Jeff Koons: 'Mijn werk is voor de massa'

'Er bestaat geen goede of foute esthetiek'

Noem de handtassen die kunstenaar Jeff Koons (62) voor Louis Vuitton ontwierp gerust de nieuwe kleren van de keizer. 'Ik heb niets tegen mensen die neerkijken op mijn werk.'

Jeff Koons in New York. Foto AFP

Zaal zes van het Louvre in Parijs. Tweehonderd gasten nemen plaats voor een feestelijk diner, onder wie Cate Blanchett, Catherine Deneuve en Jennifer Aniston. De gastheer is de op 35 miljard euro vermogen geschatte Bernard Arnault, directeur van het concern voor luxeproducten LVMH en een van de rijkste kunstverzamelaars en weldoeners ter wereld. Eregast van deze door tweehonderd obers begeleide avond is Jeff Koons. De duurste en meest omstreden levende kunstenaar - door de ene helft van de kunstwereld als genie geprezen, door de andere helft als charlatan geminacht.

Vijf handtassen, die Koons voor Arnaults luxemerk Louis Vuitton ontwierp, vormen de reden voor zijn optreden in Parijs. De tassen, die 4.000 euro kosten, tonen in Koons' studio gemaakte reproducties van oude meesters, van de Tijgerjacht van Peter Paul Rubens tot Leonardo da Vinci's Mona Lisa. 'Deze handtassen halen meesterwerken uit de kunstgeschiedenis uit het museum en brengen ze naar de straat. Daardoor worden ze zelf tot kunst', legt Koons bloedserieus aan de gasten uit. 'Wie met een van deze tassen onderweg is, verandert voor zijn medemens in een katalysator van metafysische meditatie.'

De volgende ochtend verschijnt Koons zo opgewekt en stralend voor het interview dat het wel lijkt of hij iets te vieren heeft. Of hij mineraalwater wil, vraagt een assistente. 'Kraanwater is ook prima', antwoordt hij.

U bent opgegroeid in York, een stadje van 40 duizend inwoners in de Amerikaanse staat Pennsylvania. Toen u 7 was, kreeg u tekenles. Op uw 9de begon u oude meesters na te tekenen en te verkopen. Wat kostte destijds zo'n kopie?
'Mijn vader was een bekend interieur-ontwerper en hij handelde in meubels. Om passanten binnen te lokken, zette hij mijn schilderijen als blikvanger in de etalage. Toen ik 15 werd, raadde hij me aan over te stappen op olieverf en een groter formaat. Die doeken werden voor 700 tot 900 dollar verkocht. Ik zette het geld op de bank, om er later een auto van te kunnen kopen.'

CV Jeff Koons

1955 Geboren op 21 januari in York, VS.
1976 Verhuist naar New York. Werkt enige jaren op de aandelenbeurs. Maakt readymades van tl-buizen, opblaasbare bloemen en konijnen.
1985 Eerste solo-expositie in New York.
1988 Michael Jackson and Bubbles, levensgrote vergulde beelden van de zanger en zijn chimpansee in de serie Banality.
1990 Serie Made in Heaven wordt getoond op de Biënnale van Venetië, met beelden van Koons en destijds zijn vrouw Ilona Staller (‘Cicciolina’) in seksuele poses.
1992 Puppy, een 13 meter hoog beeld van een hond van bloemen, wordt getoond op de Documenta in Kassel. Later (1997) wordt het voor het Guggenheim in Bilbao geplaatst.
2004 Hulk Elvis, serie groene ‘testosteronbeelden’ geïnspireerd op de tv-serie De Hulk.
2008 Overzichtstentoonstelling in Versailles.
2013 Werkt samen met Lady Gaga voor haar album Artpop.
2017 Lanceert serie handtassen voor Louis Vuitton.

Koons is getrouwd met Justine Wheeler. Ze hebben zes kinderen en wonen in New York.
Uit zijn eerste huwelijk heeft hij zoon Ludwig.

Jeff Koons met zijn ontwerp voor Luis Vuitton Foto .

Welke muziek luisterde u op uw 15de?

'Led Zeppelin. Die band heeft me leren voelen. Dat ik op mijn 21ste naar New York verhuisde, kwam door Patti Smith. Haar stem en de boodschap van haar nummers gaven me de moed in een leven in de kunstwereld te geloven. Om dichter bij mijn doel te komen, solliciteerde ik iedere week naar baantjes bij het Museum of Modern Art. Op een zeker moment kon ik aan de slag bij de receptie om betalende vrienden voor het museum te werven. In mijn vrije tijd schilderde ik en werkte ik aan sculpturen van dagelijkse gebruiksvoorwerpen, zoals stofzuigers.'

Ingrid Sischy, die negentien jaar hoofdredacteur was van Andy Warhols Interview Magazine, schreef over uw optreden daar: 'Ik zag Koons vaak in de lobby van het museum. Met zijn manier van kleden trok hij alle blikken naar zich toe. Hij droeg papieren slabbetjes, twee stropdassen tegelijk en wikkelde opblaasbare plastic bloemen om zijn hals.' Waar diende die uitdossing voor?
'Het was me opgevallen dat de vriendenwerving nogal een ondergeschoven kindje was. Mijn theatrale accessoires waren bedoeld om aandacht te trekken en de bezoekers te laten denken dat ze deel uitmaakten van een performance. Als mensen dan dichterbij kwamen, ging ik met ze in gesprek over de magistrale kunstwerken die in het museum te zien waren. En op het juiste moment vroeg ik ze of ze geen betalende vriend wilden worden.'

Foto Contour by Getty Images

Was u succesvol?

'Ja, in mijn twee jaar heb ik het aantal betalende vrienden verdubbeld. Mijn record was dertien nieuwe museumvrienden op één dag.'

In 1983 begon u als grondstoffen- en aandelenhandelaar op de beurs van New York te werken. In toptijden verdiende u zo'n 10 duizend dollar per dag. Door uw Wallstreet-verleden groeit de verdenking bij uw critici dat u een opportunistische marketingkunstenaar bent, die statussymbolen voor grootkapitalisten en schimmige oligarchen produceert.
'Een kunstenaar die iets op de bank heeft staan, hoeft niet achter elke modegril van de kunstmarkt aan te lopen. Wat ik verdiende op Wallstreet gaf me de vrijheid om precies die kunst te maken die ik voor ogen had. Geld was voor mij het middel dat mijn autonomie als kunstenaar mogelijk maakte.'

Over Édouard Manet, een van uw lievelingsschilders, zei u: 'Wat ik het meest aan zijn werk bewonder, is de complete afwezigheid van boosheid.' Uw eigen werk lijkt ook zo vrij van woede en depressie, alsof u pretpillen neemt.
'Wie iets relevants over de realiteit wil zeggen, moet tegenpolen in zich hebben. Zonder donker kun je geen licht weergeven, zonder licht geen donker. Desondanks heb ik al vrij vroeg besloten in mijn kunst zo positief mogelijk te zijn, want geluksgevoelens zijn schitterende warme wapens. Met mijn werk wil ik levensenergie en vertrouwen wekken en mensen aansporen het beste uit zichzelf te halen, zo intensief mogelijk van hun leven te genieten. Ik vind: kunst die archetypische beelden van geluk schept, kan bijdragen aan het overleven van nieuwe generaties.'

Foto Jeff Koons

Europese kunstcritici neigen naar het beeld dat kunstenaars gekwelde zielen zijn, die door middel van kunst hun demonen willen verdrijven. U daarentegen klinkt vaak als een Amerikaanse radio-evangelist die met pathologisch optimisme verkondigt: kunst is de zaligmakende weg naar zelfoptimalisatie en geestelijke gezondheid.
'Dat alleen lijdende zielen grote kunst kunnen maken, is een cliché. Ik had een fijne kindertijd en ik ben mijn ouders oneindig dankbaar voor hun aanmoediging en steun. Aan de andere kant ben ik, net als iedereen, niet vrij van angsten en onzekerheid. Ik heb filosofen als Kierkegaard en Sartre gelezen om antwoorden te vinden. De sleutel voor mijn bevrijding lag echter niet in de filosofie, maar in de kunst. Die nam mij bij de hand en leerde me te vertrouwen op mijn eigen instinct in plaats van autoriteiten of trends te volgen. Hoe minder angsten ik had, hoe groter mijn vrijheid werd, als mens en als kunstenaar. Deze reis naar een hoger zelf is de essentie van mijn kunst. Ik wil aanzetten tot transcendentie en verlichting.'

Mijn ontmoeting met Jeff Koons herinnert me aan een beschrijving van de schilder Jed Martin in de roman De kaart en het gebied van Michel Houellebecq: 'Jed werkte al drie weken aan de gezichtsuitdrukking van Jeff Koons. Het was nog makkelijker geweest om een pornografische mormoon te schilderen. Hij bezat talrijke foto's van Koons: alleen, in gezelschap van Roman Abramovich, Madonna, Barack Obama, Bono, Warren Buffet en Bill Gates. Op geen van de foto's schemerde ook maar íéts van Koons' persoonlijkheid door, op iedere foto leek hij op een verkoper van Chevrolet cabrio's. Dat was de verschijning waarmee hij zich aan de wereld wilde presenteren.'

Foto .

Weet u wat het is om depressief te zijn? Om uit wanhoop niet meer te weten hoe nu verder?

'Voor mij is een glas nooit half vol of half leeg. Het leven is een goed gevuld glas en ik doop er een lepel in.'

In haar boek De kunst van de postproductie, Jeff Koons in interviews onderzoekt kunstwetenschapper Anne Breucha 244 pagina's lang uw retorische strategieën tijdens interviews. Leest u de...
Onderbreekt: 'Ik zou dat boek graag willen zien. Heeft u het bij zich?'

Ja.
Koons pakt het boek en bekijkt de cover, waarop hij met geheven handen als messias staat afgebeeld. 'Een sterk beeld. Mag ik er een foto van maken?' Hij haalt een mobiele telefoon uit de binnenzak van zijn colbert en maakt foto's. 'Wat is de boodschap van het boek?'

Dat je evenveel kans hebt om het wezen van uw persoonlijkheid te doorgronden als kwik aan de muur te willen spijkeren. In interviews schakelt u over op de automatische piloot. U begint als een manische goeroe uw boodschap te verkondigen, namelijk dat kunst de reddende religie voor de 21ste eeuw is.
'Interessant. Iedereen spiegelt zichzelf op een andere manier aan mij. Er sijpelt veel zelfprojectie door in de alchemie van een kunstrecensie. Tien critici, tien duidingen.'

Leest u de stortvloed aan secundaire literatuur die over u verschijnt?

'Nee, dat zou niet goed zijn voor mijn geestelijke gesteldheid. Ik kijk alleen welke feitelijke uitspraken er over mij worden gepubliceerd. En ik geef interviews, omdat ik het onzinnig vind om de context en duiding van mijn werken over te laten aan critici en curatoren.'

Uw duiders noemen u bijna geforceerd 'de Andy Warhol van onze tijd'. Wat vindt u van dat label?
'Toen ik 16, 17 was, werd het mijn missie met bepaalde figuren uit de kunstgeschiedenis in dialoog te gaan. Dat is tot vandaag zo gebleven. Mijn lijstje reikt van Warhol en Liechtenstein via Dalí, Picabia en Duchamp tot Titiaan, Masaccio en de mens uit het stenen tijdperk die 30 duizend jaar geleden de Venus van Willendorf maakte. Het bestuderen van die kunstenaars, mijn denkbeeldige gesprek met ze, heeft mijn culturele dna gevormd. Andy is onderdeel van mijn genen. Hij is voor mij de pop-artversie van een vaderfiguur. Maar mijn belangrijkste gids heet Duchamp. Hij is de bron waar zowel Andy als ik uit zijn voortgekomen. Hij is onze gemeenschappelijke grootvader.'

Toen u in 1977 naar New York verhuisde, had Warhol nog tien jaar te gaan. Waarom heeft u hem en zijn Factory nooit bezocht?
'Er zijn twee toevallige ontmoetingen met Andy geweest, maar die waren niet in The Factory en ze bleven oppervlakkig. Er werd gezegd dat hij zich in The Factory met jonge kunstenaars omgaf die zich tot aan zelfopoffering in zijn wereld onderdompelden. Ik vond het niet interessant om deel uit te maken van zo'n kring van horige volgelingen. Ik wilde op eigen benen staan en een pad op dat nog niemand vóór mij had bewandeld. Eerlijk gezegd ben ik Warhols kunst pas later in mijn leven gaan waarderen. Mijn favoriet is zijn in 1962 begonnen serie Death and Disaster.'

Foto Jeff Koons

Deelt u de mening dat kunst mensen zou moeten leren om kritisch na te denken, dat kunst opstand en ondermijning zou moeten bevorderen?
'Nee. Iedere kunstenaar moet de vrijheid hebben zelf te bepalen welke van zijn gevoelens en inzichten van nut zijn voor de maatschappij.'

Overweegt u Donald Trump in uw werk op te laten duiken?
'Nee. In mijn werk verschijnen de waarden waar ik in geloof, waarden die ik een toekomst gun. Mijn waarden vormen de tegenpool van de politieke realiteit. Zij hebben de kracht om de wereld te veranderen.'

Welke waarden bedoelt u?
'Niets heeft meer invloed dan geconfronteerd te worden met oprechtheid. Daarom is de waarachtigste kunst ook de krachtigste kunst. Een kunstenaar die alleen uit is op provocatie faalt vroeg of laat. Werk dat ontstaat in dienst van een politieke zaak kan geen kracht hebben. Ik wil de geestelijke groei van mensen bevorderen, ze helpen hun eigen geschiedenis te omarmen. Zelfacceptatie is de voorwaarde voor een hoger bewustzijn en voor de liefde voor de ander. Zo'n transformatie heb ik zelf meegemaakt.'

U vergelijkt uw kunst met nummers van The Beatles. Waar zitten volgens u de overeenkomsten?
'Mijn werk is anti-elitair, geschikt voor de massa en democratisch. Omdat ik zoveel mogelijk mensen wil bereiken, is mijn werk toegankelijk voor iedereen, ongeacht opleidings-niveau. Een kunstenaar wiens werk zo hermetisch is dat het mensen intimideert en kleineert, is het tegendeel van mij. Je kunt met kunst ook machteloosheid en discriminatie oproepen. Daarom vind ik het goed de kunst van haar voetstuk te halen. Ik heb niets tegen mensen die neerkijken op mijn werk, die zich boven mij verheven voelen. Iedereen mag meepraten. Dat is beter dan de mensheid in te delen in slimmen en dommen, in mensen met goede en met slechte smaak. Er bestaat geen goede of foute esthetiek. Wie dat beweert, meet zichzelf een autoriteit aan die in de kunst niet bestaat. Iedere weg is goed. Iedere smaak is oké.'

Rabbit, 1986 Foto .
Balloon Dog (Orange), 1994-2000 Foto Jeff Koons

Uw sculptuur Balloon Dog, een reuzenpoedel van glimmend chroom, werd vier jaar geleden door Christie's in New York voor 58,4 miljoen dollar geveild. Is voor u de prijs van een werk bepalend voor zijn betekenis?
'Uit mijn beginjaren ken ik het gevoel nog dat je je rekeningen niet kunt betalen. Daarom heb ik mezelf nooit tekort gedaan als het erom ging om mijn kunst zo duur mogelijk te verkopen. Recordprijzen zeggen niets over de waarde van een kunstwerk, maar ze zorgen voor publiciteit en vergroten daarmee het bereik van een kunstenaar. Mijn werken moeten geen eenzame gebaren zijn die niemand ziet. Ik wil dat zoveel mogelijk mensen discussiëren over mijn ideeën en mijn waarden.'

U bent er al toen u halverwege de 20 was mee opgehouden om met uw eigen handen aan de productie van uw kunst te werken. In uw studio van 3.300 vierkante meter heeft u ongeveer 130 assistenten in dienst die uw ontwerpen uitvoeren. Hoe hoog is de jaarlijkse output?
'Ongeveer zeven tot tien schilderijen en vijftien tot twintig sculpturen. Een stuk minder dan je zou verwachten.'

Eind jaren tachtig en begin jaren negentig reisde u heen en weer tussen een appartement in New York en een woning in München. In die periode maakte u voor het magazine van de Süddeutsche Zeitung een fotoserie van dertig pagina's met de titel Baby & Emmer. Welke herinneringen hebt u aan dat project?
'Ik werd destijds voor de eerste keer vader en dacht erover na hoe mijn kind zou opgroeien, hoe ik de opvoeding zou vormgeven. Als ik langs een rek met ansichtkaarten liep, reageerde ik heel gevoelig op foto's van baby's die in een emmer zaten. De emmer was een symbool voor baarmoeder, doopvont en reddingsboot. Bij sommige baby's kon je onmogelijk zien wat hun gezichtsuitdrukking was: extatisch geluk of helse angst. Dat leek me een zinnebeeld voor mijn vaderschap. Aan de ene kant het verlangen naar geborgenheid, geloof en geluk, aan de andere kant de angst voor ziekten en ongelukken. Geluk krijgt een zwart randje van zorgen als je vader wordt.'

Oorspronkelijk wilde u uw kind de voornaam Kitsch geven.

'Toch heb ik gekozen voor Ludwig Maximilian, naar de koning van Beieren die zulke geweldige kastelen liet bouwen.'

Rond 1990 maakte u geen onderscheid meer tussen kunst en leven, en veroorzaakte daarmee een aardbeving in de kunstwereld. De serie Made in Heaven laat u op realistische wijze zien tijdens orale en anale seks met uw toenmalige echtgenote Ilona Staller, een Italiaanse pornoactrice die in films als Geile merrie en Kokend vlees had opgetreden en nauwelijks Engels sprak. Hoe dichtbij of ver af staat u van deze Jeff Koons, die zijn stijve penis tentoonstelde en zijn kunst titels gaf als Dirty Ejaculation en Ilona's Asshole?
'Het thema van Made in Heaven was de overwinning van schaamte, gêne en seksuele schuldgevoelens, daar geloof ik nog steeds in. Wij zijn pas werkelijk vrij als we ons lichaam en de aard van onze seksualiteit accepteren. Mijn ex-vrouw was trots op haar verleden als pornoactrice en had een heerlijke, schaamtevrije relatie met haar lichaam. Dat was de reden voor haar onbeteugelde energie. Seks is een narratief dat niet kan liegen.'

Met de geboorte van uw zoon begon een moddergevecht. Omdat Ilona Staller nog steeds in pornofilms wilde blijven spelen, vroeg u de scheiding aan. Uw vrouw heeft daarop, zo gaat het verhaal, in New York uw zoon gekidnapt.
'Toen Ludwig 1,5 jaar was, nam mijn ex-vrouw hem illegaal mee naar Rome. Ze heeft mij jarenlang buiten zijn leven gehouden. In die periode begon ik met de serie Celebration, een lofzang op het geluk en de onschuld van de kindertijd. Mijn werk moest Ludwig later duidelijk maken hoeveel ik aan hem dacht.'

Klopt het dat u uit woede op Ilona Staller veel werken uit de serie Made in Heaven hebt vernietigd?
'Mijn ex-vrouw en ik hebben meer dan tien jaar geprocedeerd over het ouderlijk gezag over onze zoon, een slopende nachtmerrie. Zij beweerde dat Made in Heaven geen kunst maar porno was en dat een pornograaf niet voor een kind zou mogen zorgen. Om die discussie niet voor de rechter te hoeven voeren, heb ik alle werken uit de serie vernietigd die nog niet verkocht waren.'

Bekijk hier meer kunst van Jeff Koons.

Een kostbare actie.

'Zou ik het vandaag weer zo doen? Als ik mijn kind daarmee help, ja.'

Ludwig is nu 24. Hoe heeft hij zich ontwikkeld?
'Hij studeert in Rome en volgt kunstlessen.'

Vorig jaar beschreef u aan een Amerikaanse journalist hoe u samen met uw zes kinderen uit uw tweede huwelijk naar een tentoonstelling van uw werk ging. 'De kinderen zagen mijn plastiek Pink Panther en riepen: 'Daar is Pink Panther!' En toen: 'Daar is Rabbit!' En toen: 'Daar is Ilona's poepgat.' Hoe legt u aan kinderen in de leeftijd van 3 tot 14 jaar uit wat anale seks en pijpen is?
'Ik hoef ze niks uit te leggen. Ze zijn gewend aan die werken en ze lopen erlangs zonder er veel over na te denken. Ze begrijpen dat ik een verhaal over Adam en Eva wilde vertellen. Meer willen ze over mijn kunstzinnige intenties ook helemaal niet weten.'

Drie jaar geleden verscheen er in Vanity Fair een foto van Annie Leibovitz waarop u naakt aan het trainen bent in de bespiegelde fitnessruimte van uw studio in New York. Was dat exhibitionisme en narcistische zelfbewieroking of conceptuele kunst?
'De foto van Annie heeft twee metaforische niveaus. Aan de ene kant train ik iedere werkdag rond de middag een uur lang in mijn fitnessruimte. Aan de andere kant lijkt me het buffelen met gewichten een allegorie voor mijn leven als kunstenaar. Er gaat geen minuut voorbij zonder dat ik aan een leeg doek denk.'

U bent 62. Uw afgetrainde, gespierde lichaam ziet er twintig jaar jonger uit.
'Ik wil een krachtig, weerbaar lichaam hebben zodat ik ook op hogere leeftijd als kunstenaar kan presteren. Picasso en Cy Twombly hebben hun meest sublieme werk gemaakt toen ze boven de 80 waren. Het late werk van Twombly lijkt alsof het in het hiernamaals is ontstaan. Hij heeft een vonkje van het goddelijke gezien.'

Jeff Koons in Vanity Fair Foto Annie Leibovitz

U werkt al veertien jaar aan de verwezenlijking van een monumentale sculptuur genaamd Train. Een 21 meter lange replica van een zwarte stoomlocomotief uit het jaar 1943, ondersteboven hangend aan een 51 meter hoge kraan, die rood en geel geverfd is. Waar zal Train te zien zijn?
'Oorspronkelijk zou Train in Parijs gebouwd worden. Toen zou het Los Angeles County Museum of Art Train kopen. Nadat het museum zich had teruggetrokken, zou de sculptuur aan de High Line in New York komen te staan. Momenteel ben ik weer met het Los Angeles County Museum of Art in gesprek. Dat het zo heen en weer gaat, komt door de kosten van het project. Voor dat geld kun je ook een groot gebouw neerzetten. Maar ik ben er toch van overtuigd dat Train over minder dan tien jaar klaar zal zijn.'

Men zegt dat Train tussen de 30 en 50 miljoen dollar kost.
'Train is zo duur omdat we het over een stoomlocomotief hebben die bijna alles kan wat echte locomotieven ook kunnen. We hebben alleen de tijdsduur veranderd. Een stoomloc heeft bijna 8 uur nodig voor er genoeg stoom is om te kunnen rijden. Bij ons lukt dat in 30 minuten. Dan klinkt er een bel en hoor je het tsjoek-tsjoek van de cilinders, er komen stoomwolken uit de schoorsteen en de wielen gaan draaien. Na twee en een halve minuut komt het orgasme: het lawaai van de cilinders bereikt het hoogtepunt, de wielen draaien zo snel alsof de locomotief zijn maximale snelheid van honderd mijl per uur bereikt. Na het orgasme gaat het schouwspel in hetzelfde tempo achteruit. De wielen draaien langzamer en langzamer, tot er uiteindelijk een laatste stoomwolkje uit de schoorsteen komt.'

Stoort u zich aan het verwijt dat er aan uw kunst niets te begrijpen valt?
'Nee. Misschien is kinderlijke verwondering wel een hogere vorm van begrip dan het uitleggen van verborgen cerebrale raadsels die een kunstenaar bedenkt om maatschappijkritiek uit te oefenen. Train moet een sociale magneet worden en mensen verbinden tot een gemeenschap, zoals kathedralen dat in de middeleeuwen deden. Train is een symbool voor het menselijk bestaan van de eerste tot de laatste ademstoot. Iedereen zal zich daar direct in herkennen.'

Foto Jeff Koons

U woont met uw gezin in twee samengevoegde stadshuizen aan de Upper East Side van Manhattan. Bent u thuis door uw eigen kunst omgeven?

'Nee, de enige uitzondering is een poster van mijn houten sculptuur Stacked uit 1988, een onderdeel van de serie Banality. Daarop zie je een piramide van een groot varken, een geit, twee honden en een kleine vogel - een verwijzing naar de Bremer stadsmuzikanten. Mijn kinderen zijn gek op dat werk.'

U bent veertig jaar kunstenaar. Waarom verbant u uw eigen werk uit uw privéleven?
'In mijn studio ben ik van 's morgens tot 's avonds omgeven door mijn werk. Mijn vrouw is ook kunstenaar, zij schildert en ontwerpt sieraden. Zij hangt haar schilderijen ook niet thuis op. Als onze kinderen aan kunst denken, wil ik niet dat vader of moeder op hun netvlies komen, maar kunstenaars zoals Dalí, Picabia, Magritte, Courbet, Bernini of Praxiteles. Ik wil hen besparen dat ze de last dragen van beroemde kunstenaarsouders. Ze moeten de vrijheid hebben hun eigen plekje in de kunst te vinden.'

Waar kijkt u dan naar als u 's ochtends in uw slaapkamer wakker wordt?
'Tegenover het bed hangt De Kus van Picasso uit het jaar 1969. Rechts en links daarvan heb ik twee naakten van Manet en wat schilderijen van Poussin en Fragonard.'

Toen het Amerikaanse blad W u vroeg: 'What makes you tick?' antwoordde u met een tienpuntenlijstje. Op nummer negen stond Weizenbier. Waarom?
'Het drinken van Weizenbier is voor mij een romantische en geestverruimende belevenis. Het voortplantingsaroma van de hop, de zinnelijkheid van de opstijgende koolzuurblaasjes, de compacte textuur van het schuim, het esthetische samenspel van geel en wit - ik hou gewoon van alles aan Weizenbier. Als ik het drink, voel ik mij biologisch en spiritueel verenigd met het leven.'

Meer over