegenstelling tot de rest, al vroeg dat er iets aan hem niet klopte, waardoor ik me heb verzet tegen zijn aanwezigheid. Daardoor richtte zijn frustratie zich vooral op mij. Dan gaf hij Carice zakgeld, maar mij opeens niet meer. Het was gewoon een heftige man. Ik denk dat ik daardoor misschien nooit zo'n warme band met mijn lijf heb gehad. Met mijn onuitgeslapen hoofd kan ik denken: draaien maar met de camera, nee, er hoeft geen make-upje op. Dat is best gek. Ik ben het contact met mijn lijf ergens kwijtgeraakt. Ik heb veel dissociatie-achtige problemen gehad, dat je jezelf kunt uitschakelen. Ik heb er ook veel therapie voor gehad.'

Heeft je stiefvader je geslagen?

'Hij kon agressief zijn. Het was een gefrustreerde man. Dat was bedreigend. Als ik iets fout had gedaan, moest ik onder de koude douche. Hij kon hard schreeuwen of borden naar je hoofd gooien die je dan moest zien te ontwijken. Je wist nooit hoever het zou gaan Je wist van tevoren ook niet wat hem boos zou maken. Hij kon ineens roepen dat we lekker een ijsje gingen eten en dan was het leuk. Vervolgens kon hij bij thuiskomst woest worden omdat de handdoek scheef hing.

'Er waren ook pesterijen. Ik was vegetariër, ik was zo'n meisje dat huilde om zielige diertjes. Maar hij liet me expres vlees eten en als ik protesteerde, moest ik net zo lang aan tafel blijven zitten tot het op was, al was het midden in de nacht en het eten inmiddels koud. Of hij nam me op vakantie mee naar een konijnenfokkerij waar ik alles te zien kreeg, van konijnen in hokjes tot bungelende konijnenlijkjes en daarna kocht hij bij het winkeltje een bakje konijnenpaté dat ik moest opeten. Ook verstopte hij kippenbotjes of visgraten in mijn toetje. Hij was onvoorspelbaar, continu. Dat heeft littekens veroorzaakt. Het was een onveilige tijd. Je wist nooit wat je te wachten stond. Heel, heel, heel onveilig. Het is daar en toen begonnen dat ik mezelf ben gaan uitschakelen. Ik heb ook weinig herinneringen. Wat ik af en toe ook eng vind, dan denk ik: wat weet ik allemaal niet meer? Ik weet precies hoe ik werd gestraft als ik mijn bord niet leegat, maar verder is er veel verdwenen. Het is een beschermingsmechanisme, dat uitschakelen, als er iets traumatisch gebeurt. Je verliest het contact met je lijf zodanig dat je er voor de buitenwereld wel bent, maar je bent als verdoofd. Als het slecht met me gaat, schiet ik daar weleens in terug. Pas in therapie begon ik opeens dingen te voelen. Zoals het epileren van mijn wenkbrauwen. Dat deed nooit pijn en opeens dacht ik: au, jezus!'

Zijn agressie richtte zich vooral op jou. Zagen anderen het niet?

'Nee, iedereen vond het zo'n aimabele man. Hij was een meester in het bespelen van de buitenwereld. Als er iemand langskwam, legde hij kunstboeken op tafel, terwijl hij niets met kunst had. Dan dacht ik: jezus, dat niemand dat doorziet! Ik bedenk nu ineens dat het anti-ster-zijn daar natuurlijk vandaan komt. Je mooier voordoen dan je bent, met zo'n kunstboek, ik vond dat vreselijk. Als tegenreactie ging ik me minder mooi voordoen dan ik was.

'Het voelde bijna als mijn taak om aan het licht te brengen hoe mijn stiefvader werkelijk was. Maar wat gebeurde er dan? Ik werd neergemaaid. Hij zei nog overtuigender: 'Ach, zij lult maar wat.' Waardoor ik nog harder ging schreeuwen en het er allemaal zo extreem uitkwam dat mensen niet naar me luisterden. Terwijl wat ik zei, klopte.'

Zagen ze het uiteindelijk wel?

'Uiteindelijk had iedereen door dat hij niet deugde, dat was fijn. Maar ook frustrerend als je eerst jarenlang voor gek bent verklaard.'

En je moeder en je zus?

'Het is voor ons allemaal pittig geweest. Iedereen heeft er littekens aan overgehouden. We hadden allemaal onze problemen met hem, maar ik was de opstandigste. Doordat hij onderscheid maakte tussen mij en mijn zus zette hij ons zusterschap buitenspel, wat toen heel lastig was. Maar nu verbindt die geschiedenis ons juist enorm, daardoor zijn we zo close. We hebben allebei, op een andere manier, oud zeer. Door hem. Maar onze band als volwassenen is sterker dan ooit. Er is geen idioot die daar ooit nog tussenkomt. Dus gek genoeg kan ik hem ook weer dankbaar zijn, hoe oersterk hij onze zussenband heeft gemaakt. Maar die hele geschiedenis raakt me nog steeds. Je moet tegen mij niet zeggen: 'Je bent gek', want dan sla ik meteen op tilt.' Met zachte stem: 'Het zijn mijn kwetsbaarste jaren geweest, weet je. Ik heb er echt veel last van gehad. Zijn dood gaf het gevoel dat het tijd is alle ruis die er nog van over is maar eens op te schonen.'

Je bent het afgelopen jaar gescheiden. Is dat het gevolg van de ontwikkeling die je doormaakt?

'Ik kan weinig over mijn scheiding zeggen. Ten eerste omdat het niet alleen mij aangaat, maar ook mijn kinderen, ten tweede omdat ik er nog midden in zit. Officieel ben ik nog niet eens gescheiden, het is echt een proces. Net zoals je vooraf niet weet hoe het is een kind te hebben, zo is het met scheiden ook. Het is wel een leerzaam proces, overigens. Ik denk dat ik veel meer een einzelgänger ben dan ik altijd dacht. Ik lijk zo open, en dat ben ik ook, maar ergens ben ik ook mijn eigen eiland. Misschien heeft dat iets met dat dissociatiegedoe te maken. Ik denk dat het voor andere mensen moeilijk is om mij echt te bereiken. Ik kan ineens de deur dichtdoen.'

null Beeld null

Ik hoorde dat je aan het zilversmeden bent.

'Ja. Andere mensen doen yoga als het niet goed gaat, ik ga edelsmeden. Ik ben niet voor niks als decorbouwer begonnen. Ik hou van klussen, dingen opknappen, schilderen, boren. Als er ergens een lampje moet worden opgehangen, doe ik dat. Dus toen mijn pa doodging en ik vrij snel daarna verhuisde omdat mijn man en ik uit elkaar gingen, dacht ik: nu ga ik doen wat ik echt wil en dat is edelsmeden. Ik kwam in een warm bad bij een fantastische docent. Zij zei meteen: 'Jij zit niet zo lekker in je vel, jij gaat iets in de fik steken, daar knap je van op. Hier heb je een brander, hier heb je een klomp zilver, huppakee. Wat heb je bij je? Lepels van je vader? Oké, Omsmelten die hap.' Heerlijk. Ik kan uren aan een ringetje werken.'

Ondertussen kreeg je album lovende recensies, net als de serie Jeuk. Columnist Nico Dijkshoorn twitterde dat je een Oscar moest krijgen voor je rol in de serie.

'Ja, ik voelde me als een tiener: wauw, Nico Dijkshoorn vindt mij leuk! Terwijl ik dacht: die vindt mij vast bloedirritant. Misschien is het een overblijfsel van dat kunstboek op tafel, misschien wil ik toch cultureel verantwoord zijn. Dan had mijn stiefvader me wél goedgekeurd - vermoeiend, dat ik daar na al die jaren nog steeds mee bezig ben.'

Cultureel verantwoord ben je zeker. Je gaat als een speer met je werk.

'Nu je het zegt, het gaat inderdaad best goed. Misschien moet ik dat eens meer beseffen. En met iets meer trots naar de komende première gaan. Want al is het allemaal pittig geweest, het is net goed gegaan. Ik kruip altijd door het oog van de naald. Volgens mij wordt het tijd dat ik naar de première van Waldstille een heuse jurk aantrek, met hakken. En rechtop ga staan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden