Interview

‘Je krijgt de indruk dat ongevaccineerden de gevaarlijkste mensen op aarde zijn’

In de strijd tegen het coronavirus flirt demissionair minister De Jonge met een beladen stap: beperkende maatregelen die alleen gelden voor niet-gevaccineerden. Hoe beleven zij de spanning rond hun keuze? ‘Ik zet alleen maar meer mijn hakken in het zand’.

Fleur Damen en Mireille Sneekes
Een GGD-medewerker treft voorbereidingen om een coronavaccin toe te dienen. Beeld ANP
Een GGD-medewerker treft voorbereidingen om een coronavaccin toe te dienen.Beeld ANP

‘In toenemende mate is de epidemie er een geworden van ongevaccineerde mensen’, stelde demissionair minister De Jonge vorige week. Door wél dat prikje te nemen, kun je in je eentje de zorg ontlasten, zo probeerde hij de niet-ingeënte Nederlander te verleiden.

Volgens de laatste RIVM-cijfers, over opgenomen patiënten tussen 1 september tot 3 oktober, was 83 procent van de coronapatiënten op de ic’s ongevaccineerd. Is het dan te rechtvaardigen om de samenleving als geheel beperkende maatregelen op te leggen, vroeg De Jonge zich in de aanloop naar de persconferentie van het kabinet van morgen af.

Met de druk op de ic’s neemt ook de druk op de ongevaccineerden toe. De Tweede Kamer is sceptisch. Om te beginnen moeten de bestaande maatregelen en adviezen – zo veel mogelijk thuiswerken, testen bij klachten, QR-codes in het uitgaansleven en mondkapjes in het openbaar vervoer – beter worden gehandhaafd, vindt een groot deel van de Kamer. Ook prominente leden van het Outbreak Management Team (OMT) zijn tegen maatregelelen die specifiek voor ongevaccineerden zijn bedoeld.

De Jonge’s overpeinzingen lijken dus vooral bedoeld als moreel appel op niet-ingeënte Nederlanders om de zorg te ontlasten. Uit een rondgang van de Volkskrant onder Nederlanders zonder vaccin blijkt dat die oproep zijn uitwerking mist. Zij concluderen dat de ambitie om ‘samen tegen corona’ te strijden in toenemende mate onder druk komt te staan.

‘Ik kijk geen nieuws meer’

‘Van tevoren is gezegd dat iedereen in vrijheid een eigen keuze kan maken. Ik voel me meer gedwongen dan eerst en heb veel moeite met de felle discussie. Daarom kijk ik geen nieuws meer, terwijl ik eigenlijk wel op de hoogte wil blijven’, zegt Florieke Stouten (37) uit Grootebroek.

‘Corona is geen griepje’, zegt ze vastbesloten. En ze kan het weten. Stouten was afgelopen februari flink ziek. Daardoor voelt ze zich nu beschermd. De vaccinatie-uitnodiging ligt nog wel in de la, voor het geval die afweging verandert. ‘Ik vind dat de overheid twee groepen creëert, van antivaxers en gevaccineerden, terwijl ik helemaal niet anti ben.’

Wie corona heeft gehad, kan via de CoronaCheck-app een herstelbewijs krijgen, dat als toegangsbewijs of reisdocument kan dienen. Maar daarvoor moet je wel een positieve PCR-test van de GGD laten zien. Bovendien is het herstelbewijs 180 dagen geldig, daarna moet je alsnog een prik halen of je laten testen. Stouten wil dat niet.

‘Ongevaccineerden zijn geen homogene groep met dezelfde beweegredenen, dus die bereik je ook niet op één manier’, stelt socioloog Katja Rusinovic (Haagse Hogeschool), die onderzoek doet naar de maatschappelijke invloed van corona. ‘De overheid kan zich in haar communicatie beter richten op de overeenkomsten.’

Daar is Stouten het mee eens. ‘Uiteindelijk hebben mensen met en zonder vaccin dezelfde beweegredenen: ze denken dat deze keuze het beste is voor hun gezondheid.’

Dat vindt ook coach Simon Bakker (73), die vertrouwt op de antistoffen die zijn coronabesmetting vorig jaar november achterliet. Bakker merkt dat de samenleving agressiever wordt en denkt dat dat mede te wijten is aan de coronamaatregelen. ‘Gevaccineerden worden gebruikt om ongevaccineerden in een verkeerd daglicht te stellen. Zo wordt de scherpte in de samenleving verder aangewakkerd.’ Zelf gaat Bakker niet meer naar musea en het theater.

Ggz-verpleegkundige Peter Grootendorst (34), die liever vertrouwt op zijn immuunsysteem dan op een prik, vreesde in augustus een vaccinatieverplichting voor zorgmedewerkers, vertelde hij destijds in de Volkskrant. Twee maanden later concludeert ook hij dat de druk op ongevaccineerden verder is toegenomen. ‘Er ontstaat nu een tendens waarbij je écht de indruk krijgt dat ongevaccineerden de gevaarlijkste mensen op aarde zijn. Ik heb daar last van.’

Niet asociaal

Dat zij de schuld krijgen van de volstromende ic’s en de noodzaak om opnieuw maatregelen te treffen, is onterecht, vinden deze Nederlanders zonder prik. Grootendorst: ‘In het ziekenhuis liggen ook mensen met obesitas of longkanker door kettingroken. Daar hoor je niemand over. En dat is logisch: zo is de zorg ingericht.’

Dat ongevaccineerden asociaal zouden zijn, wijzen ze van de hand. ‘Doordat ik het zelf heb gehad, ben ik me erg bewust van het gevaar van corona’, zegt Stouten. ‘Ik houd me aan de regels, dus als ik ergens een QR-code moet laten zien, kom ik niet of zoek ik de locaties op die mij wel toelaten als ongevaccineerde. En dat terwijl het groene vinkje in de CoronaCheck-app van gevaccineerden niet verandert als ze besmet raken, dus die gaan nog steeds gewoon op vakantie.’

Het moreel appel van de Jonge werkt dan ook averechts. ‘Mogelijke maatregelen tegen ongevaccineerden vind ik belachelijk. Dat daarover wordt gesproken, bewijst voor mij alleen maar dat ik er goed aan doe het vaccin niet te nemen’, zegt Simon Bakker. Grootendorst: ‘Ik denk nooit: dan moet ik het toch maar doen. Mijn mening over het vaccin verandert er niet door.’

Antistoffentest

Hoewel Florieke Stouten om zich heen hoort dat twijfelaars zich misschien toch maar laten prikken omdat ‘ze het zat zijn’, zet ze zelf juist haar hakken in het zand: ‘Als het zo moet, dan helemáál niet.’

Een herkenbare reactie, zegt socioloog Rusinovic: ‘Uit ons onderzoek blijkt dat voor deze groep de politici onderaan bungelen wat overtuigingskracht betreft.’

Er zijn betere ideeën om uit de huidige situatie te komen, vinden deze drie ongevaccineerden. Pak het personeelstekort in de zorg aan. Of stel een antistoffentest beschikbaar, oppert Stouten in navolging van epidemioloog Jaap Goudsmit. ‘Misschien heb ik wel meer antistoffen dan iemand die is gevaccineerd’.

Grootendorst vindt dat de overheid moet proberen om de gezondheid van álle Nederlanders te bevorderen om volle ic’s te voorkomen. ‘Ik zou het mooi vinden als er een vergoeding vanuit de overheid komt, waarmee je tegen gereduceerd bedrag kunt sporten. Dan is het doel gezondheidsbevordering, of je nu gevaccineerd bent of niet. En dat lijkt me de sleutel voor de lange termijn.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden