profiel

Jean-Claude Juncker: katholiek die leugentje niet schuwt

De Luxemburgse oud-premier Jean-Claude Juncker is vandaag door het Europees Parlement in Straatsburg tot nieuwe voorzitter van de Europese Commissie in Brussel gekozen. Hij is een geslepen politicus, een man van de achterkamertjes. Een man met humor ook, maar zijn polariserende stijl kan hem opbreken.

Jean-Claude JunckerBeeld afp

Jean-Claude Juncker (59), de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, is een van meest ervaren en geslepen politici die er in Europa rondlopen. Niet onbelangrijk bovendien heeft hij meer lef dan zijn voorganger, de Portugees José Manuel Barroso.

Overtuigd Europeaan
Juncker is een overtuigd Europeaan en dat is dan ook de reden dat hij op weinig sympathie kan rekenen in Nederland en Groot-Brittannië. Niet dat hij de natiestaat wil afschaffen, integendeel, maar de Luxemburgse oud-premier pleit wel voor de invoering van eurobonds, voor een Europees asielbeleid, zelfs voor een gemeenschappelijk minimumloon in de eurozone. En dat deed hij allemaal ver voor bijvoorbeeld de PvdA het dit voorjaar in haar Europese verkiezingsprogram opnam.

Hoe je die idealen het best in Brussel bereikt, onthulde Juncker in 1999 aan het Duitse weekblad Der Spiegel, toen hij de werkwijze van de regeringsleiders tijdens EU-toppen beschreef. 'We besluiten iets, laten het dan even rusten en kijken wat er gebeurt. Als niemand dan herrie maakt en er geen opstand uitbreekt, omdat de meeste mensen sowieso niet begrijpen wat er is besloten, dan gaan we weer verder. Stap voor stap, tot er geen weg terug meer is.' EU-grondlegger Monnet had het niet beter kunnen verwoorden.

In tegenstelling tot de meeste politieke leiders heeft Juncker een goed gevoel voor humor. Wie hem spreekt, schiet geregeld in de lach om zijn zelfspot. Zo zei hij midden in de eurocrisis over zichzelf en zijn collega's: 'We weten allemaal wat we moeten doen om uit de crisis te komen. We weten alleen niet hoe daarna herkozen te worden.' Later voegde hij hier ironisch aan toe: 'Lange tijd wisten we niet wat te doen en werden we ook niet herkozen.'

Jose Manuel BarrosoBeeld afp

Ongekende politieke carrière
Juncker, geboren als zoon van een metaalarbeider die tijdens de Tweede Wereldoorlog gedwongen werd met de Duitsers mee te vechten, heeft een ongekende politieke carrière achter de rug. Reeds op 28-jarige leeftijd (1982) is hij staatssecretaris, zeven jaar later minister van Financiën. In dat jaar (1989) krijgt hij een zwaar verkeersongeval, ligt twee weken in coma maar herstelt nadien geheel. In 1995 wordt hij premier, een baan die hij tot 2013 zal behouden en aanvankelijk moeiteloos combineert met het ministerschap van Financiën.

Mede onder zijn regeringen floreert Luxemburg als financieel centrum in Europa en als veilige haven voor zwart geld. Juncker verdedigt jarenlang met succes het Luxemburgse bankgeheim. Pas als de internationale druk op zijn land te groot wordt, staakt Juncker zijn verzet tegen meer openheid over wie er spaar- en andere tegoeden in het Groothertogdom hebben.

Onverwacht komt zijn regering in juli 2013 ten val als blijkt dat de Luxemburgse geheime dienst geruime tijd en op grote schaal gewone burgers, zakenlieden en politici heeft afgeluisterd. Juncker dient zijn ontslag in. Bij de verkiezingen dat najaar blijft zijn christen-democratische partij weliswaar de grootste, maar valt ze voor het eerst in decennia buiten de regering.

Uitgebreid netwerk
Degenen die Junckers politieke leven dan beëindigd verklaren, vergissen zich. Als de Europese christen-democraten in maart 2014 hun Spitzenkandidat voor de Europese Commissie moeten leveren, troeft Juncker overtuigend zijn Franse tegenstrever eurocommissaris Barnier af. Met dank aan zijn uitgebreide netwerk, ook de CDA-europarlementariërs steunen hem.

Naast mensen die zijn pro-Europese standpunten verafschuwen, zijn er die twijfels hebben over zijn kwaliteiten als manager. Leiding geven aan een regering van een land met 500 duizend inwoners, is iets anders dan aan het hoofd staan van de Commissie, met 27 andere Commissarissen en 50 duizend ambtenaren die beleid maken voor 500 miljoen burgers.

Beeld ap

Juncker heeft zich tot nog toe laten kennen als de man van de achterkamertjes, ook toen hij voorzitter was van de eurogroep. Iemand die op zijn best is als er in klein gezelschap onder hoge druk besluiten moeten worden genomen, zoals de redding van Griekenland, Ierland en Portugal. Dan deinst hij ook niet terug voor een leugentje. 'Ik ben een christen-democraat, een katholiek, maar als het belangrijk wordt, lieg ik', zei hij daar zelf over.

Confrontatie
Als het nodig was, koos hij voor de confrontatie met de machtige Duitse minister van Financiën Schäuble die aanvankelijk Griekenland uit de eurozone wilde duwen. In 2005 haalde hij hard uit naar de Nederlandse regering die in zijn ogen geen poot had uitgestoken om het referendum over de Europese Grondwet te redden. Juncker verbond zelf zijn politieke lot aan de uitslag van het Luxemburgse referendum, dat een overtuigend 'ja' (56 procent) liet zien.

Zijn polariserende, chaotische stijl kan hem opbreken als Commissievoorzitter die juist moet balanceren tussen de belangen van 28 lidstaten en het Europees Parlement. Daarnaast vragen EU-ambtenaren zich af of Juncker het fysiek wel aankan. De Commissievoorzitter werkt al snel 70 tot 80 uur per week en reist voortdurend de wereld over. Een zware baan voor iemand als Juncker die rookt en van een goed glas houdt. Minister Dijsselbloem van Financiën noemde hem begin dit jaar in Knevel en Van den Brink 'een verstokt roker en drinker'. Een opmerking waarvoor hij afgelopen woensdag spijt betuigde. Want hoeveel drank Juncker ook verstouwd heeft en kan verstouwen, aan zijn geheugen mankeert niets.

Dit profiel verscheen op 28 juni in de papieren uitgave van de Volkskrant.

Beeld afp
Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden