JEANNE PRISSER

Opzienbarende performances, kleinschalige projecten, nieuwe boeken, verrassende galerietentoonstellingen, spraakmakende lezingen en debatten - wekelijks bericht Jeanne Prisser over wat zich afspeelt in de voorhoede van de kunstwereld.

Amsterdam, 24 november

Als ik zo'n liefdeloos gekleed politicus zinnen hoor boetseren over snijden in het cultuurbudget, over vraaggericht aanbod, over krimpen om te kunnen groeien - dan denk ik aan Castrum Peregrini. Op dat onderduikadres in Amsterdam werden in de Tweede Wereldoorlog jonge onderduikers door hun gastvrouw - kunstenares Gisèle d'Ailly van Waterschoot van der Gracht, onlangs overleden, 100 jaar - in een straf regime aan het schilderen, tekenen, dichten en vertalen gezet. Orde scheppen 'en zo mogelijk vreugde', zoals Willem Sandberg zei, tegen het monster en de chaos buiten en in het hoofd. Vraagt u mij waarom kunst eigenlijk nodig is, wat het toevoegt, dan neem ik u mee naar de nog steeds volledig intacte etages op de Herengrachtin Amsterdam, waar de kracht van vriendschap en verbeelding mensenlevens redde.


Enfin. I got carried away. In de expositieruimte van Castrum Peregrini trof ik weer jonge mensen: negen afgestudeerden van de Rietveld Academie die afgelopen zomer allen werden voorgedragen voor de academieprijs.


Elke nieuwe generatie heeft zijn eigen monster en nu heet dat overvloed. Aan beelden, aan keuzen, aan stijlen, aan afleiding. Om die het hoofd te bieden, bestond er bij deze kunstenaars en ontwerpers een opvallende hang naar rituelen en systematiek. Er werden, in performances waar een gewijde stilte hing, zandtekeningen gemaakt en meubels gekeerd met een concentratie alsof de wereld buiten weggevaagd was.


Het meest praktisch was de aanpak van ontwerpster Johanna Kotlaris. 'Keuzevrijheid is essentieel, maar kan overweldigend zijn', zegt ze. In haar videolezing In the snow or at the beach legt ze zichzelf een maand lang een systeem op waardoor ze zelf niets meer hoeft te kiezen. Eten en drinken buiten de deur doet ze op advies van serveersters, haar kleding trekt ze de ene week op kleur ('complementair'), de andere week op materiaal ('wearing synthetic') aan. Bovendien brengt ze alles wat ze ziet, van bankstellen tot planten tot wapens in een catalogus, onder in categorieën. De mooiste, de lelijkste, een willekeurige of, mijn favoriet: een gedurfde. Zo wordt elke chaos overzichtelijk en beheersbaar. Alle besproken voorwerpen en kledingensembles zijn frontaal gefotografeerd met harde flits, alsof ze worden aangeboden op Marktplaats. Het heeft te maken, zegt de kunstenares die er in alle klerencombinaties even goed uitziet, met haar zoektocht naar regels voor ontwerpen in een tijd dat alles kan.


Hoe lang het is vol te houden, weet ik niet. Maar een kleine dagelijkse oorlog, die voor de kledingkast, is voorlopig gewonnen.


Amsterdam, 27 november

U gaat dit weekend wellicht naar de Rijksakademie, met het lijstje favorieten van deze krant in uw binnenzak. Ook daar gaat u veel kunstenaars aantreffen die systeem en ordening proberen aan te brengen in een wereld waarin alles kan en mag. Zeer geslaagd - maar ook zo veel dat het u duizelt, niet in de laatste plaats door het bijkomende sociale verkeer in de wandelgangen, waarin óók alles kan en mag. Drie zoenen? Twee? Eén en een omhelzing-met-kreun? Of toch - doe eens gek - een hand?


Om de verwarring te ontvluchten gaat u drie kwartier lang naar het atelier van Bea McMahon, helemaal bovenin het gebouw. McMahon pakt haar voorstelling met drie acteurs grondig aan. Niet alleen de handelingen zijn nieuw, zoals in veel performances, maar McMahon doet een stap terug: ook alle voorwerpen zijn dat. Het is of haar personages vanuit centrum Amsterdam naar een onontdekt gebied zijn gekatapulteerd, waar de bevolking het dorp heeft verlaten met achterlating van hun onbegrijpelijke gereedschap.


Ik doe een poging tot beschrijving. Een vrouw en twee mannen hebben elk hun eigen set props. De vrouw haalt uit een kleurrijk verlicht tentje handzame keramieken krullen tevoorschijn, die aangenaam tinkelen als ze ze in haar zakken stopt of er mee over de vloer kruip. Man één zit op een metalen schijf en heeft een deken en rubberen lapjes tot zijn beschikking. Man twee ligt onder een metalen rek waarin een aardewerken pijpstelsel hangt. Hij schroeft er aan, hij blaast erop, hij fluistert er in.


De drie gedragen zich als afasiepatiënten die de wereld opnieuw moeten leren lezen. Ze proberen uit wat ze met hun spulletjes kunnen doen maar beginnen ook al snel het oudste spel ter wereld te spelen. De vrouw verleidt man één, probeert man twee te redden en redt dan zichzelf. Dit klinkt onduidelijk, maar is in feite niet vreemder dan de codes die wij allen hanteren. Dankzij McMahon komt u met een fris hoofd naar buiten en geeft u uw gesprekspartner geen zoen, maar een stukje klei.


INFO

Selected, Castrum Peregrini, Amsterdam, t/m 15/12. Dit weekend performances van Eamon Harnet, Silvia Martes


RijksakademieOPEN, zaterdag 30/11 en zondag 1/12. Performance Plot Installation Bea McMahon om 14.30 en 16.15 uur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden