Je kinderen eerder van school halen om op vakantie te gaan? Dat gaat zomaar niet

Rond de vakantietijd worden leerplichtambtenaren ingezet om te controleren of ouders hun kinderen niet eerder van school halen om bijvoorbeeld reiskosten te drukken. In Rotterdam lijkt die aanpak succesvol.

Leerplichtambtenaar Theo Ruizenaar op een school in Rotterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Hallo, ik ben Theo en ik ben jullie leerplichtambtenaar. Ik kom controleren of iedereen er is vandaag. Tellen jullie mee?'

Klassikaal tellen de leerlingen van groep 7 van de Fatimaschool in Rotterdam tot 27. Theo Ruizenaar - spijkerbroek, halflang blond haar, zonnebril op zijn hoofd - wijst een voor een de hoofden aan. Eén leerling is afwezig. Zij zit met haar kat bij de dierenarts. 'In principe mag dat niet, maar het is de verantwoordelijkheid van de schooldirecteur om wel of niet verlof te geven', zegt Ruizenaar.

In groep 8 herhaalt het ritueel zich. Eén jongen ontbreekt. 'Ik weet zeker dat hij écht ziek is en niet op vakantie', verzekert juf Tine Noordzij. Gisteren tijdens het klassenuitje was hij er namelijk ook niet.

'Nu zijn je ouders nog verantwoordelijk. Straks op de middelbare school moet je er zelf voor zorgen dat je aanwezig bent. En als dat niet zo is, dan kom je mij weer tegen', spreekt de boomlange man de kinderen vermanend toe. 'Hoe lang bent u?', vraagt een jongen, zichtbaar onder de indruk. 'Twee meter elf.'

Rotterdamse leerplichtambtenaren controleren deze week tientallen scholen op luxeverzuim tijdens 'koppentelacties'. Voor ouders is het aantrekkelijk een paar dagen eerder op vakantie te gaan. Vliegtickets zijn dan vaak honderden euro's goedkoper en wie is de lange files naar en in Frankrijk niet graag voor?

Maar het mag niet, zegt Ruizenaar met klem. Ouders riskeren een fikse boete: 100 euro per kind per dag.

Verzuimboetes

Scholen en leerplichtambtenaren melden jaarlijks duizenden gevallen van luxeverzuim bij de Onderwijsinspectie. In eenderde van de gevallen levert dit de ouders een boete op. Door extra te controleren vlak voor en na de vakanties, zowel in klassen als in de vertrekhallen van Schiphol, proberen leerplichtambtenaren dit verzuim omlaag krijgen.

In Rotterdam lijkt deze aanpak succes te hebben. Vorig schooljaar waren er 843 meldingen van luxeverzuim en werden 235 boetes opgelegd. Een daling ten opzicht van twee jaar eerder, toen er bijna 1.000 meldingen binnenkwamen, op 8.000 meldingen landelijk.

De boetes zijn algemeen bekend bij ouders en hebben zo een afschrikwekkende werking. Ze leiden ook tot calculerend gedrag. Ouders wegen de boetes af tegen goedkopere tickets. 'Negen van de tien keer heeft het verzuim een financiële reden. Het scheelt ook veel geld', erkent Ruizenaar, maar dat is geen excuus.

Tien extra dagen

Er is een manier om toch buiten de schoolvakanties vrij te nemen en géén boete te riskeren. Voor bijzondere gebeurtenissen, zoals een bruiloft, mogen scholen tien dagen per jaar extra verlof geven. Deze dagen mogen officieel niet worden gebruikt voor vakanties, maar scholen knijpen vaak een oogje toe.

'De wet geeft ons ruimte zelf te beslissen. We kijken ook naar de situatie in het gezin. Op het moment dat ik om een goede reden besluit voor vakantiedoeleinden verlof te geven, kan een leerplichtambtenaar daar niet veel aan doen', zegt Nicole van Dijk, directeur van de Fatimaschool.

Ruizenaar beaamt dit. Die bevoegdheid ligt bij de schooldirecteur. Een leerplichtambtenaar kan alleen een melding doen bij de Onderwijsinspectie als een school stelselmatig de regels overtreedt.

Schooldirecteuren treden niet altijd streng op, ondervond Christel Visser uit Den Haag. Zij kreeg officieel geen toestemming haar 5-jarige dochter een week mee naar Spanje te nemen buiten de schoolvakanties. Ze ging toch, met risico op een boete. Tot haar grote opluchting meldde de schooldirecteur het niet bij de leerplichtambtenaar. Visser vindt het schoolsysteem veel te rigide. 'Ik weet honderd procent zeker dat mijn dochter niets heeft gemist die week. Ze leert op een vakantie zoveel dingen die ze op school niet meekrijgt.'

Menselijke maat

Eva Burke uit Amsterdam vond dat de school van haar 13-jarige dochter juist onnodig streng optrad toen zij door vertraging op het vliegveld een ochtend school miste. Prompt moesten ze op bezoek bij de leerplichtambtenaar. Op haar dochter, een brave leerling die nog nooit gespijbeld had, maakte dit grote indruk. 'Ze was in tranen. En de school deed geen enkele moeite om de situatie te begrijpen.'

Burke merkt dat scholen vaak willekeurig omgaan met verlofaanvragen. 'Als je precies weet wat je tegen een directeur moet zeggen, dan wordt het goedgekeurd, anders niet.'

Schooldirecteur Van Dijk erkent dit. 'Het is soms een kwestie van een ouder iets gunnen of niet.' Toch zou zij niet willen dat de regels strakker werden gehandhaafd. 'Nu kunnen we er een menselijke maat aan geven.'

De Onderwijsinspectie weet dat scholen verschillend omgaan met de regels voor extra verlof. Dit bleek uit onderzoek op scholen in de vier grote steden. Maar voorlopig neemt de inspectie geen maatregelen. Alleen bij structurele overtreding krijgen scholen een waarschuwing.

Op het schoolplein blijkt dat ook de Fatimaschool het niet altijd even nauw neemt met de verlofregels. Tara uit groep 7 was een schooldag afwezig 'omdat het vliegtuig niet op zondag ging'. Klasgenoten Nynke en Fiep kregen vrij voor de verjaardag van hun vader. Anderen gingen naar de huldiging van Feyenoord. Allemaal officieel geen geldige redenen voor een dagje vrij. Toch maakt Ruizenaar zich er niet heel druk over. 'Voor Feyenoord had de wethouder zelf toestemming gegeven.'

Ike Teuling

Vakanties leiden tot verlofstress

De slag om vrije dagen tijdens de zomervakantie leidt bij één op de zes werknemers tot 'verlofstress', stelt vakbond CNV Vakmensen op basis van eigen onderzoek. In de zomer willen veel werknemers tegelijkertijd op vakantie. Het werk bij bedrijven gaat echter door.

Het aanvragen van vrije dagen voor de zomervakantie en het resulterende schuiven van diensten begint al vroeg, vaak al in november of december. Piet Fortuin, voorzitter van CNV Vakmensen: 'En dan is er vaak ook nog een werkende partner, die in datzelfde circus zit. Het is telkens een puzzel om het rond te krijgen.'

De rechten van werknemers met schoolgaande kinderen zijn een heet hangijzer. 56 procent van de ondervraagden vindt dat deze mensen de eerste keus moeten hebben bij het vaststellen van vrije dagen, omdat zij vastzitten aan de schoolvakanties. Daar is 21 procent het niet mee eens.

Joris van Venrooij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden