Onze gids deze week

'Je moet wel een beetje een loner zijn als ontwerper'

Hij is de man achter de Citroën C1 en de Peugeot 107, en ooit maakt hij de nieuwe DS. Op de AutoRAI in Amsterdam toont designer Ivo Groen zijn horloge en vertelt over auto's en ander tijdloos schoon.

Beeld Els Zweerink

Ooit, zegt Ivo Groen, hoop ik een auto te ontwerpen als de DS, de Snoek, het legendarische ontwerp dat zestig jaar geleden de nieuwe tijd voor de automobiel inluidde. Tot die tijd oogden auto's nog altijd een beetje als de koets waarop ze ooit gebaseerd waren. De Citroën DS was een platte vliegende schotel, in alles anders dan wat er tot dat moment rondreed.

Groen (47), Nederlander van oorsprong, opgeleid in de Verenigde Staten, is al sinds begin jaren negentig ontwerper voor het Franse Peugeot en Citroën. Hij tekende onder meer de kleine Citroën C1 en de Peugeot 107. Groen is hard op weg zijn droom waar te maken, want sinds enkele jaren is hij verantwoordelijk voor de DS-lijn, het nieuwe luxemerk van Citroën.

De naam is er in elk geval al. En de modellen verkopen zo goed dat Citroën heeft besloten er een nieuw merk van te maken. Doordat de klant bereid is iets meer te betalen dan bij de modellen van de massamerken, en ook eerder een radicaler ontwerp accepteert, hoopt Groen ooit wellicht een auto te kunnen ontwerpen die net zo veel stof doet opwaaien als de DS in 1955.

'Bij de DS-lijn kunnen we eindelijk weer karakter ontwerpen', zegt Groen. 'Kijk naar de DS5, niets lijkt erop.' De ontwerper heeft min of meer carte blanche. Maakt dat een ontwerp per definitie beter? Nee, zegt Groen. Als alles kan, is de vraag waar je moet beginnen veel lastiger te beantwoorden. Beperkingen, zegt hij, kunnen een ontwerp ook beter maken. Groen vertelt over de C1 en de 107 die hij ontwierp. Dat gebeurde samen met Toyota, maker van de Aygo die op hetzelfde onderstel isgebaseerd. Groen: 'Ik werkte toen veel met de Japanse ontwerper Hiruta, ontwerpchef van de Aygo. Jaren later kwamen we elkaar weer tegen, op de autobeurs in Parijs of Genève. Hij zat inmiddels bij het luxe Lexus. Ik vroeg: heb je het naar je zin? Hij zei: ja, maar het is gecompliceerd. Ik moet nieuwe manieren vinden om geld uit te geven.'

CV

1967 geboren in Amsterdam

1989 studeert cum laude af aan het Amerikaanse Art Center College of Design, in transportation design.

1988 verhuist terug vanuit Oregon naar Europa om in Frankrijk bij Renault als ontwerper stage te lopen.

1990 begint bij Citroën PSA in Parijs, om uiteindelijk designchef te worden. Schetst daar het conceptmodel dat later tot de C3 zou leiden en geeft leiding aan het team dat de C5 en de C6 ontwerpt.

Van 1999 tot 2001: chef van de designafdeling van Peugeot. Ontwikkelt onder meer de Peugeot 407 en de Citroën C5. Later ook de Peugeot 107 en de Citroen C1, net als de nieuwe Peugeot 108 en 208.

Sinds 2014: baas van DS Automobiles, de luxelijn van Citroën.

Ivo Groen is getrouwd en heeft een dochter en een zoon.

Groen gebruikt nog altijd papier voor zijn eerste schetsen. 'Papier is een nobel materiaal. Ik denk dat elke goede ontwerper met papier werkt.' Maar anders dan zijn voorganger Flaminio Bertoni, die de DS tekende, zit de hedendaagse ontwerper niet in zijn eentje in zijn studio. Een auto ontwerpen is teamwerk, waar diverse metiers elkaar ontmoeten. 'Toen Bertoni klaar was met zijn ontwerp en het schaalmodel op ware grootte van zijn studio op de tweede verdieping in de Rue du Théâtre naar beneden moest, bleek de auto niet in de lift te passen', vertelt Groen.

'De toenmalige directie bedacht zich dat de auto misschien ook wel te groot zou zijn voor de meeste Franse garages.'

Dat bleek het geval. Bertoni moest zijn ontwerp aanpassen, er moest 20 centimeter van de achterkant af.

De oude meester in zijn atelier bestaat tegenwoordig niet meer. Auto-ontwerp is nu een samenspel tussen ontwerpers, ingenieurs, marketingafdeling en toeleveranciers. Alles moet kloppen. En binnen die beperkingen moet Groens eigen 'DS' worden ontwikkeld. Hij werkt er al aan. Maar hij mag nog niks zeggen. Over een poos, als ik dat wel kan, zul je versteld staan, zegt hij.

Beeld Els Zweerink

1. Muziek: John Coltrane, Fearless Leader

'Ik luister graag jazz en het liefst als het wat later wordt. Je moet er voor in de mood zijn, en dat is 's avonds eerder zo. Ik vind de early jazz het mooist. Het moet niet te free jazzig worden. Deze cd-box van Coltrane beluister ik soms uren achter elkaar, bijvoorbeeld in de auto. Ik hou van de oude periode, de jazz van eind jaren vijftig, begin jaren zestig. Er moet melodie in zitten. Er is niet een nummer dat ik het beste vind, alles van deze box is goed. Onmogelijke vraag ook. Je leest weleens van die interviews waarin wordt gevraagd: wat zou je zeker meenemen als je op een onbewoond eiland zat? Er is voor mij niet een beste plaat. Ik kan alleen maar hopen dat het nooit gebeurt, dat ik met één plaat op een onbewoond eiland kom te zitten. Ga je na een tijdje toch denken: had ik die andere maar meegenomen.'

'Ik hou van de oude periode, de jazz van eind jaren vijftig, begin jaren zestig. Er moet melodie in zitten.'Beeld Jan Persson / HH

2. Boek: Paul Auster, Brooklyn Follies

'Dit is mijn favoriete boek van Paul Auster, al heb ik niet alles van hem gelezen. Het is easy reading. De sferen die hij beschrijft. Zijn Austers hoofdpersonen vaak een loner? Dat ben ik ook wel, inderdaad. Nooit bij stilgestaan trouwens.

'Je moet wel een beetje een loner zijn als ontwerper. Maar niet te veel. In je eentje bereik je niets, je hebt anderen nodig. Maar als loner kun je goed nadenken wat je wilt. En dan ga je met collega's overleggen. Je kunt dit werk niet doen als je een social butterfly bent. Als je de ene dag zegt: het moet rood en de andere dag blauw, dat wordt niet wat. Het is nodig jezelf terug te trekken in je eigen geest. Zolang je maar niet een one track mind ontwikkelt. Je moet goed je originele idee kunnen verdedigen, anderen meenemen.'

Beeld .

3. Ontwerper: Flaminio Bertoni (Citroën Traction Avant, de 2CV en de DS)

'Bertoni heeft de Traction Avant in een dag en een nacht ontworpen in speciale klei die hij uit de Verenigde Staten had laten overkomen. Ook een loner, zeer eigenzinnig. Het verhaal gaat dat Bertoni bij het ontwerpen van de DS eerst het spatbord in gips had gemaakt. Daar ging ie mee naar de ingenieurs. Die zeiden: 'Dat kunnen we niet maken uit plaatstaal. De vormen zijn te complex.' Daarop vroeg Bertoni: weten jullie het zeker? 'Ja, zeiden ze. Je moet het ontwerp aanpassen.' Maar Bertoni zei: ik pas niks aan en in het weekend stapte hij op zijn BMW-motorfiets en reed naar Duitsland. Daar liet hij de vorm in plaatstaal persen. De maandag erop gooide hij het stalen spatbord op tafel bij de ingenieurs en zei: 'Wat dachten jullie nou. Natuurlijk kan het.' En het spatbord kwam er.

'In Nederland reden op zeker moment trouwens meer DS'en en Tractions rond dan in Frankrijk. Nederlanders zijn trots op Citroën. Hier zijn deze auto's een exotische droom. Een herinnering ook aan ouders die in de jaren zeventig voor het eerst met hun kinderen naar de Dordogne reden. Het is ook nostalgie. Frankrijk is in veel opzichten de antithese van het platte Nederland. Nederlanders willen daarvan dromen als ze achter het stuur zitten.'

Ontwerper: Flaminio Bertoni, Citroën DS. 'Flaminio Bertoni was ook een loner, zeer eigenzinnig.'Beeld AFP

4. Stad: Parijs, Le Marais

'Toen ik jaren geleden tegen mijn vrouw zei dat ik daar met haar wilde wonen, vroeg ze of ik gek geworden was. Veel te druk, te rumoerig. Mijn vrouw woonde in het zesde arrondissement, ik in het vijftiende. Ik wilde in het centrum van Parijs wonen, ik hou van wandelen. Dus als ik klaar was met werken en thuis kwam, zette ik de auto in de garage en deed in het oude centrum alles te voet. Lopend naar de opera, naar de musea. Dat is echte vrijheid. We hebben er vijftien jaar gewoond.

'Nu kun je in het centrum van Parijs niet meer wonen. Het is onmogelijk als je ergens met de auto heen moet. Ik kom er nog altijd graag, maar nu als toerist.'

Stad: Parijs, Le Marais. 'Lopend naar de opera, naar de musea. Dat is echte vrijheid.'Beeld .

5. Product: Girard-Perregaux Sea-Hawk

'Ik ben ouderwets. Doe niet aan streaming. Heb geen Mac. Ik vind het prettig om ervoor te gaan zitten als ik ga luisteren. De foto's op de hoes te bekijken. Ik heb een hoop oude spullen, zoals bijvoorbeeld mijn Quad-versterker. Geen mooi apparaat. Dat zie je wel vaker bij Britse hifi. Die wordt gemaakt door geeks die liever meer geld en energie in het doosje stoppen dan dat ze aan de buitenzijde besteden.

'Ik houd van eenvoudige producten, zoals mijn horloge, een Sea-Hawk. Ik heb liever iets simpels en eenvoudigs dat perfect gemaakt is. Geen marketingdesign, spullen die niet te repareren zijn en die je moet weggooien als ze stuk zijn. Dit horloge is eenvoudig in elk opzicht. Alles staat in het teken van zijn functie. Het is perfect ontworpen én gemaakt, die combinatie is zeldzaam. Het is mechanisch nobel. De armband kan honderdduizend keer bewegen zonder dat het stuk gaat.'

Product: Girard-Perregaux Sea-Hawk. 'Dit horloge is perfect ontworpen én gemaakt, die combinatie is zeldzaam.'Beeld .

6. Gebouw: Art Center Bridge, Craig Ellwood, Pasadena, Californië

'Dit is de ontwerpschool waar ik mijn opleiding heb gehad. Ik heb er vier jaar gewerkt, vanaf mijn 18de. Het eerste deel van het vak leer je op school. Dat ik dit gebouw noem, is deels nostalgie. Het is gebaseerd op de ideeën van Mies van der Rohe. Het functionele nut van het gebouw zie je er sterk aan af, het was inderdaad ooit een brug.

'Tussen auto's en de gebouwen die ik mooi vind, is geen overeenkomst in design te zien. Ik ben geïnspireerd door onder anderen André Lefèbvre, het genie dat vooral door aerodynamica beïnvloed is. Aerodynamica is bij architectuur niet belangrijk, alleen bij heel hoge. Daarom zijn de gebouwen - en helemaal de gebouwen die ik mooi vind - vierkant, een logische vorm. Dan wordt de ruimte het efficiëntst gebruikt.

'Een auto moet de lucht penetreren, je geeft dus ruimte op om goed door de lucht te kunnen klieven. Daarom zijn er weinig overeenkomsten in design. Al is er natuurlijk zeer aerodynamisch vormgegeven architectuur. Als je ziet wat Frank Gehry in Bilbao doet, die ronde vormen, het tinatiumgebruik. Heel mooi. Maar niet ruimte-efficiënt.

'Vierkante auto's zijn er ook. Een mooi voorbeeld is de eerste Fiat Panda, ontworpen door Giorgetto Giugiaro. Dat is Fiats Lelijke Eend. Hij was heel hoekig, maar dat was niet erg, want hij was gebouwd voor snelheden onder de honderd. Daarom kon alles vierkant en plat blijven, als een huis. Oók het glas - vooral gebogen glas is heel duur in een auto, zeker toen.

'Het was de opdracht die Giugiaro had gekregen; maak een eenvoudige auto. De opdracht bepaalt wat je gaat doen. De Panda is niet mooi, maar het is een goed ontwerp. De Citroën DS, de Snoek, ontworpen door Flaminio Bertoni, is allebei.'

Gebouw: Art Center Bridge. 'Dat ik dit gebouw noem, is deels nostalgie.'Beeld Kidder Smith / Massachusetts Institute of Technology, photograph

7. Auto: Citroën DS19 uit 1955

'Het was mijn jongensdroom ooit de nieuwe DS te ontwerpen. Langzaam komt dat er aan. De DS, ofwel La Déesse of godin is een zestig jaar durende avant-garde van de automobiel en het postulaat voor de filosofie van de toekomstige modellenreeks. Je wordt er bijna religieus van.

'Deze auto was destijds in alle opzichten revolutionair. Bijna elke technologie ervoor is vanaf een wit vel papier ontworpen. Er zijn zelfs allerlei nieuwe motoren ontwikkeld voor de DS. Een viercilinder boxer, een zescilinder boxer, zelfs een V8 werd ervoor bedacht. Maar uiteindelijk was er geen geld meer om die motoren door te ontwikkelen. Citroën was blut. Alles was gaan zitten in de andere technieken. Dus toen hebben ze gekozen voor de betrouwbare motoren uit de Traction Avant. Gevolg was wel dat het niet zo lekker paste. De vierde bougie moest via de opening van de ruitenwisser eruit gehaald worden.

'De DS remde beter, was sneller, lag beter op de weg. Maar Mercedes had een zescilinder. En dat gaf toch meer prestige. Als het was gelukt een zescilinder voor de DS te ontwikkelen, was hij helemaal top geweest.'

Beeld Els Zweerink

8. Regisseur: Ridley Scott

'Ridley Scott zat op het Royal College of Art, waar ook veel van mijn collega-ontwerpers zijn onderwezen. Dat zie je terug in zijn films, die heel visueel zijn, er zit veel design in. Alles in zijn werk is ontworpen, gestyled. De decors, het licht, alles. In Blade Runner zie je Harrison Ford in een huis, het Ennis House van Frank Lloyd Wright. Dat is geïnspireerd op de Mayacultuur en is gebouwd in 1924. Daar is dus deze sciencefictionfilm opgenomen. Wonderbaarlijk.'

Regisseur: Ridley Scott, Blade Runner.'Alles in Ridley Scotts werk is ontworpen, gestyled. De decors, het licht, alles.'Beeld Hollandse Hoogte

9. Film: On Her Majesty's Secret Service

'Mijn favoriete film als jongen. Mijn ouders lieten mij en mijn zus destijds samen voor het eerst naar de film gaan. We gingen op de fiets naar de bioscoop. Zij ging denk ik naar Grease of zoiets, ik naar On Her Majesty's Secret Service. Die Aston Martin DBS die daar heel stoer in het zand reed. Dat ontwerp van die auto, dat maakte zo'n indruk, dat speelt zeker mee in mijn ontwerpen nu. Alles beïnvloedt alles in de autowereld. Aan de eerste DS zijn bijvoorbeeld last-minutewijzigingen doorgevoerd die zijn te herleiden tot de Studebaker Commander Coupe.

'Alle typisch Britse auto-ontwerpen uit die tijd, van Aston Martin tot Jensen, stonden trouwens onder invloed van de Italianen. Je zag de lijnen van Ghia of Bertone erin terug.'

Film: On Her Majesty's Secret Service.'Het ontwerp van die Aston Martin DBS maakte zo'n indruk, dat speelt zeker mee in mijn ontwerpen nu.'Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden