JEANNE PRISSER

Opzienbarende performances, kleinschalige projecten, nieuwe boeken, verrassende galerietentoonstellingen, spraakmakende lezingen en debatten - wekelijks bericht Jeanne Prisser over wat zich afspeelt in de voorhoede van de kunstwereld.

Amsterdam, 19 maart


Zeker, moeders met foto's van hun baby als Facebook-profiel zijn erg, maar vermogende 19de-eeuwers met jonge kinderen konden er ook wat van. Gut-o-gut mompel ik wanneer ik in een collectie weer eens een schilderij van een snoepige peuter in matrozenpak tegenkom. Het kind als gedresseerde engel: terrible.


Voordat u nu roept: Prisser, rabiate kinderhater, vort met jou uit de kolommen van ons kindvriendelijke ochtendblad: ik heb niets tegen kinderen. Sterker, ik ben dol op kinderen. Kinderen, ik krijg er geen genoeg van. Ik moet er alleen wel iets bij drinken.


In Museum Van Loon, waar de schilderijen van Katinka Lampe nu tijdelijk deel uitmaken van de vaste opstelling, schenkt men helaas geen sterk.


U kent haar, Lampe - ach, misschien ook niet. Zij maakt doeken van ouwelijke kinderen, peuters, kleuters, pubers en pre-pubers, geschilderd in zachte tinten met dunne kwaststreek waardoor de werken vaak iets dromerigs hebben. Was Gerhard Richter een kindervriend geweest, een beeld waarbij ik me weinig kan voorstellen, dan had zijn werk er ongeveer zo uitgezien.


Zijn het portretten? Niet in de nauwe zin des woords. Naam, herkomst, karakter, de persoonlijkheid van het model, kortom, doen er nauwelijks toe; wat telt zijn de 'maatschappelijke kwesties' die ze uitdragen. Dat je, bijvoorbeeld, een meisje met oogschaduw en nepwimpers ziet, en dat het dan niet gaat om dat specifieke meisje, maar om jonge meisjes met nepwimpers in het algemeen. En ook om de onhaalbare schoonheidsidealen die zulke meisjes nastreven, en dat die idealen leiden tot een verwrongen zelfbeeld, wat er vervolgens weer voor zorgt dat die meisjes heel naar gaan doen tegen andere meisjes, en dat hun ouders daar dan verbaasd en verdrietig over zijn, want ja: zo'n goeie opvoeding en zo'n warm nest, maar goed: de wegen van onzekere meisjes zijn soms ondoorgrondelijk. Ik kan het weten, ik spreek uit ervaring; ik was er namelijk zelf een. Dát soort kwesties dus: de krant-fähige, de meelijwekkende.


Daar moet je van houden. Ik hou ervan, zij het met mate. Lampe's kinderen zijn goed geschilderd, indringende blikken, mysterieuze sfeer, maar ik kan er niet te veel achter elkaar zien. Al die ernstige koppen - na een stuk of vijf is het mooi geweest.


In Van Loon bekeek ik ze naast Maes, Schwartze en andere klassieke kinderportretschilders en die bieden een relativerende context. Iets vermeend hedendaags blijkt een historische precedent te hebben. De Beats-koptelefoons van nu was toen een gekke valhoed en er waren parelkettingen waar nu plakwimpers zijn. De kinderen ogen net zo ouwelijk en ik voelde er medelijden bij.


Haarlem, 20 maart


Deze week bleek dat ik iemand een tijdlang over het hoofd heb gezien. Het gaat om Shana Moulton, videokunstenaar uit de Verenigde Staten. Haar werk werd eerder getoond in MoMA PS1 en The Kitchen in New York, plekken die ik toch regelmatig bezoek, en nota bene vorig jaar nog bij Kunsthuis SYB in Beetsterzwaag - of all places. Maar niks hoor. Moulton, tot overmaat van ramp ook nog eens afgestudeerd aan De Ateliers in Amsterdam, was jarenlang mijn blinde vlek.


Aldus begon een Shana-Moulton-inhaalslag. Geen straf, dat verzeker ik u.


Het begon in Nieuwe Vide in Haarlem, alwaar de kersverse artistiek directeur Nathalie Hartjes haar eerste tentoonstelling samenstelde met, o zaligheid, enkel video's van Moulton. Episodes from Whispering Pines heet deze expositie, een totaalinstallatie die als een slang door de ruimte kronkelt, en klinkt als een televisieserie met quasi-idyllische jaren tachtig suburbia-kitsch en een omineus randje Twin Peaks.


En voilà: zo ziet het er ook uit.


De wereld waarin Shana Moultons alter ego Cynthia zich bevindt, bestaat uit het drukke, pastelkleurige interieur van een trailer, waarin de lieve en naieve Cynthia manmoedige en hopeloze pogingen doet om te voldoen aan het door de buitenwereld opgelegde, westerse vrouwelijke - daar is-ie weer - schoonheidsideaal. Ze wordt omringd door goedkope psychedelische troep: nepdiamanten, plastic massagehulpstukken, windorgels - van die dingen die we allemaal weleens aanschaffen tijdens bepaalde levensfasen, omdat hun blijmoedige behuizing de belofte van beterschap in zich draagt.


Welnu, in zo'n fase is deze Cynthia blijven steken.


Maar wat doet Moulton? In plaats van haar protegé te veroordelen of voor schut te zetten, laat ze Cynthia zo nu en dan een flinke trap geven tegen haar lila gevangenis. Zo eet ze in een vlaag van opstandigheid haar strakke gezichtsmasker op en verruilt ze soms haar surrealistische werkelijkheid voor een nog excentriekere wereld met dansende poppetjes. Jim Henson ontmoet de Teletubbies. Knotsgek is het - en nergens ironisch of vals.


Integendeel. In al haar onnozelheid weet Cynthia de geharnaste kijker (deze geharnaste kijker in elk geval) te ontwapenen. Toe maar kind, wil je haar toeschreeuwen, je kúnt het.


v INFO


Kinderportretten Van Santvoort tot Lampe, Museum van Loon, Amsterdam, t/m 9/6


Shana Moulton Episodes from Whispering Pines, Nieuwe Vide, Haarlem, t/m 4/5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden