Jean-Pierre Geelen: fatsoen is uit de mode geraakt in de media

Fatsoen is uit de mode, roeptoeteren is hot. Sommige boodschappen zijn te ingewikkeld voor de scherprechters die op social media klaarstaan met hun mitrailleur.

Eerst even de feiten. Vorige week schreef ik hier een stukje over de opvallende schreeuwerigheid van vooral 'rechtse' media. Het lijkt alsof ze - soms onder de vlag van 'ironie' - aandacht willen trekken door zo hard mogelijk te schelden en tieren, eventueel tendentieus, ongefundeerd en nodeloos.

Een van de voorbeelden betrof een website die onder meer podcasts maakt. Daarop had RTL Z-presentator Roderick Veelo meermaals toegehoord hoe zijn kompaan een journalist als 'Trouw-negerin' had betiteld. Die podcast bespreekt kwesties van de week en is in wezen een - te - lange 'rant' jegens alles (en dat is nogal wat) wat riekt naar links en oude media. Hoofdkomiek is Bert Brussen, die in Veelo zijn Frans van Dusschoten vond. Zelf kan ik het niet beluisteren zonder een onderhuidse lacherigheid te bespeuren. Een zeker genoegen.

Ik schreef hier over het 'hoorbare genoegen waarmee Veelo gniffelend toehoorde'. Oei. Daar had ik me lelijk vergist. Had ik maar moeten terugluisteren. Waar ik me iets 'hoorbaars' meende te herinneren, klonk in werkelijkheid Veelo's oorverdovende stilte bij het vallen van de omstreden term. Hier past een excuus aan Veelo. Sorry.

Tot zover de feiten.

Je zou Veelo's stilte instemmend zwijgen kunnen noemen. Hoe dan ook was het moedig van Veelo dat hij ferm afstand nam en stante pede zijn biezen pakte, omdat de medewerking van een keurige RTL-presentator aan een journalistiek-activistisch platform met zulke omgangsvormen niet past. Niet bij algemene regels van fatsoen, niet bij de journalistieke beginselen die de RTL-presentator elders predikte.

Voor de goede orde: dat laatste is ironie, waarover straks meer.

'Zijn' site drijft - naast wat ANP-berichten - op permanente verontwaardiging. Dat mag, maar een krant mag daar niet over schrijven, want volgens de site hebben de 'oude media' een obsessie met sites als deze. Mijn vergissing vulde niettemin dagenlang de kolommen van de site - over obsessies met 'oude media' gesproken. Hoe dat gaat: er wapperen ineens allerlei Nederlandse vlaggetjes en PVV-meeuwen over je Twitterkanaal, maar al snel verplaatsen die zich naar het volgende brandhaardje op Twitter.

De fout - pardon: de laffe leugenachtigheid waarmee linksgraaiende grachtengordeliaanse 'gutmenschen' en 'wegkijkers' iedereen 'kaltstellen' die niet hun 'policor' wereldbeeld predikt - doet niets af aan de observatie: roeptoeteren is hot (deze week: 'Ik heb een hekel aan dikke mensen'). Fatsoen is uit de mode geraakt in de media, en het is opvallend dat het schreeuwen vooral (maar niet alleen) ter rechterzijde van het medialandschap klinkt.

'Youp van 't Hek!', siste een collega. Oftewel: de eerste verbale kogels kwamen van links (aangenomen dat Youp daartoe behoort). 'Freek de Jonge', klonk het elders. 'Paul de Leeuw!' Maar hoe je daar ook over denkt: dat is cabaret, entertainment. Hier gaat het om journalistiek, al is dat vak met het uitdijen van talloze hoogstpersoonlijke columns, blogs en vlogs danig opgeschoven in de richting van het cabareteske.

Misschien valt schreeuwen ook niet zozeer te categoriseren in termen van politiek links en rechts. Misschien dat je de prominente beroepsschreeuwers in de media meer in psychologische termen moet duiden, maar dat gaat een rubriek als Medialogica te buiten.

Mijn stukje sloot af met de - oprechte - verzuchting dat de rechtse mediaconsument beter verdient. 'Een fatsoenspolitie bijvoorbeeld', luidde de punch. Een verwijzing naar Dominique Weesie van PowNed. Die had zich beklaagd over de 'fatsoenspolitie', die de 'ironie' niet had herkend in een PowNed-serie over een vluchteling die een acteur bleek. Zoals ik vorige week al stelde: 'Ironie die niet begrepen wordt, is per definitie mislukt.' Daar houdt ironie op ironie te zijn.

Natuurlijk pleitte ik niet voor een fatsoenspolitie, hoogstens voor de stem in jezelf. Maar sommige 'reaguurders' wezen me priemend op Hitler, Stalin, Mao en nog wat lieden die er zo'n politie op nahielden. Hartelijk dank, die kende ik nog niet.

Ironie berust op een complexe afspraak, een wankele balans tussen de bedoeling van de zender versus context en de verpakking van de boodschap. De as van die balans bestaat uit een gemeenschappelijk begrip van een publiek dat de afzender (en het medium) kent, de boodschap in perspectief kan plaatsen. Er staat niet altijd wat er staat, maar die complexiteit is te ingewikkeld voor de scherprechters die op social media klaarstaan met de mitrailleur in de aanslag.

Dat moet je dus allemaal uitleggen, in de schuivende relatie tussen medium en lezer. Net zoals je fouten of foutjes moet toegeven, als kwaliteitsmedium. Hadden we maar een ombudsman/vrouw. Maar ja, die is net afgetreden.

Treft dat even: dit is de laatste Medialogica. Ik ga even op vakantie, om terug te keren als ander mens, als ombudsman van de Volkskrant. Na jaren de blik op de mediawereld te hebben gericht, verheug ik me erop de blik meer naar binnen te richten. Open en eerlijk, tot toegeven bereid, maar messcherp waar het nodig is. Toch nog in dienst van de fatsoenspolitie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden