'Je moet ook de duivel leren kennen om je te ontwikkelen'

'Ik begon Griekse tragedies te lezen omdat ze massaal en spotgoedkoop bij elke ranzige drogisterij liggen.' Hiphopper, dichter en romancier Kate Tempest - net weer een nieuw album - is een lekker stormachtige gids.

Bij Kate Tempest loopt alles door elkaar. Haar poëzie is hiphop. Haar proza is poëzie. Beeld Els Zweerink

Iemand van het platenlabel brengt thee, Kate Tempest (30) zakt onderuit in het kantoor bij het Amsterdamse Leidseplein en stelt ontspannen vast dat het in elk geval voor haar geestelijke gezondheid goed zou zijn om meer platen te produceren en minder boeken. Meer songs, minder gedichten.

'Over mijn poëzie en proza twijfel ik altijd zo', zegt ze. 'Dan ben ik op van de zenuwen. Naar de release van een plaat kijk ik uit, omdat ik om de een of andere reden zeker ben dat het eindresultaat precies is geworden wat ik wilde maken. Tegen de verschijning van een boek zie ik altijd vreselijk op. Dan ben ik banger.'

Ze maakte het allebei mee, dit jaar. Eerst verscheen The Bricks That Built the Houses, haar debuutroman; nu is de dichteres, schrijfster en muzikante uit Zuid-Londen naar Amsterdam gekomen om te praten over Let Them Eat Chaos, haar tweede hiphopalbum. In Nederland valt de albumrelease min of meer samen met de verschijning van de vertaling van haar roman: De stenen die de huizen bouwen.

'Het zal wel komen doordat ik aan proza en poëzie moederziel alleen werk', zegt ze. Haar muziek maakt ze met Dan Carey, haar beat- creator en klankbord. 'Maar het heeft ook te maken met historie. Hiphop bestaat nog geen veertig jaar. Dat is te overzien. Fictie en poëzie? Eeuwen en eeuwen traditie. Om me op dat terrein te begeven... huiveringwekkend eng.'

Ironisch genoeg werd ze juist als dichteres bekroond: ze kreeg de Ted Hughes Award voor vernieuwende poëzie, om precies te zijn in haar epische gedicht Brand New Ancients (2013). Als muzikante werd ze 'slechts' genomineerd voor de Mercury Prize, de belangrijkste muziekprijs van Groot-Brittannië, voor haar debuutalbum Everybody Down (2014).

CV

1985 22 december, geboren als Kate Esther Calvert, Zuid-Oost Londen, Engeland
2001 BRIT School for Performing Arts & Technology
2005 avondstudie Engelse literatuur, Goldsmiths, University of London
2012 eerste theaterscript Wasted
2012 eerste dichtbundel Everything Speaks In Its Own Way
2013 tweede theaterscript Hopelessly Devoted
2013 Ted Hughes Award voor verhalend gedicht Brand New Ancients
2014 tweede dichtbundel Hold Your Own
2014 hiphopalbum Everybody Down; nominatie Mercury Prize
2016 debuutroman The Bricks That Built the Houses
2016 tweede hiphopalbum Let Them Eat Chaos

Ach wat, bij Kate Tempest loopt alles door elkaar. Haar poëzie is hiphop. Haar proza is poëzie. De stenen die de huizen bouwen is de romanbewerking van het album Everybody Down. Ze staat in de traditie van John Cooper Clarke, The Streets en Scroobius Pip, op het breukvlak waar literatuur, popmuziek en het grotestadsleven elkaar raken.

Je zou kunnen zeggen dat Nederland ze nu allemaal tegelijk leert kennen: Becky, Harry, Leon en Pete, de dolende, jonge Londenaren van Everybody Down en De stenen, maar tegelijk ook Gemma, Esther, Zoë en nog wat anderen, de personages van Let Them Eat Chaos.

Bradley heeft een goede baan, een mooi appartement en zo te zien talloze redenen om gelukkig te zijn, maar hij voelt niets en heeft geen idee waar hij heen moet. Pete, het enige personage van het eerste album dat terugkeert op het tweede, heeft een klotebaan, een woning van niks, doelloze vrienden en juist een overdaad aan verwarrende gevoelens, die hij probeert te verdoven met drugs, zoals bijna álle personages van Kate Tempest vluchten in drugs.

Hoewel: vluchten?

'They're not trying to escape, they're trying to arrive', zegt de vrouw die ze schiep. 'Ze willen niet vluchten. Ze willen ergens hóren. Ze zoeken geen actie maar rust. Die is moeilijk te vinden in Londen en dan zijn de drugs dichtbij. Ze zijn alomtegenwoordig. Voor de personages in mijn verhalen horen ze gewoon bij het leven, zoals een blikje cola of een broodje tonijn.'

Ze creëert haar personages, verdiept zich in ze, houdt kortstondig van ze, maar laat ze daarna weer gaan. Ze hebben allemaal een functie in de vertelling, maar hebben allemaal ook de trekken van toevallige voorbijgangers op de roltrappen van de Londense tube. Stipjes in de massa. Zomaar wat jonge mensen uit Londen, allemaal op zoek naar een leven waarover ze niet teleurgesteld hoeven te zijn.

'Ze lopen min of meer toevallig voor mijn lens langs', zegt Tempest. 'Ze werden geboren uit mijn overtuiging dat je, wanneer je werkelijk even tijd neemt en je best doet om in te zoomen, over élk mens een verhaal kunt vertellen. Als je werkelijke belangstelling hebt voor iemands werkelijkheid, voor zijn talenten, fouten, zwakheden, trauma's, angsten en frustraties, dan is die persoon altijd je belangstelling waard. Altijd.'

Waar ze door geïnspireerd raakt? Dat kan van alles zijn.

Een plaat, een boek

De release van Kate Tempests tweede hiphopalbum Let Them Eat Chaos viel min of meer samen met de verschijning van de Nederlandse vertaling van haar debuutroman: The Bricks That Built the Houses werd De stenen die de huizen bouwen. Het is de romanbewerking van haar debuutplaat Everybody Down (2014). Wie het leest, zal verhalen, zinnen en ook de personages Becky, Harry, Pete en Leon herkennen uit de songs van twee jaar geleden. Ook van Let Them Eat Chaos zal een boekvariant verschijnen, waarschijnlijk een dichtbundel, gepland voor 2017.

1. Album: Pharaohe Monch: PTSD (2014)

'Toen ik een jaar of 13 was, hoorde ik het album Organized Konfusion (1991), waarop je een rapper hoort die ongeveer alle ongeschreven regels van de hiphop aan zijn laars lapte: zijn voordracht leek nauwelijks ritmisch te zijn, maar eerder van elastiek, alsof hij een beetje afdwaalde en daarna maar weer eens terugwandelde naar de beat. Niet stoer, maar gevoelig.

'Dat bleek Pharaohe Monch te zijn, die later platen onder zijn eigen naam ging maken. Zijn solodebuut Internal Affairs (1999) is misschien wel mijn favoriete hiphopplaat, maar beluister ook zijn nieuwste: PTSD oftewel Post-Traumatic Stress Disorder.

'Het is een conceptalbum vanuit het perspectief van een Amerikaanse oorlogsveteraan die, teruggekeerd van zijn missie, vertelt over zijn lichamelijke kwalen, geestelijke problemen en algehele desillusie. Gaandeweg krijg je in de gaten dat Pharaohe Monch het eigenlijk ook over zichzelf heeft. Geen enkele rapper stelt zich zo kwetsbaar op en schrijft met zo veel empathie. Diep ontroerend.'

Pharaohe Monch: PTSD

2. Boek: William Blake: The Marriage Of Heaven And Hell (1793)

'Steeds meer mensen zien mij primair als rapper, met als gevolg dat men er ook steeds vaker van uitgaat dat mijn belangrijkste inspiratiebronnen wel rappers zullen zijn, terwijl ik minstens net zo schatplichtig ben aan een schrijver en dichter als William Blake (1757-1827).

'The Marriage of Heaven And Hell is een poëtisch essay over de essentie van het leven: een tirade die toch altijd poëtisch blijft, vol rake observaties en maatschappijkritiek. De boodschap? Je moet niet alleen God leren kennen om je te ontwikkelen, maar ook de duivel. Dat was nogal een bewering, in een tijd waarin beheersing de norm was. Zijn visie ging er bij jongeren natuurlijk goed in.

'Lééf. Durf. Probeer. Maak fouten. Alleen dan kun je leren. 'The road of excess leads to the palace of wisdom.' Of: 'You never know what is enough until you know what is more than enough.' Het zijn Blake-citaten die ten grondslag liggen aan bijna alles wat ik schrijf. Je zou ze haast als mijn manifesten kunnen zien. Als iemand me ertoe heeft aangezet zelf te gaan dichten, dan was het Blake, die in zijn tijd voor gevaarlijke, alcoholistische gek werd versleten. Hij was trouwens een South Londoner, net als ikzelf.'

The Marriage of Heaven and Hell.

3. Schrijver: Sophocles

'Elke schrijver is geïnteresseerd in de rode draad. Wat is universeel? In welke valkuilen blijven we maar trappen? Een schrijver die met die vragen bezig is, moet vroeg of laat wel uitkomen bij de Griekse mythologie. Verhalen die twee-, drieduizend jaar oud zijn, maar over nu lijken te gaan. Over ons.

'Ik begon Griekse tragedies te lezen omdat ze zo massaal en zo spotgoedkoop bij elke ranzige drogisterij liggen, naast goedkope cd-boxen van klassieke componisten. Ik kocht een verzamelbundel, een soort greatest hits van de Griekse mythologie. Vooral Sophocles greep me. Van alle oude Grieken die ik las, legt hij het best de vinger op de tragische frictie tussen ons handelen en ons lot: in hoeverre heb je eigenlijk invloed op je wat je overkomt?

'Mijn roman The Bricks That Built The Houses speelt zich af in het Londen van vandaag, maar het is één en al Sophocles. Ik werk op het moment aan een vertaling van Philoctetes, een van zijn laatste werken. Een wetenschapper vertaalde het, aan mij de taak om van die vertaling weer poëzie te maken.'

Schrijver Sophocles: 'Verhalen die twee-, drieduizend jaar oud zijn, maar over nu lijken te gaan.' Op de foto een schilderij dat Francesco Hayez (1791-1882) van Sophocles maakte.

4. Pub: The Bird's Nest (32 Deptford Church Street, Londen SE8 4RZ)

'Zuid-Londen is mijn thuis. Het verandert, de yuppen rukken op, maar het is gelukkig nog altijd een rauwe plek. Ik ben opgegroeid in Lewisham, maar Deptford is mijn wijk, de wijk waar de schrijver Christopher Marlowe werd vermoord, de wijk waar voor het eerst de Jolly Roger-piratenvlag werd gehesen, een wijk waar theaters en bordelen van oudsher naast elkaar staan.

'Dat zie je nog altijd terug in The Bird's Nest, een kroeg waar muzikanten en outcasts komen en waar iedereen een verhaal te vertellen heeft. Ik kom er vrijwel dagelijks. Zonder The Bird's Nest waren mijn personages me nooit komen aanwaaien, het is mijn thuis, een vruchtbare plek, maar ook een gevaarlijke plek, want het blijft natuurlijk wel de kroeg. Een plek waar ze Guinness verkopen en dat is voor een schrijver ook weer niet altijd constructief.'

Pub: The Bird's Nest. 'Een kroeg waar muzikanten en outcasts komen en waar iedereen een verhaal te vertellen heeft.' Beeld Imageselect

5. Hond: Murphy

'Als ik The Bird's Nest noem, moet ik Murphy ook noemen. Hij is mijn beste vriend en gaat altijd met me mee. Murphy is een kruising tussen een Siberische husky en een Alaska-malamute, twee heerlijke hondenrassen, maar vooral de combinatie is een schot in de roos.

'De Siberische husky is sociaal en scherpzinnig, maar ook vrij druk. De Alaska-malamute is een knuffelbeer, wat lomer. En een tikje onnozel. Dat is Murphy. Als ik een improductieve dag heb gehad of niet blij ben met wat ik heb geschreven, gaan we wandelen in het park en door de woodlands vlak bij mijn huis. Daarna gaan we een Guinness drinken bij The Bird's Nest. Dan kijk ik hem aan en zegt hij tegen me: het geeft niet, morgen beter. Dan is alles weer goed en besef ik weer waar het echt om draait: liefde en begrip.'

6. Tekstschrijvers: Björk, Wu-Tang Clan

'Ik houd van de echte vertellers uit de popmuziek: Bob Dylan, Lauryn Hill, maar ook iemand als John Coltrane, die een verhaal kon vertellen met zijn saxofoon. Tot mijn favoriete tekstschrijvers hoort een vrouw die het Engels niet eens als moedertaal heeft: Björk. 'I miss you, but I haven't met you yet', dat is in al zijn eenvoud een zin die ik graag zelf verzonnen had.

'En de Wu-Tang Clan! Ik ben groot fan, zoals bijna iedereen die van hiphop houdt. Die groep bestaat uit totaal verschillende karakters, maar alle leden dragen teksten bij, waardoor een weids panorama aan tekstuele benaderingen ontstaat. Wu-Tang is een ontdekkingsreis: je aandacht wordt steeds naar een andere schrijver getrokken.

'Dat begon voor mij bij RZA, de stoere superheld. Daarna kwam Method Man, omdat hij zo cool is en zijn teksten wat gelaagder. En daarna raakte ik in de greep van Cappadonna, de empatische filosoof van het stel en een zeer onderschat schrijver.

'En Killah Priest, geen vast Wu-Tang-lid maar een regelmatige gast, die mooie, spirituele teksten bijdraagt: 'I judge wisely, as if nothing ever surprise me, lounging between two pillars of ivory.' Dat komt uit 4th Chamber. Perfectie.'

Tekstschrijver: Wu-Tang Clan. 'Elk liedje is een ontdekkingsreis.' Beeld Getty Images

7. Land: Brazilië

'Wij Europeanen lezen elkaar veel te weinig voor. We delen te weinig poëzie met elkaar. Ik was laatst in Brazilië, waar ik optrad tijdens een poetry slam in een favela in Rio.

'In de zaal kwamen vier generaties samen. Mensen van de straat. Er werden gedichten voorgedragen, er werd over poëzie en romans gepraat en het leeftijdsverschil deed er niet toe. In Brazilië is kunst een onderdeel van ieders leven. Het is niet elitair of 'verheven', maar rauw en praktisch, onmisbaar voor iedereen.

'In Engeland is kunst steeds meer iets voor hoogopgeleiden met geld geworden. De bovenste sociale laag is met kunst bezig, de onderste geeft er niets om. In Brazilië is dat gelukkig niet zo, en het droevige is: ooit was het in Europa ook zo. En plotseling dacht ik: als ik een piepkleine bijdrage zou kunnen leveren aan het herstel van die traditie, hoe kleinschalig ook, dan is mijn missie geslaagd.'

Kate Tempest: Let The Eat Chaos. Caroline/Universal.

Kate Tempest: De stenen die de huizen bouwen. Meulenhoff; 380 pagina's; 19,99 euro.

Kate Tempest treedt 10 november op in de Melkweg, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.