Jeb Bush komt in Amsterdam niet tot een grondige zelfanalyse

Kiezers zijn geen idioten. Ze hebben legitieme zorgen, want de Verenigde Staten zijn niet meer wat ze geweest zijn. Met woorden van die strekking richtte Jeb Bush, gewezen presidentskandidaat voor de Republikeinse partij, zich zaterdag tot de bezoekers van het symposium Democracy Today in the USA in het Amsterdamse De La Martheater. 'De wereld is aan het veranderen en het politieke systeem is daar niet op toegerust.'

Jeb Bush zaterdag in Amsterdam. Beeld Julius Schrank

Bush (63, de jongere broer van George W.), gold lange tijd als dé kandidaat voor de Republikeinse partijnominatie. Hij was de kalme, bedachtzame redenaar in een veld van grofgebekten (Trump) en aartsconservatieven (Rubio, Cruz). Zijn standpunten moesten het politieke midden aanspreken. Maar de oud-gouverneur van Florida redde het niet. Niemand las zijn dikke programma voor het land, hij won maar vier gedelegeerden, en in februari trok hij de stekker uit zijn campagne.

De partij bleef verdeeld achter, niet wetend wat te doen met het onverwachte succes van Trump. Zaterdag volgde in Amsterdam het eerste publieke optreden sinds zijn terugtreden. Hij was er te gast op uitnodiging van het Nexus Instituut uit Tilburg. Bush oogde ontspannen, maakte grapjes, maar tot een grondige zelfanalyse - waarom mislukte zijn campagne? - kwam het niet.

Trump in pyjama

Hij hield het erop dat Trump 'meesterlijk' de media had bespeeld. 'Trump is de eerste kandidaat ooit die live kan inbellen in talkshows. Ik zie het zo: hij kan `s ochtends opstaan in zijn satijnen pyjama en met sloffen met zo'n T erop, en dan iemand in een tweet verwoesten.' Onlangs schreef Bush op zijn Facebook-pagina dat hij niet op Trump (of Clinton) zou stemmen bij de verkiezingen in november.

Het succes van Trump is geworteld in het veranderende Amerika, zo hield Bush de naar schatting 900 bezoekers voor. Globalisering, technologie en de demografische veranderingen maken kiezers onzeker. 'Ze zien dat de toekomst er voor hun kinderen slechter uitziet. Baby's die nu geboren worden, worden gemakkelijk 120, 130 jaar oud, maar in wat voor maatschappij komen ze terecht? Trump buit die angsten uit.'

De Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump. Beeld ap

Conservatief

De helft van alle banen zal door automatisering verdwijnen, citeerde hij een McKinsey-studie. 'General Motors leverde ons op zijn piek honderdduizenden banen op, Facebook maar vierduizend.' De oplossing is volgens Bush een 'revolutie' in het onderwijs, daarmee terugkomend op een stokpaardje uit zijn campagne. 'Met een nieuw systeem haalt ieder kind zijn door God gegeven niveau.'

Wie in Bush daarmee een verkapte D66'er vermoedt, komt bedrogen uit, want hij zei er herhaaldelijk bij dat een 'grotere overheid' niet de oplossing kon zijn. Bush bleef de conservatief die hij is. Dat bleek ook toen gespreksleider en Nexus-directeur Rob Riemen het thema ongelijkheid aansneed. Hoe keek Bush naar Warren Buffett, die minder belasting betaalt dan zijn secretaresse - iets waar de multimiljardair zich zelf over beklaagde? Bush: 'Misschien moet Buffett zijn secretaresse wat meer betalen.'

Jeb Bush bij het einde van zijn campagne. Beeld afp

Korzelig

Bij vlagen ook kwam hij korzelig over. Noam Chomsky kende hij niet ('ik weet niet wie die linkse gast is') en bij een filmpje uit tv-serie The Newsroom dacht hij te maken te hebben met een politicus (de hoofdpersoon, Will McAvoy, is een nieuwspresentator). In het rondetafelgesprek met onder anderen schrijfster Anne Applebaum en oud-ambassadeur Derek Shearer liet Bush tweemaal de beurt voorbij gaan, bijvoorbeeld wanneer het over Trump ging. Zeggen jullie het maar, leek hij dan te gebaren, ik heb de oplossing ook niet voorhanden.

Was het bescheidenheid of vertwijfeling? Bush luisterde vooral. Politieke ambities koestert hij niet langer, Bush zegt zijn oude zakenleven weer op te willen pakken, en iedere poging hem terug de ring in te duwen bleek vergeefs. Princeton-hoogleraar Sean Wilentz: 'Laten we niet vergeten wat gouverneur Bush doet...'
Bush: '...deed.'
Wilentz: 'Nee, doet!'

Wat beklijfde, was het beeld van een belezen man ('Het lezen van Coming apart van Charles Murray heeft me enorm gevormd') die dingen zei waar niemand iets tegen kon hebben. Bush vertelde dat hij veel geleerd had van de Dalai Lama, toen die een conservatieve denktank bezocht. 'We moeten de warmte in het contact tussen mensen herstellen, zei de Dalai Lama. Daar geloof ik ook in.' Het had Bush tot een optimist gemaakt. 'We blijven een buitengewoon land. Die dynamiek zit in onszelf.'

Rondetafelgesprek in Amsterdam. Beeld Julius Schrank
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden