Interview

'Je kunt de nuances in je verhaal niet meer kwijt'

Marleen Barth begint komende week aan een nieuwe termijn als fractieleider van de PvdA in de Eerste Kamer. De verkiezingscampagne, die ze verloor, is haar helemaal niet bevallen. 'Vrouwelijke kiezers haken massaal af. Dat heeft te maken met die macho-uitstraling en die persoonscultuur.'

Macho-uitstraling in de Nederlandse politiek: Samsom.Beeld anp

Marleen Barth maakt zich kwetsbaar. Dat realiseert ze zich terdege, zegt ze. 'Ik wil niet de indruk wekken dat ik de schuld van onze nederlaag bij anderen leg.' Toch vindt ze dat ze het onderwerp op de agenda moet zetten: de manier waarop verkiezingscampagnes in Nederland zich sinds een jaar of tien voltrekken. 'Ik loop nu 25 jaar op het Binnenhof rond en merk dat het velen bezig houdt. Dat je de nuances in een verhaal niet meer kwijt kunt. Dus: laten we erover praten. '

Barth en haar partij krijgen vandaag een grote klap te verwerken, bij de verkiezingen voor de Eerste Kamer. Als de leden van de Provinciale Staten stemmen volgens de gebaande paden staat de uitslag vast: de PvdA gaat terug van 14 naar 8 zetels. Ze wordt daarmee in omvang de zesde partij, een historisch dieptepunt. Lijsttrekker Barth (51) begint aan een tweede periode van vier jaar als fractieleider. Ze heeft aan de uitslag geen persoonlijke consequenties verbonden.

Macho-uitstraling in de Nederlandse politiek: Wilders met Pechtold.Beeld anp
Macho-uitstraling in de Nederlandse politiek: Samsom met Rutte.Beeld Bart Maat

Waarom eigenlijk niet?

'We hebben deze campagne als team gedaan. Met Samsom, Asscher, Dijsselbloem, Spekman en ikzelf. Ik loop niet weg als er zwaar weer is. Als team gaan we de komende jaren door. Er is nog genoeg werk te doen.'

Ze heeft wel een andere conclusie getrokken uit de jongste provincialestatenverkiezingen, waarin de PvdA voor de derde keer op rij een zware nederlaag leed: het Binnenhof gaat in toenemende mate gebukt onder een '20-secondencultuur', waarin iedere politicus welbespraakt zijn standpunt verkondigt en echt inhoudelijk debat vermijdt . Deze 'megafoondemocratie' vindt zij heel frustrerend.

Barth: 'De manier waarop wij ons als politiek in de laatste campagne hebben gepresenteerd was voor mij een dieptepunt. Politiek gaat niet over gelijk hebben. Wij kregen in een lijsttrekkersdebat op tv 20 seconden om iets te zeggen. In een ander debat 40 seconden. Waar slaat dat op? Ik kom best goed uit mijn woorden, maar sta daar niet voor de lijst-Barth. Ik sta daar omdat ik deel uit maak van een beweging, de sociaal-democratie, die al ruim een eeuw oud is. Daarover wil ik worden doorgezaagd. Maar de media willen dit van ons en wij schikken ons. Ik stel vast dat het niet werkt. Het inspireert kiezers niet. De opkomst was dramatisch laag.'

Marleen Barth.Beeld Jiri Buller

Als politiek niet gaat over gelijk hebben, waarover dan wel?

'Het gaat over wat je met een samenleving, met een land, met de wereld wilt bereiken. En dat je dat altijd met anderen moet doen. Samen. Dus het gaat eerder om gelijk krijgen. Maar het eloquente gelijk hebben wordt hier interessanter gevonden. Dat debat tussen Wilders en Pechtold was toch een farce? En zo macho! Het leek wel cabaret. Het is vreselijk dat niet eens de helft van de kiezers kwam opdraven. En meer dan 60 procent van de stemmers was man. Vrouwen haken dus massaal af. Dat heeft volgens mij te maken met die macho-uitstraling en die persoonscultuur. Vrouwen denken: doe je wedstrijdje ver plassen maar zonder mij.'

Wat is daar tegen te doen?

'Het begint met onszelf: waarom doen we dit? We moeten het gesprek voeren met kiezers en journalisten over hoe het anders kan, de moed willen hebben om tegen burgers te zeggen: sommige onderwerpen zijn zo complex dat je niet aan een draadje kan trekken en daarmee het probleem oplost. Die onderwerpen vergen meer dan 20 seconden.

'Tegen journalisten moeten we soms nee zeggen, hoe lastig dat ook is. VVD en PvdA hebben dat in deze campagne gedaan tegen EenVandaag. Daar waren ze ontzettend boos over, maar dat moet dan maar. Laten we elkaar niet gevangen houden in die wapenwedloop van elkaar vliegen afvangen en steeds bovenop elkaars zwakheden springen.'

 Meer vrouwelijke lijsttrekkers, zou dat ook helpen?

'Ik ben groot voorstander van diversiteit. Alle onderzoeken wijzen uit dat dat de kwaliteit van de werkomgeving verbetert. Waarom zou dat in de politiek dan niet zo zijn?'

Blijven de PvdA-kiezers niet vooral weg omdat u regeert met de VVD en de sociaal-democratie zo is verwaterd?

'De PvdA regeert terwijl de crisis moet worden aangepakt. Tijdens de vorige crisis, in de jaren tachtig, zaten we bijna onafgebroken in de oppositie. Nu doen we mee. Met de VVD ja, omdat dat een betrouwbare partij is die haar afspraken nakomt. We maken de verzorgingsstaat toekomstbestendig. Dat was hard nodig. Ik kan me voorstellen dat mensen zeggen: wat doen jullie nou? Een verbouwing geeft nu eenmaal stress en stof.'

Een verbouwing die door de achterban als sloop wordt ervaren.

'Om goed te stuccen, moet het oude stucwerk er eerst af. Onze achterban is niet zozeer overgelopen naar andere partijen als wel thuis gebleven. Het is de worsteling tussen hoofd en hart. Het hoofd weet dat hervormen nodig is. Het rode hart heeft het er heel moeilijk mee. Maar thuisblijven is ook een vorm van trouw en liefde. Ze wachten op betere tijden en komen dan terug.'

Mooie liefde, thuis blijven als je geliefde je nodig heeft¿

'Het Nederlandse electoraat is sinds 1994 zo ongeveer het minst stabiele van Europa. Sinds 1998 heeft niet een kabinet zijn periode volgemaakt. Die instabiliteit afwenden, is een van mijn drijfveren om door te gaan.'

Vóór Kerstmis, in de zorgcrisis, heeft u even overwogen te stoppen.

'Ja, even. Doordat het wetsvoorstel van minister Schippers werd verworpen, was het kabinet serieus in gevaar. Dat trok ik me aan, omdat een politieke crisis grote gevolgen kan hebben voor de economie en het consumentenvertrouwen.'

 Het was uw fractie die het bedrijfsongeluk veroorzaakte.

'Ja, dat mijn eigen fractie de stabiliteit in gevaar bracht, greep me erg aan. Juist omdat daar mijn passie zit: als een kabinet valt, kan dat mensen hun baan kosten. En dan bedoel ik niet die van politici.'

 U kende de aarzelingen van uw collega's in de fractie. U dacht: het komt wel goed?

'Die veronderstelling heb ik geen moment gehad. Ik wist dat het heel spannend zou worden. Het besluit van de fractie viel pas op het allerlaatste moment en dat maakte het lastig iedereen erbij te houden. Ik heb mijn uiterste best gedaan, maar wat had ik uiteindelijk kunnen doen? Je kunt het paard naar het water leiden, maar je kunt het paard niet dwingen te drinken. In ons systeem is de zetel van die mensen, niet van de partij. Verder kijk ik liever vooruit.'

 Dat kan. Moet Diederik Samsom bij de verkiezingen in 2017 de lijsttrekker van de PvdA zijn?

'Die afweging is allereerst aan hemzelf.'

 Daarover hebt u als teamlid toch wel een mening?

'Dit is niet het moment om het daarover te hebben.'

GroenLinks anticipeert met een leiderswisseling op de dingen die komen gaan en zegt: de campagne is begonnen. Dat zou de PvdA ook kunnen doen.

'Maar we doen het niet. Het is niet nodig en het is niet aan de orde.'

Is zo doorgaan niet een vorm van zelfkastijding?

'Mark Rutte was drie keer afgeschreven en is nu premier. Alexander Pechtold stond met D66 op nul zetels en wordt nu genoemd als de volgende premier. Ik vind het niet passen bij de sociaal-democratie om mensen het vloerkleed onder hun voeten vandaan te trekken als er even tegenwind is. Diederik is nu drie jaar partijleider. We wisten met dit kabinet waaraan we begonnen. Ons partijcongres heeft er massaal mee ingestemd. Laten we deze klus dus eerst eens afmaken.'

Misschien is de behoefte aan een new kid on the block wel de nieuwe realiteit.

'Dat zou ik heel slecht vinden. En in het licht van die ikkerige macho-cultuur: als je mensen afschrijft zodra ze onder vuur liggen, geef je daaraan toe.'

Uw advies aan Samsom: doe het in 2017 weer?

'Mijn advies aan Diederik is: houd vol, ik steun je, over twee jaar zien we wel verder.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden