Column

Je overal thuis willen voelen, is dat niet overspannen?

Het begint te schemeren, ik loop met mijn nichtje door de binnenstad van Den Haag, waar we niet geregeld komen, en zeker niet in elkaars gezelschap; in de drukte van de voetgangersgebieden zoeken we een eenvoudig restaurant dat niet op een snackbar lijkt.

Stephan Sanders Beeld De Volkskrant

We bevinden ons momenteel in Chinatown, maar we willen even niets Aziatisch. Wat zijn de mensen allemaal doelgericht, van werk naar huis, van winkel naar winkel, gepantserd met een voorwaartse blik, terwijl de onze speurend de zijstraatjes aftast, want daar zit natuurlijk het tentje voor de echte kenners.

Ineens houdt nichtje halt, neemt de situatie in zich op en verzucht met de diepe empathie die zwangere vrouwen lijkt aan te komen waaien: 'Ik kan me wel voorstellen dat die oude Nederlanders, die blanke Nederlanders heel erg moeten wennen aan het straatbeeld. Bijna de helft van de mensen hier is gekleurd.' Voor alle duidelijkheid: er klinkt geen verontwaardiging in haar stem, eerder de verrassing overvallen te worden door een historisch inzicht. Sommige mensen wil het vroeg of laat gaan dagen dat de wereld niet met hun geboorte is begonnen. Dat is een baanbrekend moment, dat veel ellende, Dikke Ikken en 'entitlement' kan voorkomen.

Even wat meer over nichtje: ze is inmiddels echt een nicht is geworden, een vrouw van ver in de dertig, met haar derde kind op komst. Maar zij is ook de dochter van mijn zusje, en mijn zusje, allang dood, was jonger dan ik, en dat blijft ze nu tot in de eeuwigheid. Een kind van mijn zusje is daarom, hoe volwassen ze ook is, mijn nichtje.

Mijn zusje had een licht bruine huidskleur, mix van een Surinaamse en Indisch-Nederlandse achtergrond, maar aan haar dochter is dat amper te zien. Een rooie vader, en alleen de echte kenners, meest oudere Surinamers, houden haar wel eens staande, bestuderen haar neus en jukbeenderen en vellen dan het oordeel: 'Meisje, je bent gemengd.'

Straatbeeld uit Den Haag. Beeld Guus Dubbelman

Ik heb het me nooit gerealiseerd, maar nu ik nichtje hoor over haar jeugd, begrijp ik dat mijn zus onze adoptieopvoeding heeft herhaald, maar nu met haar bloedeigen kinderen. Onze ouders waren blank, wij gekleurd, maar mijn zus kreeg als bruine vrouw 'blanke' kinderen, zodat het voor het oog van de wereld weer niet klopte. Wij allen behoren tot de beroepsondertitelaars, de uitleggers: mensen waarvan de Britse socioloog Stuart Hall ooit vaststelde dat zij veel tijd en lange verhalen nodig hebben om hun herkomst te verklaren.

En wat moet je zeggen van dat verkleurde straatbeeld? Dat het waar is, zeker in de grote steden. Dat 45 jaar geleden de auto's er ook heel anders uitzagen, en dat al te veel nostalgie daarover je officieel tot een autogek maakt. Waar is in 's hemelsnaam de Triumph TR6 gebleven? Zie je praktisch niet meer.

Niet lang geleden bezocht een oude Twentse vriend mij per trein: hij kwam aan in Amsterdam, en zei wel twee keer 'dat er zoveel zwarte mensen' waren. Ik begreep het eerst niet. Was er dan een demonstratie of zoiets? Nee, drong het tot mij door, het was gewoon het Amsterdamse stationsplein met 'heel veel' zwarte mensen - meer dan in Hengelo.

Er is op zich niet veel mis met die simpele constatering, en al helemaal niet met het meegevoel met oudere Nederlanders die de bevolkingssamenstelling van hun wijken en steden in een fors tempo zagen veranderen. Maar dan: mee klagen, uitzetten, 'verdunnen'?

Het lijkt er momenteel op dat Nederlanders verdeeld zijn in twee groepen: zij die zich vreemden voelen in eigen land, en zij die vinden dat het eigen land nooit 'eigen' is geworden, en met de dag steeds meer van hen vervreemdt. Niemand is nog thuis, omdat het de gevestigden en ook de nazaten van migranten aan een thuisgevoel ontbreekt.

Ik vind het veel gevraagd, dat thuisgevoel op afroep voor een heel land. Ik bedoel: je voelt je (soms) thuis in je straat of je buurt, meestal in je huis en onder vrienden, maar om nu een hele natie tot je huishouden te willen rekenen, is dat niet overspannen? 'De boze buitenwereld' - dat is toch meer mijn existentiële idee, en elke begroeting onderweg is meegenomen.

Nederland is geen all-in-resort dat na boeking tegenvalt. Het is een land, je kunt daar leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden