JEANNE PRISSER

Narcistische hulp aan een graffitikunstenaar, het donker heeft een imagoprobleem en virtuoos gedresseerde wolkenluchten.

Opzienbarende performances, kleinschalige projecten, nieuwe boeken, verrassende galerietentoonstellingen, spraakmakende lezingen en debatten - wekelijks bericht Jeanne Prisser over wat zich afspeelt in de voorhoede van de kunstwereld.


Soms is een kunstwerk goed, ook al is het op onderdelen best slecht. Zo'n 20 minuten duurde de video van het duo Gil & Moti die ik zag in Nest in Den Haag. Al die tijd dacht ik: slecht verstaanbaar, beroerd beeld, montage wankel, getoonde kunstwerken (want de hoofdpersoon is artiest) die een belediging voor het oog zijn. Tien keer wilde ik opstaan, tien keer bleef ik doorkijken.


Dit zag ik: Gil & Moti (een Israëlisch-Rotterdams kunstenaarsduo dat er uitziet als Victor&Rolf in Willy Wonkaland) namen na een ontmoeting op straat in Stavanger een noodlijdende graffitikunstenaar onder hun hoede. Tommy, tevens alcoholist.


Ze begonnen een intensieve mailtherapie vol tips, streefdoelen, do's and don'ts, complimenten en vermanende praat. Tommy stuurde rapportages en foto's terug.


Na een jaar was hij van de drank, kreeg bollere wangen, vond liefde en ging exposeren met Gil & Moti. En werkelijk: hij trouwde met zijn Catherine, wier machtige schouders boven een strapless bruidsjurk troonden. Gil & Moti waren samen getuige. Ouders schoten vol.


Zat ik hier nu naar een huilprogramma te kijken?


Toch niet. Want al die tijd, terwijl Gil & Moti hun Goede Daad verrichtten, maakten zij duidelijk: dit deden zij óók voor zichzelf. Ze ontfermden zich over een geval uit de goot en sleepten er in ruil een kunstproject uit. Een installatie en een video waarin zij zelf glanzen als superhelden. Ze zijn ijdel en trots. Als Tommy twijfels krijgt over het openbaar maken van zijn privésores, worden ze bits: luister, de afspraak was zó.


Was hun Goede Daad daardoor minder Goed? Nee, eigenlijk niet. En hun rommelige video gaf wel een kraakhelder inkijkje in menselijke motieven.


En dat geldt voor de hele tentoonstelling Narcissistic Tendencies in Nest Den Haag. Over het ego - een museumwaardig onderwerp - samengesteld door Eelco van der Lingen en Puck Verkade. Dubbele ego's, zoekende ego's, ego's die je willen inpakken. Na afloop nam ik me voor de spiegel een tijdje te mijden.


Dan: het donker. Daar is iets raars mee

. In werkelijkheid speelt veel van wat het leven de moeite waard maakt zich er af - films, uitgaan en seks, het werk van Zwarte Piet - maar in de kunst figureert het vaak als louter negatieve entiteit. Als verstopplek voor seriemoordenaars, als sprookjeslanden verzwelgende oerkracht. Als voorbode van onheil. Het donker, wil ik maar zeggen, kampt met een fors imagoprobleem.


Dark Matters is een groepstentoonstelling in het Rotterdamse Tent. Zij heet te gaan over 'rafelige uithoeken van een donker universum waar kleur schittert door afwezigheid', wat zo'n beetje alles en niets betekent, voornamelijk niets. In de praktijk gaat het precies over voornoemde negatieve kwaliteiten: dreiging, gevaar, leegte, dystopie.


Bij Tent weten ze daar wel raad mee. Mooie selectie, inventieve dwarsverbanden, hoogstaand werk. Denk aan gevestigde namen als Reni Spoelstra, die een unheimische houtskooltekening van een open veld exposeert. Of aan Silvia B., onder meer vertegenwoordigd met een geketend Zwart Pietje, pardon, zwart schaapje, in een vitrine. Maar denk ook aan kunstenaars wier ster nog bescheidener is. Sandro Setola, bijvoorbeeld, die uitpakt met een geweldige maquette van een zwevende dystopische stad compleet met gangen, buizen, trappen, kokers, een leuk ouderwets chaletje op de top.


En aan Jeroen Kuster. Hij verdient een uitweiding. Hij bouwde een groep wezens, gevangen onder stolpen, gegroepeerd als een buitenaardse invasiemacht (Ctenocephalides leptanilliae heet het). Sommige zijn enkelhoog, andere rijken tot je knie. Ze zijn gemaakt van verbrand, zwartgeblakerd plastic en dat geeft ze precies de juiste niet-aaibare smerigheid.


Jakkes, zeg je wanneer je zo'n griezel tegenkomt. Die wil je niet in je schoen.


De Skies Sketchbook van William Turner

zijn beroemd. Jaar in, jaar uit schetste hij dagelijks de lucht in al haar grillen. Voor wat ruimte in het hoofd zou je elke dag uit het raam kunnen kijken, maar ook naar een blaadje van Turner.


Op In de wolken in museum IJsselstein hangen de wolkenluchten van Daan de Jong. Even nauwgezet en even obsessief als Turner noteert hij, met codes en al, de lucht. In foto's en in dagboeken die lezen als rapportages, zo precies. Dat leidt tot schilderijen, bevroren landschappen en wolkenluchten, tot in alle uithoeken volgestempeld met verf die De Jong virtuoos heeft gedresseerd.


Ertegenover hangen de schilderijen van JCJ Vanderheyden, vergeleken met Daan de Jong een oude heer. Een streep blauw en een streep wit. Een randje (van een vliegtuigraam), een randje wolkenhorizon. Terloops, zoals wolken zijn. Machtig en moeiteloos. Waar het bij De Jong doodstil was, ging het bij Vanderheyden zomaar waaien.


INFO

* Narcissistic Tendencies, t/m 10 november, Nest, Den Haag.


* Dark Matters, t/m 12 december, Tent, Rotterdam.


* In de Wolken, t/m 2 februari, Museum IJsselstein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden