'Je voelt je bij deze kinderen vaak tekortschieten'

Ze doen echt hun best, op basisschool De Wilgenhoek in Hank, maar zelfs als je de taalachterstand niet meerekent, brengen die nieuwe kinderen al problemen genoeg mee.

De 5-jarige Amira uit Syrië in een leslokaal van basisschool De Wilgenhoek in Hank. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De eerste weken dwaalde de Syrische Fahim (8) door de gangen van openbare basisschool De Wilgenhoek. 'We vonden hem telkens terug bij de kleuters', zegt schooldirecteur Nadia Verhoeff. 'Fahim had geen enkel besef van hoe je met andere kinderen moet omgaan en was ongevoelig voor gezag. Toen we hem op een bepaald moment vroegen zijn jas aan te doen, ontaardde dat in een drama. Hij begon te schreeuwen, liep naar de toiletten en sloot zichzelf op.'

Basisscholen zoals De Wilgenhoek in het Noord-Brabantse Hank krijgen steeds vaker te maken met nieuwkomers. Getraumatiseerde kinderen zoals Fahim, die recentelijk naar Nederland vluchtten vanwege oorlogen, maar ook kinderen van arbeidsmigranten uit Midden - en Oost-Europa en allochtone kleuters die in Nederland zijn geboren maar niet of slecht Nederlands spreken, belanden in toenemende mate op basisscholen die eigenlijk kennis en ervaring missen om anderstaligen te onderwijzen.

Uit de woestijn gelopen

'Tot vorig jaar was dit een compleet nieuw verschijnsel voor ons', zegt Verhoeff. Ze twijfelde toen ze de aanmeldingen van de Somalische Ibraahin en Ladan (destijds 11 en 12) binnenkreeg. 'De kinderen zagen er veel ouder uit dan de leeftijd op hun paspoort. Ik wist dat het geen basisschoolkinderen meer waren, maar de enige andere optie voor hen was de Internationale Schakelklas (IKS) in Waalwijk. Dat zou een half uur rijden met een schoolbusje betekenen. Maar Ladan kwam met haar lange gewaden bij wijze van spreken net uit de woestijn gelopen. Moest ze nu in een voor haar onbekende wereld ook nog eens alleen in een busje naar een vreemde stad?'

In overleg met de leerplichtambtenaar bleven de kinderen op De Wilgenhoek. Daar zitten sinds vorige maand ook de Syrische Fahim, zijn broer Radwan (11) en hun halfzusje Amira (5) in de schoolbanken.

De kleuterklas van juf Marloes is net terug van de gymles. Broodtrommels komen tevoorschijn uit kleurrijke tassen. Amira playbackt het smakelijk eten-liedje en steekt haar hand meermalen in de lucht als juf Marloes een vraag stelt aan de klas. Amira en Fahim kunnen van 1 tot 10 tellen in het Nederlands, maar verder dan 'juf' en 'dankjewel' gaat hun woordenschat niet. 'Fahim voelt zich op zijn gemak nu we hem halve dagen bij de kleuters laten meespelen', zegt Verhoeff. 'Maar het is continu aftasten hoe lang hij nog in deze klas kan blijven.'

Nieuwkomers op de basisschool

In 2012 schatte de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) het aantal nieuwkomers in het basisonderwijs op 20 duizend. Dit zijn asielzoekerskinderen, kinderen van arbeidsmigranten en kinderen die naar Nederland komen in het kader van gezinshereniging. In 2012 verbleven van deze groep 1.500 kinderen in azc's. Dat aantal is inmiddels verdubbeld.

Tekortschieten

Doceren aan anderstaligen gaat met gebaren. 'En veel geduld.' Op De Wilgenhoek hanteren ze flexibele lestijden. Kinderen mogen in overleg met school zelf bepalen of ze om 8 uur, half 9 of 9 uur beginnen. Vroege vogels zijn drie middagen per week vrij. Door de spreiding van leerlingen is op de basisschool ruimte om nieuwkomers zo nu en dan apart te nemen. Maar Hans Fokker, leerkracht in de bovenbouw, zucht. 'Het is leuk, maar pittig om anderstaligen te onderwijzen', zegt hij. 'Je voelt je vaak tekortschieten. Van de klassikale uitleg krijgen de nieuwkomers nauwelijks iets mee en veel tijd om ze apart te nemen, heb ik niet. Best sneu.'

'We kunnen het aan', concludeert directeur Verhoeff, als de drie combinatieklassen in de kantine samenkomen 'Maar we hebben er wel hulp bij nodig.' De extra financiering die Verhoeff dit schooljaar voor het eerst kon aanvragen bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenchap (OCW), biedt uitkomst. 'Maar ik weet nog niet of het voldoende zal zijn.'

In de kantine duiken de oudste kinderen ondertussen met hun neus in de boekenkast om de kleuters voor te lezen. Luka verrast Radwan met het Jungleboek. Ladan draagt met zachte stem voor uit een prentenboek. Zij wordt net als de rest van de anderstaligen onderwezen met regulier lesmateriaal voor kinderen uit groep 3. Ladan en haar neefje Ibraahin kunnen na een schooljaar 'redelijk schrijven en technisch lezen.' Maar de Nederlandse taal echt begrijpen doen ze niet.

Intuïties

Josée Coenen, adviseur bij het Haags Centrum voor Onderwijsadvies (HCO), verbaast zich er niet over. 'In reguliere lesmethodes wordt voortgebouwd op de intuïties die Nederlandssprekende kinderen al van jongs af aan bezitten', zegt zij. 'Daarom kunnen deze kinderen oefeningen waarbij je werkwoorden moet vervoegen bijvoorbeeld begrijpen. Maar anderstalige leerlingen beschikken over de intuïties die bij hun eerste taal horen. Als je hen onderwijst met reguliere lesmethodes laat je ze in het Nederlands leren terwijl ze het Nederlands nog niet beheersen.'

Vind je school leuk? Ladan antwoordt met een stralende lach 'negen maanden'. Dan holt ze met de andere kinderen terug naar het schoollokaal. Directeur Verhoeff haalt haar schouders op. 'De kinderen voelen zich hier op hun gemak, dat is het belangrijkste. Ik wil denken in kansen en daar hoort bij dat we het moeten doen met de middelen die we hebben.'

De namen van de kinderen zijn uit privacy-overwegingen gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden