Je problemen neem je mee in het graf

'De zelfmoord van mijn moeder was een ongelooflijke schok. Ik heb haar zelf losgesneden. Een tijd lang had ik geen enkel gevoel meer....

Jan van der Putten

De man krijgt het te kwaad. Zijn moeder leed aan kanker, en de behandeling was duur. 'Ik denk dat ze zich heeft opgehangen om ons verdere kosten te besparen', zegt hij. Hij is 38, hij komt uit een dorp in Zuid-China en zijn ouders waren arme boeren.

Op zelfmoord rust in China een taboe. De man wist niet met wie hij over zijn probleem kon praten, totdat hij een artikel las over een pas opgericht antizelfmoordcentrum in Peking. Het Centrum voor onderzoek en preventie van zelfmoord is het eerste in zijn soort in China.

Voor zover bekend worden in China jaarlijks ruim twee miljoen zelfmoordpogingen gedaan, naar verhouding drie keer zoveel als in de VS en twee keer zoveel als in Engeland. Daarvan zijn er 287 duizend succesvol. Van elke duizend Chinezen die sterven hebben er 36 hun eigen dood gekozen. Zelfmoord is de vijfde doodsoorzaak en de belangrijkste voor jongeren van 15 tot 34.

China, Koeweit en Bahrein zijn de enige landen waar meer vrouwen dan mannen de hand aan zichzelf slaan. De geschatte cijfers voor China zijn alarmerend. Vrouwen doen het 25 procent meer dan mannen, plattelanders veel vaker dan stedelingen, boerinnen drie keer zoveel als boeren. Waar komt die vrouwelijke zelfmoordlust vandaan?

Onderzoek is er nog niet veel gedaan, want tot voor kort was zelfmoord ook voor de wetenschap vrijwel taboe. Alleen de methode waarmee boerenvrouwen zich plegen te bedienen was bekend: het innemen van landbouwgif, dat in geen enkele boerenwoning ontbreekt. Maar waarom die drastische beslissing?

Uit recent onderzoek blijkt dat 53 procent van de aspirant-zelfmoordenaars pas twee uur tevoren op het idee kwam er een eind aan te maken, tweederde van hen zelfs minder dan tien minuten ervoor. De belangrijkste aanleidingen tot die impulsieve beslissing: mishandeling door de echtgenoot, vernedering, gezichtsverlies.

De oorzaken liggen natuurlijk dieper: een mislukt huwelijk, een conflict met de familie, armoede, werkloosheid, een depressie. Vrouwen hebben op het Chinese platteland de status van een bewegend voorwerp en daarom een gering gevoel van eigenwaarde. Hun opleiding is laag of afwezig, en volgens een oude traditie is zelfmoord een geaccepteerde manier om een eind aan de problemen te maken.

Mensen die met zelfmoordplannen rondlopen, willen wel praten, maar ze durven niet, of ze weten niet met wie. Praten over je problemen is in China zeer ongebruikelijk. De kans is immers groot dat je je gezicht verliest. De psychiatrie is voor velen een nog zeer griezelige wetenschap. Je problemen, die neem je mee in je graf.

In de middenloop van de Gele Rivier is er bij Sanmenxia een brug die bij zelfmoordenaars zeer in trek is. Tien jaar geleden begon daar de eerste antizelfmoordcampagne in China. Het is een eenmansactie van Yang Ye, uitbater van een fotowinkeltje op de brug. Als hij iemand aanstalten ziet maken, rent hij erop af en begint een gesprek. Tot nu toe heeft hij 91 mensen weten om te praten.

Redder Yang is niet meer alleen. Op initiatief van de Canadese arts Michael Phillips is in een ziekenhuis aan de noordrand van Peking eind vorig jaar een centrum opgericht dat zich een hoog doel heeft gesteld: het voorkomen van zestigduizend zelfmoorden per jaar.

Voor mensen met zelfmoordplannen is er dag en nacht een hotline. In noodgevallen rukt een psycholoog uit. Met patiënten en familieleden worden gesprekken gevoerd. Ziekenhuizen krijgen afdelingen voor psychiatrische noodhulp. Een website moet informatie geven. Beroemdheden zijn ingeschakeld om op posters en tv de antizelfmoordcampagne 'Eén is te veel' te steunen.

China's beroemdste buitenlander is de 37-jarige Canadees Mark Rowswell, die onder de artistennaam Dashan al jaren grappig doet op tv. Laatst was hij zo maar ernstig toen hij het taboe over de zelfmoordepidemie doorbrak. Op een persbijeenkomst in het antizelfmoordcentrum is hij voor de Chinese tv de grote attractie.

De zoon van de zelfmoordenares wil geen tv. Hij is zielsblij dat hij dankzij een arts van het centrum na acht jaar weer contact heeft met zijn vader. Dit jaar heeft hij voor het eerst weer Chinees Nieuwjaar gevierd in het ouderlijk huis. Misschien, heel misschien heeft hij het over zijn moeder gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden