'Je hoeft geen man te zijn om seksistisch te zijn, niet blank om racistisch te zijn'

Het misverstand dat in elke discussie over seksisme of racisme de kop opsteekt, is dat het een kwestie van perceptie, of juist intentie is, betoogt Joyce Brekelmans. 'Iets kan alleen racistisch zijn als iemand het racistisch bedoelt, of als iemand het als racisme ervaart. Dat is pertinent onjuist. Het gaat om het onderscheid dat, al dan niet bewust, wordt gemaakt.'

Mart Smeets met gasten Henk Grol en Henk Lubberding in de Avondetappe.Beeld anp

Een lekkere, geile, ordinaire, rel. Bestaat er iets fijners in (social) medialand? Zeker in een week waarin de zomer - en daarmee de komkommertijd - eindelijk officieel begon, waren Heleen Mees en Henk Lubberding een ware traktatie. Even hartelijk ontvangen als de collega die op een snikhete zomerdag het kantoor binnen wandelt met een doos peerijsjes.

Want ook al is het allesbehalve rustig in Egypte, Brazilië, Congo, Syrië, Pakistan et cetera, hun misère kan ons zelden meer dan een paar achtereenvolgende dagen boeien. Als wij stoppen met lezen, stoppen de media met over dat onderwerp schrijven. Daarom is Ibn Ghaldoun nog steeds een hot item, terwijl PRISM - tot grote frustatie van het gefascineerde journaille - ondanks een steady stroom aan nieuwe onthullingen, geen voorpagina meer siert.

Meesgate
Desalniettemin is het begrijpelijk dat Nederland gefascineerd raakte door een vrouw die eerst haar naam in Mees veranderde, om vervolgens haar ex-minnaar te bombarderen met foto's van dode vogels. Naast andere, meer voor de hand liggende pikantheden. Dat ze daarnaast een 'powerfeministe' - wat is toch de functie van die enge trend om overal maar 'power' voor te plempen, of het nu om wasmiddel of yoga gaat - en een PvdA-kopstuk is, maakte Meesgate helemaal onweerstaanbaar.

Waar sommigen toch wel enige sympathie konden opbrengen voor de wandaden van de getroebleerde Mees - gedumpt worden is nu eenmaal verschrikkelijk pijnlijk en ze hadden natuurlijk wel jaren een affaire gehad - waren veel anderen keihard in hun oordeel: het maakt niet uit hoe hufterig een ex ook is, stalken is een misdrijf en van echtgenoten en kinderen blijf je af. Een glashelder en redelijk standpunt.

En dan is Mees naast vrouw, ook nog eens prominent feminist. Iemand die roeptoetert dat wat wij denken te weten over mannen en vrouwen, niet klopt. Dat het helemaal anders moet. Dat wij helemaal anders moeten. Terwijl wij het eigenlijk misschien wel prima vinden zo. En uitgerekend zij dondert dan 'head first' van haar zeepkist af. Natuurlijk lachen mensen haar dan keihard uit.

Wat in de praktijk echter lastig blijkt is het scheiden van de persoon en de beweging of ideologie die iemand zegt te vertegenwoordigen. Wellicht is dat ook wel waarom mensen in de verdediging schoten. Al snel viel het woord seksisme. Seksisme om dat Mees wel heel gretig aangevallen zou worden. Seksisme omdat mensen het voor Mees opnamen, terwijl ze een man in die situatie naar alle waarschijnlijkheid zouden hebben neergesabeld.

Argumententikkertje
En toen kon, met al die uitgestoken vingers, het argumententikkertje pas echt beginnen. Eenzelfde redenatie domineerde de discussie over de uitspraken van Lubberding. Dat mensen aanstoot namen aan het 'negertje' van Lubberding en dat racisme waagde te noemen, was enorm betuttelend en dus eigenlijk pas echt racistisch. Bovendien moest het maar eens afgelopen zijn met dat politiek correcte geneuzel.

'Het was heus niet zo bedoeld en die zwarte fietsmijnheer zou er zelf ook vast niet wakker van liggen.'

Een misverstand dat in elke discussie over racisme (of seksisme) de kop opsteekt, is dat het een kwestie van perceptie, of juist intentie is. Iets kan alleen racistisch zijn als iemand het racistisch bedoelt, of als iemand het als racisme ervaart. Dat is pertinent onjuist. Het gaat om het onderscheid dat, al dan niet bewust, wordt gemaakt. Zoals seksisme genderneutraal is, is racisme rassenneutraal. Je hoeft dus geen man te zijn om seksistisch te zijn en niet blank om racistisch te zijn.

Seksisme en racisme zijn uitingen van de vooroordelen die ons DNA zijn geprogrammeerd door het onderscheid dat in de samenleving nog steeds wordt gemaakt. Iedereen is op een bepaalde manier wel seksist of racist, ik net zo goed als ieder ander. De impact van uitspraken die seksistisch of racistisch zijn, is echter niet universeel te kwalificeren. Bepaalde bevolkingsgroepen worden, ondanks hun grondwettelijke gelijkheid, nu eenmaal in veel gevallen nog steeds niet gelijkwaardig behandeld. Die achterstand maakt dat het benoemen van verschillen waar we zo vreselijk dol op zijn, in veel gevallen wel degelijk kwaad kan, omdat het de status quo in stand houdt en de achterstand rechtvaardigt.

Het retorische spelletje
Een blanke Amerikaanse zuiderling 'cracker' noemen, is ook gewoon racistisch. Alleen kleeft er aan het woord cracker niet de bittere nasmaak van onderdrukking en slavernij, die men bij het woord 'nigger' wel proeft. Het retorische spelletje waarbij de rollen omgedraaid worden en iemand verklaart het helemaal niet erg te vinden om kaaskop genoemd te worden, is dus keihard valsspelen.

De mantra dat mensen niet zulke lange tenen moeten hebben als het op racisme, seksisme of voor mijn part antisemitisme aankomt, is beledigend en nogal makkelijk praten vanuit een bevoorrechte positie. Natuurlijk zijn humor en zelfreflectie hartstikke belangrijk in het leven, maar dat neemt niet weg dat mensen zelf wel bepalen waar ze aanstoot aan nemen en hoe ze behandeld willen worden. Dat jij een zwarte vriend hebt die het hilarisch vindt als je bananen naar hem gooit, of een buurvrouw die het liefst elke dag in haar billen genepen wordt, wil dat nog niet zeggen dat de mensen die hun hokje delen dat dan ook maar prima moeten vinden.

Daarom is het ook een goede zaak dat we het er nog eens over hebben met zijn allen. Henk, Heleen, namens politiek correct Nederland, hartstikke bedankt!

Joyce Brekelmans is blogger en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @JoycePants

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden