'Je weet nu dat je voor niks werkt'

In de serie Jong sprak de Volkskrant tien jaar geleden met de zogenoemde generatie Nix. Hoe is het de geïnterviewden sindsdien vergaan?...

1995

Marcel van de Ven zegt: 'In de boerderij zit het levenswerk van mijn ouders. Als ik het moest verkopen, zouden mijn ouders kei-en-kei-kapot zijn.' Hij is 27 en verknocht aan zijn varkens: 'Naar kleine biggen kan ik makkelijk een uur kijken, hoe ze rondspelen in hun hok, hoe blij ze kunnen zijn. Dan ben ik gelukkig.' De varkensprijzen liggen ook in 1995 al erg laag, maar hij wil zelfs niet dénken aan stoppen: 'Het boerenbedrijf zit er bij mij van kleins af aan in.'

Hij komt uit een zwaar katholiek boerengezin van zeven kinderen. Marcel weigert naar de kerk te gaan sinds een van zijn broers op zijn 27ste is overleden aan kanker. 'Waarom moet iemand die zo goed is zo vroeg aftaaien?' Toen Marcel ging samenwonen met Debbie, durfden zijn ouders dat bijna niet te vertellen aan de rest van de familie. Marcel vindt wel dat hij met zijn vriendin moet trouwen als ze later kinderen krijgen: 'Want dan heb je iets meer vastigheid.'

2005

Het achterste deel van de varkensschuur staat leeg. Van de 120 zeugen en 400 vleesvarkens die Marcel eens heeft gehad, zijn nog honderd zeugen over.

Na de varkenspest, in 1997, is het nooit meer hetzelfde geworden. Mannen in witte pakken die kwamen om te 'ruimen' - voor boeren het meest beladen begrip van het afgelopen decennium. Nistelrode lag in het hart van de killing fields.

Komen ze wel, komen ze niet?, was de vraag waarmee Marcel elke ochtend opstond. Hij is er aan ontsnapt en als Marcel nog geloofde, zou hij dat wonder aan God toeschrijven. In '97 zijn verder alle varkens op alle boerderijen in een driekwart cirkel om de zijne vernietigd.

Hoe dat voelde, besefte Marcel op het moment dat hij gezonde varkens moest laten afmaken. Zijn schuren raakten door het vervoersverbod overvol en hij had het geld van de opkoopregeling nodig omdat hij al maanden zonder inkomen zat. Terwijl hij zichzelf dwong niet na te denken, keek Marcel toe hoe zijn zojuist geëlektrocuteerde dieren verdwenen in de grijpers van de vrachtwagens.

'Ze knepen in die biggen totdat je hun botten hoorde kraken. Dat geluid hoor ik nou nog.' Toen, jaren later, de vogelgriep losbarstte, zagen Debbie en hij diezelfde wagens weer rijden, bij hen in de straat. 'Ik had acuut weer hetzelfde gevoel als toen. Dat je meteen zou willen gaan janken van de spanning.'

De varkenspest heeft iets kapotgemaakt - hij hoort het van veel boeren. Het grootste plezier is eraf. En de varkensprijzen hebben zich na de pest weliswaar even hersteld, maar zijn weer net zo hard ingezakt. 'Tien jaar geleden was de gedachte: als je maar vol gas werkt, kom je er wel. Je weet nu dat je dag in dag uit voor niks aan het werken bent.'

Vroeger werd er door boeren nog minachtend gedaan over een buurman die stopte met zijn boerderij. Tegenwoordig zeggen ze: misschien wel heel slim, dat ie ermee is opgehouden. 'Voordat een boer stopt, gaan er jaren en jaren aan ellende vooraf.'

Hij verkeert nu in tweestrijd. Doorgaan met de varkens of overschakelen op paarden? In mei 2004 kreeg hij het aanbod van een oudere boer om een pensionpaardenstal te huren. Dat gaat goed: in een jaar tijd is de stal uitgebreid van 8 naar 34 paarden. Helaas nog lang niet genoeg om van te leven - dan moet hij er in de paardenwereld van alles bij gaan doen.

Natuurlijk, zijn ouders zouden het nog steeds heel erg vinden, als Marcel zou stoppen met hun levenswerk. 'Maar ze zien in dat het niet meer zo gemakkelijk is om boer te zijn.'

Een zus van Marcel is intussen gescheiden, een andere zus is getrouwd met een vrouw, een broer heeft via internet een 15 jaar oudere vrouw ontmoet en is spoorslags vertrokken naar Canada. 'Tegenwoordig denken mijn ouders: als de kinderen maar gelukkig zijn.'

Ook al hebben ze nu kinderen, Debbie en Marcel zijn niet getrouwd. 'Waarom zou je dat eigenlijk moeten doen? Voor de buitenwereld? Dat is toch allemaal schijnheiligheid.' Joey (7) en Lola (5) zijn ook niet gedoopt. Marcel is alleen maar ongeloviger geworden. 'Die hele evolutie is zo duidelijk, met de apen en alles.'

Zijn twijfel aan het geloof werd nog heviger toen een zwaar religieuze Amerikaanse familie bij hem logeerde. 'Superlieve mensen, met superlieve kinderen.' Maar Marcel had grote moeite met het antwoord dat de vader gaf als zijn kind vroeg waarom het geen snoepje mocht. 'Omdat God dat via mij aan jou vraagt.' Da's wel erg gemakkelijk, dacht Marcel.

Debbie en hij houden Joey en Lola 'vrij kort'. Marcel ergert zich kapot aan kinderen die niet weten hoe ze zich moeten gedragen. 'Kinderen die een grote bek tegen hun ouders hebben. Of die met zijn vieren naast elkaar fietsen en hun middelvinger opsteken tegen een agent.'

Soms vraagt hij zich af of zijn kinderen met hun goede manieren wel genoeg voor zichzelf kunnen opkomen. 'Voor je het weet hebben ze een elleboog in hun snoet van een ander kind. Het komt er bijna op neer dat onze kinderen moeten boeten voor de slechte opvoeding die andere ouders de hunne geven.'

Moet je nagaan dat zijn generatie al de generatie Nix werd genoemd. 'Kijk naar wat er daarna is gekomen: de generatie Nog Nixer. Wat werken die nou? Ze zitten op hun gat voor de televisie en achter de computer. Ze willen het liefst een baantje waarin ze niet te veel te doen hebben, maar wel goed betaald krijgen.'

Zijn droom voor de toekomst: dat hij en Debbie voldoende kunnen bijverdienen met de paarden en de varkens niet weg hoeven doen. 'Je weet pas wat je mist, als ze er niet meer zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden