Jeanne Prisser

Kunst die lekker ruikt in Rotterdam, een tekenende fotograaf en in Amsterdam vleeskunst die knap de horror buiten de deur houdt.

Het olfactorische aspect, jawel. Er is kunst die nergens naar ruikt - audiovisuele kunst. Er is kunst die ruikt naar olieverf, dat vinden veel mensen lekker en ambachtelijk. En er is kunst die stinkt, zoals The Beanery in het Stedelijk Museum. Die wordt regelmatig voorzien van verse bier-, as- en pislucht uit een potje en dat hadden veel bezoekers erg gemist, bleek uit de vreugdekreten toen het museum vorig jaar weer openging: 'Díe géur!'


Maar kunst die lékker ruikt, die is er niet zo veel. Op een tentoonstelling van en over de kunstenaar-curator-goeroe AA Bronson wordt die achterstand ruimschoots en overtuigend ingehaald. Terwijl ik de trappen van Witte de With in Rotterdam besteeg, spreidden mijn neusgaten zich verder en verder. De vloer op de derde etage bleek in zijn geheel bedekt met salie. Een overweldigende, kruidige, gezonde geur.


Een briljante zet van AA Bronson (1946), kunstenaar en sinds 1999 ook healer. Hij verenigt graag het spirituele en het lichamelijke en hier leidt hij ons via de neus. Zijn sjamanistische inslag, zijn opzichtig uitgedragen homoseksualiteit, het verdriet om de ravage die aids aanrichtte, zijn samenwerking met andere kunstenaars (van schitterend tot verschrikkelijk), tekeningen, foto's, boekjes, beelden: alles werd door die geur aan elkaar gesmeed tot een zacht, liefdevol, verdrietig universum.


Ik raakte verdoofd; kwaliteit deed er nauwelijks nog toe.


Verstikkend was het ook. Toen ik omhoog liep, benijdde ik de werknemers van Witte de With nog. Een uur later wilde ik ze redden.


Ik dacht dat ik wist wat ik van Levi van Veluw (1985) kon verwachten. Levensgrote fotoportretten. Het eigen langwerpige gezicht bedekt met balpen, hout, velours en wat al niet. En modeltreintjes, natuurlijk. Deze dingen zaten allemaal in Van Veluws kunst - hoewel niet tegelijk, godzijdank - en leverden hem veel aandacht en prijzen op.


Daarin school een gevaar. Er bestaat zoiets als het Donna Tarttsyndroom. Popmuzikanten spreken niet voor niets van de moeilijke tweede en ook kunstenaars kunnen te maken krijgen met de verlammende werking van een succesvol debuut. Het ene moment werk je vrij en onbevangen, het volgende moment is er geld en applaus, en dan moet er opeens iets nieuws komen. Als het even kan iets gelijkwaardigs. Liever nog: iets beters.


Sommige kunstenaars doen er hun hele leven over om dat 'iets' te bereiken.


Zo niet Levi van Veluw. Hij koos voor de ontsnappingstactiek. Hij gooide het roer radicaal om en maakte Origin of the Beginning, een project dat om twee redenen niets met zijn eerdere kunst te maken heeft. Eén: het nieuwe medium waarin Van Veluw werkt, de houtskooltekening. En twee: Van Veluw komt er zelf niet in voor.


Het gelijknamige boek, met grote reproducties en een doortastend interview van NRC-criticus Gijsbert van der Wal, geeft een prachtig beeld van die nieuwe tekeningen. Het zijn unheimische dingen. Ze tonen landschappen, schemerig en desolaat, gestoffeerd met kasten en schemerlampen, plekken die je nooit kunt plaatsen, je ogen tasten erin rond zoals je hand tast naar het lichtknopje in een donkere kamer, maar ze zijn geweldig gemaakt: doorwerkt, slim gecomponeerd, gedetailleerd en toch gestileerd. Het zwarte blokje dat door de pagina's heen komt als een verstekeling uit Van Veluws wereld maakt het helemaal af.


Deze serie logenstrafte al m'n verwachtingen.


Die lastige derde, die komt er wel.


Als Dr. Hannibal Lecter kunst verzamelde - wat hij vast doet - zou Maartje Korstanjes nieuwe werk zijn studeerkamer sieren. Haar beelden bij Upstream Gallery doen denken aan mineralen of vulkanisch gesteente, tot een detail (een gehoefd pootje, een rugwervel, een spier) je doet opschrikken: dood beest! Of erger: dood mens!


Het is een riskante vorm. Associaties met veenlijken en slachthuizen liggen op de loer, maar het werkt; de beelden zijn prettig suggestief, de horrorpulp blijft buiten de deur. Korstanje (1982) transformeert vlees, pees en al wat u en mij bijeenhoudt, tot op de grens van het vormeloze. Bent u museumdirecteur - koop er een. Als de Doctor u niet voor is.


v INFO


The Temptation of AA Bronson; Witte de With, Rotterdam; t/m 5 januari.


Maartje Korstanje, Upstream Gallery, Amsterdam, t/m 12 oktober.


Levi van Veluw, Gijsbert van der Wal, Origin of the Beginning, Uitgeverij d'Jonge Hond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden