'Je kan letters ook hinkelend leren'

Vlinderwijs is een Vlaamse manier van spelend leren. Het lijkt op het in Nederland omstreden Iederwijs, maar dan ietsje strenger. Kan in Vlaanderen meer dan in Nederland?

ANTWERPEN - 'Ik maak me wel een beetje zorgen', zegt een ouder. 'Ik sta helemaal achter het idee van spelenderwijs leren, maar het mag niet alleen spelen zijn. Leren ze hier wel rekenen en spellen?'


Het is de 'opendeurdag' van Vlinderwijs, een nieuw basisschooltje in Antwerpen-Zuid. Ouderparen lopen nieuwsgierig door het schoolgebouw, dat nog maar drie dagen open is. Hier geen klaslokalen, schoolbanken of -borden, maar leereilanden en snoezelkamers. Juf Monique beklemtoont dat er nog heel wat meubeltjes zullen bijkomen, maar nee, een traditionele school wordt dit niet.


Vlinderwijs wordt een school met een nieuw en naar eigen zeggen uniek concept. De leerlingen - van 2,5 tot 12 jaar - krijgen er geen klassikale lessen, maar mogen zelf kiezen wat ze doen. In de sterrenkamer kunnen ze rekenen, in de moestuin leren ze over biologie, op het muziekeiland mogen ze zingen. En als ze een moeilijk moment hebben, krijgen ze yoga of voetreflexologie.


De nadruk bij dat alles ligt op de rechterhelft van de hersenen: niet alleen analytisch leren, met de linkerhersenhelft, maar ook emotioneel en intuïtief. 'Je kunt letters leren uit een boek, maar evengoed met een hinkelspel of al zingend', zegt juf Monique. 'Iemand die sterk is in bewegen of muziek, zal zo veel makkelijker leren spellen.' Vlinderwijs is de eerste school in Europa die right brain education geeft.


Er zijn al een vijftigtal leerlingen ingeschreven in Vlinderwijs, voldoende om van start te kunnen gaan. Vandaag zijn vooral ouders gekomen die nog twijfelen. 'Het is een moeilijke beslissing, je wil het beste voor je kind', zeggen An en Kostas, ouders van Orfeas (7). 'In een gewone school is alles zo gestructureerd. Hier mogen ze meer zelfstandig kiezen en zijn ze creatiever. Maar er moet wel een evenwicht zijn tussen spelen en leren.'


Je kunt ervoor zijn of ertegen, maar Vlinderwijs is ontegenzeggelijk een bijzondere school. En het is niet het enige bijzondere schooltje dat dit jaar in Antwerpen zijn deuren opent. Er is ook Natan, een kleuter- en basisschool die focust op ondernemerschap. En er is Iqra, een school van de Federatie van Marokkaanse Verenigingen, met extra aandacht voor de moedertaal van allochtone leerlingen.


Met drie zulke projecten in één jaar lijkt het wel alsof het in Vlaanderen (het onderwijs is in België gesplitst) makkelijker is om richtingsvrije scholen op te richten dan in Nederland. In theorie is dat ook zo. In Vlaanderen hoeft een nieuwe school niet aan te sluiten bij een van de bestaande religies, levensovertuigingen of methoden, zoals in Nederland. Die richting wil staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker (VVD) ook uit.


Maar ook in Vlaanderen blijkt het in de praktijk toch niet zo makkelijk. Om subsidies te krijgen, moeten de scholen zich houden aan een gedetailleerd leerplan. Ze moeten zelf een gebouw met voldoende buitenruimte vinden en ze moeten een minimumaantal leerlingen tellen: bij aanvang minstens 50 leerlingen, en na zes jaar al 140. Voor een beginnende school is dat fors.


Groot scholentekort

Dat er dit jaar in Antwerpen toch zo veel nieuwe initiatieven zijn, komt door het grote scholentekort. De klassieke onderwijsnetten - het katholieke en het openbare onderwijs - kunnen de demografische groei in de steden niet volgen. Het Antwerpse stadsbestuur helpt daarom ouders en leerkrachten die een eigen school willen oprichten.


'Het stadsbestuur helpt ons ontzettend', zegt Briony Vanden Bussche, oud-docent economie en directeur van de nieuwe Vlinderwijsschool. 'Zij hebben voor ons dit gebouw gevonden.' Het witte schooltje, een voormalige jeugdherberg, ligt in een charmant park met een grote speeltuin. Voor Vlinderwijs is het een enorme troef.


Maar zelfs met de hulp van het Antwerpse stadsbestuur moest Vlinderwijs nog heel veel werk verrichten. Een pedagogisch plan schrijven, een team samenstellen, een begroting opstellen. 'Je moet alles van naaldje tot draadje uitzoeken', zegt Vanden Bussche. 'Gelukkig heb ik een economische achtergrond. Een school is toch een klein bedrijf.'


Dat het niet zo makkelijk is, bewijst ook de voorgeschiedenis. Vlinderwijs begon drie jaar geleden als het schooltje van Gwen Geerinck, moeder van drie kinderen met leerproblemen. Haar onderwijsvisie leunde aan tegen die van het controversiële Iederwijs in Nederland. Leerlingen mochten zelf kiezen wanneer ze naar school gingen, en mochten de hele dag computerspelletjes spelen. Daarvan konden ze volgens Geerinck ook leren.


Maar met die opzet slaagde Vlinderwijs er niet in erkenning of subsidies krijgen. Het werd een privéschool, waar leerlingen 165 euro per maand moesten betalen en waar de diploma's niet werden erkend. Het bleek onhoudbaar. Toen Geerinck op een congres over onderwijsvernieuwing Briony Vanden Bussche ontmoette, besloten ze samen het roer om te gooien.


Om te worden erkend, is de werkwijze nu grondig aangepast. In het nieuwe Vlinderwijs moeten de leerlingen wel verplicht naar school, krijgen ze meer structuur en worden ze ook verplicht te leren spellen en rekenen. 'Maar wij zoeken een manier om dat fijn te maken', zegt juf Monique. 'We praten met de leerlingen: waarom vind je iets niet leuk en hoe kunnen we het leuker maken?'


De blonde juf staat ook deeltijds in het reguliere onderwijs, maar heeft het steeds moeilijker met de etiketten die daar op leerlingen met dyslexie of adhd worden geplakt. 'Al die kinderen hebben andere talenten. Het is de kunst om van daaruit te vertrekken en niet vanuit wat het kind niet kan. Vanuit je linkerhersenhelft noem je het een probleem, vanuit je rechterhersenhelft een uitdaging.'


Haar uitleg lijkt veel ouders te overtuigen. Dirk en Veerle hebben hun zoon Zeb (6) net ingeschreven. 'Het is een stap in het onbekende, maar wij zijn bereid hem te nemen. We zijn erg gecharmeerd van de handboeken en door de nadruk op cultuur. We hopen dat de school niet zo klein blijft als nu. Maar als iedereen wacht tot er 80 leerlingen zijn, komt er nooit wat van.'


Nog een speciale school in Antwerpen: Iqra


Ook de Federatie van Marokkaanse Verenigingen kon van het Antwerpse scholentekort gebruikmaken om een eigen school op te richten. Hun school Iqra - Arabisch voor 'leren' - wekte in Vlaanderen wel wat ophef.


Volgens critici is het een islamitische school, van een type dat nog niet eerder werd opgericht in Vlaanderen.


In werkelijkheid is Iqra geen islamschool: tijdens de godsdienstuur-tjes geeft de school geen koranles maar cultuurbeschouwing, net als andere methodescholen. Wel kan de school op termijn naschoolse islamlessen aanbieden. De school wordt gesteund door Fopem, de koepel van methodescholen.


Iqra wil vooral de achterstand van leerlingen van allochtone origine wegwerken. Nergens is die achterstand zo groot als in België. De school wil dat doen door meer ruimte te geven aan de taal en cultuur uit de landen van herkomst van de leerlingen. Verder worden de ouders nauwer bij de school betrokken. De zeventig leerlingen zijn vooral van Marokkaanse origine, een weerspiegeling van de bevolkingssamenstelling van de buurt.


De onderwijsvrijheid in België laat in principe toe om een islamitische school op te richten. Maar door de versplintering van de Belgische moslimgemeenschap slaagde die er niet in te voldoen aan de zware praktische eisen van de overheid. Wel telt België een paar islamitische privéscholen. Die kunnen echter geen erkende diploma's uitreiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden