JEANNE PRISSER

Eindhoven, 8 november


Arme Michelangelo (1475-1564). Eeuwenlang kon zijn adagium 'het beeld bevrijden uit de steen' mee. Van serieuze kunstacademie tot cursus speksteen snijden; elke docent heeft dat wel eens voorbij laten komen. Kijk naar die steen, die boomstronk, die berg zand! En bevrijd het beeld!


Michelangelo maakte de 'Prigioni', de beelden van gespierde slaven die bezig zijn zich te los te maken, voor de graftombe van Julius II. Ze behoren tot de meest deprimerende sculpturen ter wereld. Wat een ellende, zo met het hoofd of de rug of de voeten vastgeklonken in dat koude marmer. Wat een kunde ook, om zo feilloos de weg weten te vinden met de hand en de beitel. 'Alleen de hand van de beeldhouwer kan de betovering verbreken om zo de figuren die in het steen sluimeren te bevrijden.'


Maar arme, arme Michelangelo; al lang is zijn soort vervangen door computergestuurde machines, die feilloos elk beeld uit elk materiaal snijden. Steen, piepschuim, marmer, kaas; roept u maar. Zelfstandig werkend, in hermetisch afgesloten cabines, gaat de machine zijn gang en piept als een magnetron als het beeld klaar is.


Buiten aan de achterkant van kunstcentrum MU in Eindhoven Strijp stond zo'n slaaf van Michelangelo. Van piepschuim, zwart geschilderd. Ik voelde aan zijn spieren en aan de deuken die de hangjeugd van Strijp in hem had geslagen.


Binnen in de expositiehal van MU verging horen en zien me. Daar toonde de Italiaans-Engelse kunstenaar Quayola op grote hangende schermen een digitale animatie over een beeld dat uit materiaal tevoorschijn komt en er weer in terugzakt, begeleid door een knetterende, knisperende onweersbui-soundtrack. Ook stonden er drie grote, fantastisch aangelichte blokken piepschuim, waaruit dezelfde slaaf in diverse stadia van uitgraving te zien was. Ja, de machine werkte feilloos.


Arme, arme, árme Michelangelo. Niet alleen worden zijn beelden hier aangerand in opgepompte technologische hoogstandjes, het waarom is volledig zoek. Het ging natuurlijk niet alleen om die hand en die beitel of om die steen, het ging er ook om wát Michelangelo besloot half vast te laten zitten in de steen, nota bene voor de tombe van een paus. Quayola, waarom slaafs uw voorbeeld kopiëren? Had u niet na kunnen denken over wat, ik noem maar wat, de slaaf van ónze tijd is?


Amsterdam, 13 november


U wilt iets opsteken van de Malevitsj-tentoonstelling in het Stedelijk Museum, dus downloadt u de bijbehorende app. Op zaal posteert u zich voor de tekening Lied van de Blauwe wolken, tikt wat op uw iPhone en dan hoort u dit: 'Ik denk dat hij homo was. Ik weet niet waarom. Is gewoon een gevoel.'


Daar kijkt u van op. Speculaties over de seksuele geaardheid van de kunstenaar behoren niet tot de standaard ingrediënten van een audiotour. Dit zijn dan ook de explicit tours, tours waarin BN'ers hun 'ongezouten mening' geven.


Ik bespeur daarin een trendje, dat in gang werd gezet door het Kröller-Müller Museum te Otterlo. Daar liet men vorig jaar een alternatieve audiotour inspreken door Nico Dijkshoorn, een succes kennelijk, want vrij snel daarna besloot men iedereen die ooit te gast was bij De Wereld Draait Door ook voor zo'n tour te vragen. Jan Mulder werd gepolst voor een speciale editie voor doven en slechthorenden.


Zulke tours hebben iets gemeen. Iets frivools en oneerbiedigs, noem het de methode-Dijkshoorn. Men kijkt links, maar men praat rechts. Men praat over een kunstwerk, maar men praat vooral over zichzelf. Men zegt een hoop. Men zegt: bla bla bla bla bla.


Of dat onderhoudend is, hangt vanzelfsprekend af van het talent van de gids.


In het Stedelijk keek ik mee met Ymke Wieringa (van Echte meisjes in de jungle) en die bood leuke en eigenzinnige observaties. Zij wees er bijvoorbeeld op dat Malevitsj' houthakker wel ellebogen heeft maar geen knieën (make a decision man) en inderdaad, dat is een tikje inconsequent. Ik luisterde ook naar Tygo Gernandt en dat was al iets minder leuk en eigenzinnig. Hij noemde Malevitsj' zelfportret 'groots' en 'statisch' en 'vanuit de buik geschilderd' en dat deed hem denken aan... zichzelf. Immers: als acteur speelt hij ook graag 'vanuit de buik'. Voorts luisterde ik naar Maxim Hartman en dat was noch leuk noch eigenzinnig. Diens commentaar is een aaneenschakeling van met dedain uitgesproken platitudes en al luisterend ben je blij dat-ie tenminste niet over neefjes die iets wel/niet kunnen begint, waarna hij toch nog over die neefjes begint. De kwaliteit van de tours is kortom nogal wisselend.


Edoch, vormt het totaal een waarachtige aanvulling op het reguliere aanbod? Wordt de bezoeker uit Assen, Middelburg, Amsterdam al luisterende naar de overpeinzingen van Victoria Koblenko of Sigrid ten Napel nou werkelijk veel wijzer over Malevitsj en diens kunst? Niet heel veel, eerlijk gezegd, en daarmee wordt het publiek onderschat. Dat, denk ik, luistert desgevraagd namelijk veel liever naar dwarse, eigenzinnige tours ingesproken door mensen die wél beschikken over kennis van zaken.


Ik weet niet waarom. Is gewoon een gevoel.


v INFO


The Sculpture Factory, Quayola. T/m 22/12, MU Strijp S, Torenallee 40-06, Eindhoven


The explicit tours bij Kazimir Malevich. T/m 2/2, Stedelijk Museum Amsterdam


Berichten uit de voorhoede van de beeldende kunst, zoals opgetekend door Jeanne Prisser. BN'ers en Malevitsj, word je daar wijzer van?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden