JEANNE PRISSER

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: bubbelend enthousiasme bij Felix & Foam en de (on)zin van arbeid.

Amsterdam, 21 april


De belangrijkste overeenkomst tussen het universum en Foam, het fotografiemuseum in Amsterdam, is hun expansiedrift. Beide blijven maar uitdijen en niemand die ze tegenhoudt. Vandaar dat ik me vorige week donderdag aansloot bij de vlotte types voor de deur van Felix Meritis aan de Keizersgracht voor de opening van Felix & Foam. Wij moesten wel. Als sterrenstof werden we meegezogen door dingen groter dan wijzelf.


Felix Meritis, het statige debatcentrum dat vorig jaar failliet ging en nu waarschijnlijk toch een doorstart maakt, krijgt in oktober een nieuwe bestemming (of dezelfde als voorheen, daar wil ik vanaf zijn). Tot die tijd wil de gemeente er iets cultureels mee. Wat doe je dan als wethouder van Cultuur? Juist: je vraagt Marloes Krijnen, de daadkrachtige directeur van Foam, de ongekroonde koningin van de Amsterdamse culturele industrie en vermaard om het bedenken van succesvolle en vooral overheidssubsidie-onafhankelijke satellietstrategieën. U hebt vijf weken, mevrouw Krijnen, uw tijd gaat nu in.


Aldus geschiedde. De komende maanden vult Foam Felix. Met een boekwinkel, een tentoonstelling met Nederlands fotografietalent, een film- en videoprogramma (in samenwerking met galerie Juliètte Jongma), een restaurant, een ruimte voor wisselende jonge fotografiecollectieven, een afgrijselijk dure pop-upshop, verzorgd door het interieurtijdschrift Frame en, helemaal boven in het immense grachtenpand, een camera obscura die een stukje van Amsterdam ondersteboven op de muren tovert.


Het ging erin als koek tijdens de opening. Mijn hemel, wat was het druk. Het was zo druk dat ik er sceptisch van werd. Oh Foam! dacht ik. Zijn kwaliteit en kwantiteit dan geen communicerende vaten? Loopt het ene vat niet leeg wanneer het andere volstroomt?


De zuuraanval duurde niet lang. Al snel bleek ik niet bestand tegen zo veel bubbelend enthousiasme. Er waren drie jongemannen in witte pakken die foto's van bekende fotografen onder het kopieerapparaat legden en die kopieën verkochten voor de democratische prijs van 10 euro. Dat het kopieerapparaat het vroeg op de avond begaf, deerde niet; ik had genoeg aan die jongemannen. Bovendien schonken ze jenever en draaiden ze Wham! op een iPod. Het was allemaal zo ver voorbij postmodern dat ik er schier in bleef. Een verdieping hoger keek ik naar Playing to the Birds, een prachtige film van Annika Kahrs, waarin een pianist een stuk van Franz Liszt speelt voor een publiek van kwetterende volièrevogeltjes. Nee, ook al is Felix & Foam de nieuwste hang-out voor mensen die aan hun baardharen voelen dat ze Foam moeten volgen - de kwaliteit ging nergens overboord. Vooruit Marloes Krijnen, op naar een rijk waar de zon nooit ondergaat.


Amsterdam, 23 april


Norman Mailer schreef: werk - het enige waarvan je zeker weet dat het de volgende ochtend op je wacht. Hoewel die zin door de crisis iets van z'n vanzelfsprekendheid heeft verloren, is het waar: op talrijke ochtenden, alle ochtenden misschien wel, was werk het enige dat op me wachtte. En dit, voeg ik direct maar toe, was goed.


Ik hou namelijk van mijn werk. Wat heet, het is mijn enige bestaansrecht.


Zo meld ik u vanachter mijn laptop, met klotsende oksels van de deadline-stress.


Binnensmonds vloekend bij iedere komma.


Heigh-ho, heigh-ho.


Zo niet voor de curatoren van de tentoonstelling I would prefer not to in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam. 'Werk moet vervloekt worden', citeren zij de Rus Malevitsj. Wat volgt, zijn enkele stevige kanttekeningen bij de alledaagse arbeidspraktijk, ook in de kunstwereld, vooral in de kunstwereld. Dat is, als bekend, een snelkookpan. De druk om te produceren is groot. Populaire makers werken zich van de ene solo naar de volgende groepsshow. Het kan afstompend zijn. Deze tentoonstelling neemt dat op de hak.


Het werk van Jos de Gruyter en Harald Thys is direct in de roos. Het bestaat uit aardewerk op palen - een paardenhoofd, een aapje, een liggende figuur; het begeleidende videoscherm toont hoe brabbelende mannen deze objecten aanbidden. Je kunt er veel in zien. Ik zag er een metafoor in voor de seculiere religie die werk kan zijn, een veeleisende god. Een onmisbare ook. Dat bewijst de rest van de tentoonstelling soms, onbedoeld.


Dan denk ik bijvoorbeeld aan de schilder Stefan Müller. Hij toont een doek overdekt met donkere verf, vlekken, druipers; de crux hier is dat het schilderij zonder 'zorgvuldigheid' en al te grote inspanningen tot stand kwam. Tja, dat zie je er ook wel aan af. Het heeft de deprimerende inwisselbaarheid kenmerkend voor slechte abstracte kunst. Jouw zwoegen is mijn makkelijke kijken. Een beetje extra werk hier had wonderen gedaan.


Ik denk ook aan de installatie van de kunstenaarsgroep Etcetera...: een viertal hangmatten plus lectuur en koptelefoon waarop een intelligent pleidooi wordt gehouden tegen de 'hedendaagse slavernij' die werk zou zijn. Overtuigend, zij het voor even. Immers: werk kan repetitief zijn, het maakt onvrij, het vervreemdt je van vrienden, partner, kroost; dat wist Cicero al, net als Plato en Herodotus; lieve God, heeft er op deze wereld ooit een zinnig mens bestaan die werken wél een goed idee vond? De vraag stellen is hem beantwoorden en ik zag het blanco tekstdocument al voor me dat ik bij de Volkskrant-redactie zou inleveren, totdat ik me voorstelde dat iedereen er het bijltje bij neer zou gooien, óók mijn tandarts, óók op die dagen dat ik weer eens scheel zag van de kiespijn. Wat ging ik dán doen? Herodotus lezen? Bidden om een snelle dood?


v INFO


Felix & Foam, dagelijks geopend van 11-17u. Programma op Facebook.


I Would Prefer not to, Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, t/m 08/06/2014

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden