Analyse

‘Je kunt niet echt tegenhouden dat supporters zoiets willen vieren’

Mogen supporters wat demonstranten niet mogen? Zo zwartwit is het niet, zeggen de autoriteiten. De politie moet op meer letten dan alleen corona, zoals dat ook met Oud en Nieuw gebeurt: ordeverstoringen, vuurwerk en andere ellende zijn dan even het belangrijkst.

Eerst komen ordeverstoring, geweld, vuurwerk en andere ellende, en daarna komt corona pas in beeld. Beeld Pro Shots / Toin Damen
Eerst komen ordeverstoring, geweld, vuurwerk en andere ellende, en daarna komt corona pas in beeld.Beeld Pro Shots / Toin Damen

Twaalfduizend Ajax-supporters die hossend en opeengepakt hun club toezingen na het behalen van de 35ste landstitel. Mag niet, kan maatschappelijk gezien al helemaal niet, maar het gebeurde zondag wel naast de Johan Cruijff Arena.

De verontwaardiging golfde dan ook door het land. Was hier soms sprake van een voorkeursbehandeling voor voetbalsupporters? En in het verlengde daarvan de vraag: mogen supporters wat (corona-)demonstranten niet mogen? Waarom staan gemeente en politie deze veel grotere menigte toe en worden betogers met een waterkanon van het Museumplein gespoten?

‘Zo zwart-wit ligt het allemaal niet’, reageert de woordvoerder van de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema. ‘We hebben bij allerlei demonstraties heel veel toegelaten, zondag was dat ook weer zo bij een demonstratie tegen de coronamaatregelen.’

Het grote verschil met demonstranten is dat zij nu eenmaal onder het demonstratierecht vallen, zegt burgemeester Ron König van Deventer – ook hij bereidt zich voor op een mogelijke huldiging, mocht Go Ahead promoveren naar de eredivisie. ‘Aan dat demonstratierecht kunnen we dan ook regels koppelen. Bij spontane oploopjes zoals bij de Johan Cruijff Arena zijn die regels moeilijker te handhaven. Maar dat wil nog niet zeggen dat er minder ruimte is voor demonstranten. Of meer ruimte voor supporters.’

Liefst niet

Voor König maakt het als eindverantwoordelijke voor de openbare orde niet uit tegen wie de politie moet optreden, benadrukt hij. ‘Als het nodig is, doen we het bij demonstranten én bij supporters. Al doe je dat het liefst natuurlijk helemaal niet.’

Wat voor de gemeente Amsterdam ‘in algemene zin’ belangrijk is om niet over te gaan tot politieoptreden? Er moet uitzicht op een einde zijn, zegt de woordvoerder. ‘Vandaar dat we zondag ook bij Ajax hebben aangedrongen op een einde met die scène bij het parkeerdek. We hebben daarna de menigte heel goed gefaseerd via fuiken kunnen afvoeren.’

In Leeuwarden ging het dit weekend juist mis toen een groep supporters van Cambuur het kampioensfeest van hun club in het centrum wilde vieren. De selectie had net bij toerbeurt in een helikopter boven de stad gevlogen, zodat supporters die vanuit hun eigen tuin of straat konden toezwaaien. In het centrum greep de politie in toen een groep van 70 man, volgens de gemeente in het bezit van alcohol en vuurwerk, weigerde te vertrekken en de politie begon te bekogelen.

De supporters vinden juist dat de politie de zaak heeft laten escaleren. Ze begrijpen ook niet waarom de gemeente wel een eerdere huldiging van Cambuur bij het stadion en een vol park (Prinsentuin) op Koningsdag gedoogde. Ook in Amsterdam was het al vaker te druk geweest: zoals in het Vondelpark, praktisch elke keer als de zon schijnt.

Festiviteiten

Gemeenten zitten al langer in hun maag met festiviteiten die een groep supporters op de been kunnen brengen. Op 12 april hadden de burgemeesters met een voetbalclub die kampioen kon worden of op een andere manier mogelijk iets te vieren had, er onderling overleg over. König en Halsema waren erbij, net als de collega’s van Arnhem (Vitesse kon de bekerfinale toen nog winnen), Leeuwarden en Doetinchem (De Graafschap kan vrijdag promoveren), Almere, Breda en Nijmegen (clubs uit die steden maken via de nacompetitie kans op promotie).

Het voornaamste agendapunt: wat doe je als gemeente met supporters die hun club fysiek willen toejuichen? ‘Een heel ingewikkeld vraagstuk’, zegt König. ‘Want je kunt het niet echt tegenhouden dat supporters zoiets willen vieren. En de vraag is ook of je dat moet willen. Ik doe vooral een klemmend beroep op mensen om thuis te blijven, om voorzichtig te blijven doen.’

Wat je wel kunt doen is goede afspraken maken met voetbalclubs, zegt burgemeester Paul Depla van Breda. ‘Samen nadenken over hoe je de kans verkleint dat het uit de hand loopt. Is dat fraai? Nee. Ik vergelijk het maar met Oud en Nieuw. Dan zijn je belangrijkste uitgangspunten toch het voorkomen van verstoringen van de openbare orde, geweld, vuurwerk en andere ellende. Pas daarna komt corona in beeld.’

Volgens König is er bij situaties zoals zondag in Amsterdam dan ook geen goede oplossing denkbaar. ‘Je moet wel handhaven, maar als burgemeester wil je ook niet tegenover je inwoners komen te staan. Je moet oppassen dat je als burgemeester niet de volle verantwoordelijkheid op je neemt voor gebeurtenissen die je niet kunt voorzien, terwijl je die belofte helemaal niet kunt waarmaken.’

Tevreden

Demissionair Justitieminister Ferd Grapperhaus toonde zich maandag tevreden over de manier waarop de Amsterdamse driehoek het supportersfeest tot een rustig eind heeft gebracht: ‘Daar geen lelijk woord over’. Tegelijk vindt hij het, net als collega-minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid), onaanvaardbaar dat zo veel mensen dicht tegen elkaar stonden. ‘Er is geen rechtvaardiging om de regels los te laten’, zei De Jonge maandag.

Ook fracties in de Amsterdamse gemeenteraad hebben daar vragen over. VVD-fractievoorzitter Marianne Poot kreeg ‘buikpijn’ van de beelden van het ‘spontane’ supportersfeest – het bijvoeglijk naamwoord komt van Ajax en de gemeente. ‘Probeer maar eens aan ondernemers en zorgpersoneel uit te leggen wat er daar gebeurde’, zegt ze.

Poot wil daarom weten wat voor Halsema de afwegingen waren om niet in te grijpen. ‘Er blijft toch iets wringen, dus ik verwacht dat de burgemeester op zijn minst komt met een feitenrelaas over de uitgangspunten van dit beleid, de afwegingen en wat er nu precies is voorgevallen.’

Schijn van rechtsongelijkheid

Ook de ChristenUnie en het CDA hebben daar vragen over. CU-fractievoorzitter Gerjan van den Heuvel wil in elk geval de schijn van rechtsongelijkheid voorkomen, ‘alsof het in dit geval toegestaan zou zijn omdat het Ajax betreft’. Hij is ook benieuwd waarom er voor het Leidseplein in het centrum wel een noodverordening was afgekondigd en niet voor het gebied rondom de Arena.

‘Met een noodverordening hou je geen mensen tegen’, reageert de woordvoerder van Halsema. ‘Dat is ook helemaal niet de bedoeling van een noodverordening: die helpt je om de openbare orde te handhaven. Daarom controleer je op alcohol, vuurwerk en wapens. Maar je houdt mensen niet weg uit het gebied.’

Dat je supporters buiten de stad probeert te houden, begrijpt de Deventer burgemeester König ‘heel goed’. In zijn eigen stad wordt zoiets lastiger: het stadion van Go Ahead ligt midden in een woonwijk, op een kwartier lopen van het centrum.

Depla: ‘Eén ding weet je op voorhand zeker: zo’n gebeurtenis als een kampioenschap maakt zoveel los bij supporters. Allerlei oproepen om weg te blijven werken toch niet. Dat is hetzelfde als dat verbod op juichen, toen in de stadions. Zo werkt dat niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden