'Je verpest zijn leven als je hem oppakt'

De emoties laaien hoog op, bij het theaterstuk dat ouders en leerlingen confronteert met de gevaren die rondom school op de loer liggen.

ROTTERDAM - Woedend reageren de ouders in de zaal als Bob (12) door een politieman in de boeien wordt geslagen. Op verzoek van twee drugsdealers heeft Bob een pakketje weggebracht. Hij weet niet wat daarin zit.


De agent vist 2 kilo cocaïne uit zijn rugzak. 'Je verpest zijn leven! Hij is slachtoffer', roept een Antilliaanse vader geïrriteerd. 'Hij krijgt een strafblad, heeft geen toekomst meer.' Politieagent Marco den Dunnen reageert: 'Oh ja, verpesten wij het voor hem!? Ben ík ineens verantwoordelijk?'


De emoties laaien hoog op aan het slot van een interactief toneelstuk, dat acteurs van The Crew hebben opgevoerd voor ouders en leerlingen van groep 7 en 8 van de Cornelis Leeflang School (voor speciaal onderwijs) in de Rotterdamse wijk Overschie. In vier scenes is nagespeeld wat om de hoek van de school kan gebeuren met kinderen. Dat ze onbewust worden ingezet als drugsrunnertjes door dealers die rondhangen op straat.


Het doel van het theaterstuk is kinderen en ouders bewust te maken van de gevaren in de wijk. Vaak weten ouders niet wat hun kroost uitspookt na schooltijd. Den Dunnen, in werkelijkheid ook politieagent: 'Je moet er vroeg bij zijn. Uit alle statistieken blijkt dat rond het dertiende jaar criminele carrières beginnen. Als ze 15, 16 zijn, zitten ze te diep in de straatcultuur en trek je ze er niet meer uit.'


Sharrat is een leerling uit de bovenbouw van de school. Hij speelt met groot plezier en overtuiging Bob, een jongen die op weg van school naar huis wordt aangesproken door twee stoere straatjongens. Hij krijgt een 'redbulletje' en geniet van de aandacht. 'Laat het je moeder niet zien, anders gaat ze boos worden', roept een van de jongens hem na als hij naar huis vertrekt.


Twee weken later komt Bob de jongens weer tegen. De vuisten tegen elkaar: 'Je weet toch, we zijn matties.' Bob wordt gevraagd een pakketje weg te brengen en krijgt als dank een splinternieuw spelletje voor zijn playstation.


'Yes!!! Fifa 13', geniet Bob en gaat dat thuis meteen spelen. Zijn vader wil wel weten hoe hij aan dat dure spelletje komt, maar vraagt niet door. Bob liegt dat hij dat leende van zijn vriendje Adam. Vader schuift enthousiast aan en samen spelen ze het spel.


Dan legt directeur Bart Verhagen van RadarVertige, die het stuk heeft ontwikkeld en werkt met streetwise acteurs, het spel stil. De ouders en hun kinderen wordt gevraagd te reageren. Een meisje vindt het 'heel dom' van die vader dat hij Bobs verhaal zomaar gelooft. Geen kind leent een gloednieuw spel meteen uit. De zaal is rumoerig. Ouders overleggen, kinderen ook. Een baby huilt. Het publiek wordt langzaam het spel in gezogen.


De scene wordt in diverse varianten overgespeeld. Met een te strenge vader, en eentje tussen repressief en slap in. Bob moet zich verantwoorden: waarom vraagt hij niet wat in het pakje zit? Bob: 'Ik vertrouw die jongens, het zijn vrienden van mijn grote broer.'


Opvoedingsadviezen worden uitgewisseld. Doorvragen is het devies. Den Dunnen: 'Iedereen kan liegen, maar liegen in detail is heel moeilijk.'


En dan komt scene 4, waarin Bob wordt gearresteerd als hij het drugspand instapt dat door de politie al enige tijd in de gaten wordt gehouden. De vader komt op hoge poten naar het bureau, roept dat zijn kind onschuldig is, nooit problemen heeft, het goed doet op school.


Ook de ouders in de zaal zijn furieus. Vooral als de agent zegt dat een twaalfjarige 'strafrechtelijk meerderjarig' is. Het kind is medeplichtig aan drugshandel, krijgt meestal een werkstraf, en Jeugdzorg wordt ingeschakeld om te werken aan gedragsverandering.


Daarop reageren de ouders als een stier op een rode lap. Jeugdzorg plaatst direct je kinderen uit huis, is de collectieve aanname. 'Gozer, dat kan je toch niet maken', schreeuwt een Marokkaans-Nederlandse moeder onthutst.


Politieagent Marco den Dunnen zegt geschrokken te zijn van die emoties. 'Ik had niet verwacht te worden aangevallen. Maar het is goed dat het hen zo raakt, dat zet ze aan het denken.'


Fernando Carrilho (23) en Rafael Deira (24) zijn ervaringsdeskundigen. Ze zijn uit een pool van werkloze jongeren geselecteerd en volgden een acteurstraining. Zij spelen de dealers. Ze snappen de woede van de ouders. 'Marco hier, die deugt. Maar veel agenten hebben vaak geen benul van de impact die ze hebben. Ze zijn te bruut', zegt Deira. 'Kinderen schrikken, hebben nazorg nodig', vult Carrilho aan.


Peggy Mak van jongerenwerk zegt dat nog te veel ouders denken dat het een ver-van-hun-bedshow is. Het stuk is eerder opgevoerd, voor alleen kinderen. Mak: 'We vroegen hen wie wel eens is gevraagd een pakketje weg te brengen. Schrikbarend veel vingertjes gingen omhoog.'


DE HOOFDROLSPELERS KEIHARD AANPAKKEN, OMGEVING BEGELEIDEN EN HELPEN

Drugscriminaliteit openlijk aan de orde stellen is riskant voor een school. Toch aarzelde directeur Door Faber van de Cornelis Leeflang School niet toen haar werd gevraagd mee te werken aan de pilot 'samen weerbaar'. Ze is niet bang voor reputatieschade. 'We moeten de problemen erkennen. Pas dan kunnen we kinderen weerbaar maken voor de straat.'


Allochtone jongeren, blijkt uit diverse onderzoeken, zijn oververtegenwoordigd in de criminaliteitsstatistieken. Meer dan de helft van Marokkaans-Nederlandse en Antilliaanse jongeren tussen de 16 en 24 jaar kwam al wel eens met justitie in aanraking en het begint steeds jonger. In juli presenteerde Rotterdam het programma 'Grenzen stellen, richting geven'. Hoofdrolspelers worden keihard aangepakt, jongere broertjes en zusjes begeleid om te voorkomen dat zij ook op het verkeerde pad raken. Het interactieve theaterstuk, nu nog een pilot, is een van de instrumenten. Volgens Faber zoekt het 'de verbinding tussen school, straat en thuis'. Die communicatie ontbreekt vaak. Het helpt ook de wederzijdse beeldvorming bij te stellen: ouders zijn meestal niet onverschillig en de politie straft niet alleen, maar helpt ook.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden