bellen metItalië-correspondent Jarl van der Ploeg

‘Je kunt de huidige crisis zien als een pokerspel. De drie grootste partijen gaan volledig all-in’

Vicepremier Matteo Salvini woensdag buiten het Italiaanse parlement. Belandt hij met lege handen in de oppositie of wordt hij de nieuwe regeringsleider?Beeld EPA

Op de tweede dag na de val van de Italiaanse regering ontvangt president Sergio Mattarella de fractievoorzitters van de grootste politieke partijen. Welke nieuwe regering kunnen we verwachten? Wie bestijgt de troon? We bellen met Italië-correspondent Jarl van der Ploeg.

Wat staat er vandaag op de planning?

‘President Sergio Mattarella ontvangt vandaag een bonte verzameling van fractievoorzitters in zijn regeringspaleis op het Quirinaal, de hoogste van Rome’s zeven heuvelen. Om 10.00 uur zijn politici van de Fratelli d’Italia aan de beurt en op het einde van de dag mogen vertegenwoordigers van de Vijfsterrenbeweging op het ongemakkelijke bankje plaatsnemen. Tussendoor mag de Lega-partij van Salvini vertellen hoe zij een nieuwe Italiaanse regering voor zich ziet. Wat eruit gaat komen is totaal onvoorspelbaar voor de politici zelf, voor de media, en voor de Italianen die het spel vanaf het strand met bovenmatige interesse volgen.

‘President Mattarella wil uiterlijk maandag een beslissing nemen over de toekomst van zijn land. Dat betekent dat begin volgende week duidelijk wordt of Salvini de leider wordt van het eerste volledig rechtse kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog, of met lege handen achterblijft als gevolg van de grootste inschattingsfout van zijn carrière.’

President Sergio Mattarella (van achteren) ontvangt donderdagochtend Forza Italia-partijleider Silvio Berlusconi (links) in het Quirinaal. Beeld EPA

Hoe is er gereageerd op de regeringscrisis?

‘De Italiaanse media zijn gemaakt voor dit soort crisissituaties. De afgelopen 73 jaar hebben ze al 66 keer een nieuw kabinet gezien. De kranten omschrijven de regeringscrisis als ‘de meest surrealistische crisis uit de geschiedenis van de Republiek’ en stellen dat ‘de grootste politieke fout sinds de Brexit is gemaakt’. Voor Italianen is het een bijzonder moment: de ontslagspeech van premier Conte trok 14 miljoen kijkers, dat zijn cijfers die alleen met het WK voetbal worden gehaald.

‘Ook in het buitenland wordt met interesse gekeken hoe de Italianen omgaan met de val van de eerste volledig populistische regering van West-Europa.’

Wat is de rol van Mattarella?

‘In tegenstelling tot de koning in Nederland heeft de Italiaanse president nog politieke macht. Anderhalf jaar geleden weigerde hij de door Lega en de Vijfsterrenbeweging voorgedragen minister van Economische Zaken Paolo Savona te benoemen, omdat Savona uit de euro wilde stappen. Mattarella vindt rechtvaardigheid heel belangrijk, waarschijnlijk omdat hij uit Palermo komt, waar zijn broer werd vermoord door de maffia. Hij wil een rustig staatshoofd zijn, maar moet nu een politieke crisis in goede banen leiden.’

Waarom is deze regeringscrisis zo speciaal?

‘Je kunt de huidige crisis zien als een pokerspel. De drie grootste partijen (Lega, Vijfsterrenbeweging en de sociaaldemocratische partij PD) gaan allemaal volledig all-in: ze hebben kans om te winnen, maar kunnen ook alles verliezen. Het politieke landschap kan volledig verschuiven. Er zijn drie opties: snelle verkiezingen, een nieuwe meerderheidscoalitie of een technocratische overgangsregering.

‘Salvini’s Lega liet de regering vallen, omdat hij vertrouwen had in nieuwe en snelle verkiezingen. Zijn partij staat op 38 procent in de peilingen. Salvini is daarmee de succesvolste populist van Europa. Als hij aan de macht zou komen met een coalitie met Fratelli d’Italia, zou dat de eerste volledig rechtse coalitie zijn sinds de Tweede Wereldoorlog.’

Waar gaat het op uitdraaien?

‘Moeilijk te zeggen. Ik vergelijk de Italiaanse politiek weleens met de HBO-serie Game of Thrones. Verschillende hoofdpersonages zijn constant bezig met een strijd om de troon – het premierschap – en er zijn constant plotwendingen.’

Wat als PD de troon bestijgt?

‘Als de PD de kans krijgt een regering te vormen en meerdere jaren aan de macht te blijven, kan er eindelijk gewerkt worden aan een coherent beleid. Dan kunnen ze de afvalberg in Rome aanpakken, nieuwe infrastructuurrampen als de instorting van brug in Genoa voorkomen, iets doen aan de grootschalige werkloosheid en toenemende armoede.’

Wie geven de voorkeur aan een technocratische regering?

‘Zo’n regering zou de financiële markten geruststellen. Italië moest afgelopen jaar 5 miljard euro extra aan rente betalen, omdat de markt geen vertrouwen had in de populistische regering van Lega en de Vijfsterrenbeweging. En dat in een land dat al grote financiële problemen heeft.

‘De EU zou dan ook gerustgesteld zijn. Italië is de op twee na grootste economie van Europa en moet medio oktober zijn begroting voor 2020 inleveren in Brussel. Het begrotingstekort ligt al jaren boven de Europese norm van 3 procent. Als Italië niet 23 miljard bezuinigt, treedt automatisch een btw-verhoging in werking die elke Italiaan gaat voelen. Salvini is juist niet van plan om te bezuinigen.’

In jouw analyse in de krant van donderdag stel je de vraag: Wat doet Salvini als de macht hem door de vingers glipt? Is er een antwoord?

‘Salvini zal dag in dag uit verkondigen dat de nieuwe regering ondemocratisch is gevormd en dat de bestuurlijke elite zijn oortjes heeft laten hangen naar de Europese bureaucraten. Hij zal roepen dat hij alleen staat voor een Italië voor de Italianen. Ook zal hij hopen op een nieuwe regeringscrisis, want dan kan hij zomaar een absolute meerderheid behalen.’

Meer lezen over de regeringscrisis in Italië:

Italië is een vreemd land. Uit de donkerste wolken komt tijdens politieke crises nauwelijks onweer, terwijl de bliksem bij heldere hemel toeslaat. Veertien maanden lang trokken coalitiegenoten Matteo Salvini van de rechts-nationalistische Lega en Luigi Di Maio van de populistische Vijfsterrenbeweging vechtend door Rome, maar nooit klapte hun kabinet uit elkaar. In augustus gebeurde het toch. Hoe is dat mogelijk?

De Italiaanse premier Giuseppe Conte kondigde dinsdag zijn ontslag aan en maakte zo een einde aan de eerste volledig populistische regering van West-Europa.

Heeft Salvini een plan B? Correspondent Jarl van der Ploeg maakte donderdag een analyse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden