Je eigen mest en gas komt uit de wc

Poep en urine krijgen via de rioolwaterzuivering een tweede leven. Maar je kunt het ook thuis benutten. Het levert gas waarop je kunt koken en mest voor planten in de tuin.

Foto Han Hoogerbrugge

'WC 50 cent, Plas-partout 2,50' staat er op een bordje voor een stalen roestige tank. 'A pee with a view' heet het urinoir naast het terras. Een lome middag op een vervuild voormalig haventerrein in Amsterdam-Noord. Hippe jonge mensen drinken een verantwoord biertje, muntthee of gratis mineraalwater op het terras van restaurant de Ceuvel. Het restaurant is gebouwd op een oud schip. Eromheen liggen nog eens vijftien van die doorgezaagde boten met houten kantoren en werkplaatsen erop. Ze vormen een broedplaats van creatieve ondernemers als architecten, filmmakers en kunstenaars. Een bamboehouten vlonder verbindt deze wonderlijke vloot op het droge.

Twee schepen zijn in gebruik als demonstratieproject van Metabolic, een duurzaam advies- en projectontwikkelingsbureau. 'Hier komt alle urine van het restaurant en de kantoren samen', zegt onderzoekscoördinator Hugo Cortial.

De urine stroomt onverdund in een tank waar via een eenvoudige neerslagreactie struviet wordt gewonnen. Het spul bevat ongeveer de helft van het fosfaat dat een mens dagelijks loost in 1,5 liter urine. In de wat zure lucht voert student Michelle rustig proefjes uit voor haar onderzoek aan de Universiteit van Amsterdam. 'Struviet is een uitstekende meststof voor gras en voor planten', zegt Cortial.

De Ceuvel

Hij werkt samen met een aantal instellingen, waaronder Waternet, aan de bouw van een kas waar naast urine ook de poep van de kantoren als meststof gaat dienen. De kas die op het dak van de twee kantoren komt, vormt het demonstratieproject van een stedelijke 'bioraffinaderij'.

De Ceuvel is een kleine vrijhaven in het grote plangebied Buiksloterham dat volgens de ambities van de gemeente Amsterdam, nutsbedrijven en ontwikkelaars de compleet zelfvoorzienende woonwijk 'Circulair Buiksloterham' moet worden. De kas moet de kringloop van grondstoffen en energie sluiten en een showcase worden waardoor er meer bewustzijn ontstaat voor decentrale sanitatie, aldus Cortial.

'De opvang van poep en pis maakt de aanleg van dure riolering overbodig en brengt bovendien stadslandbouw in kassen in beeld', zegt Willem Velthoven van Mediamatic, een organisatie van ontwerpers en kunstenaars die dit voorjaar via een serie Pis'talks door wetenschappers en kunstenaars de blijde boodschap van de nieuwe vormen van sanitatie verspreidt.

Honderd huishoudens

De aandacht van de hippe grootstedelijke jongeren klinkt professor Grietje Zeeman als muziek in de oren. 'Eén hectare kas kan draaien op honderd huishoudens. De groente die daar groeit, is voldoende voor duizend huishoudens', zegt de hoogleraar milieutechnologie van Wageningen UR die al jaren bezig is met nieuwe vormen van sanitatie. In haar huis toont ze een toiletpot die uitmondt in een geavanceerde reactor in de tuin. 'Hier worden de fecaliën door bacteriën zonder zuurstof omgezet in energierijk biogas. Mineralen als fosfaat en stikstof komen in het slib en water dat ik hier ongeveer twee keer per jaar aftap voor de planten in mijn tuin', wijst ze. Voor noodgevallen is er wel een rioolaansluiting. 'Die lag er al.'

Het biogas gaat naar een gaslamp, die bezoekers laat zien dat de ontlasting ten huize Zeeman voor mooi avondlicht zorgt. 'Als ik mijn fornuis laat aanpassen, kan ik er op termijn op koken', zegt Zeeman. 'Een standaardgezin van vier personen produceert voldoende om alle dagen in maaltijden te voorzien.' Een gezin dat in een goed geïsoleerd huis woont en met zonnepanelen elektriciteit maakt, kan dus via de plee onafhankelijk van gas worden.

Nu zijn vrijwel alle waterschappen in Nederland bezig om het slib dat na de rioolwaterzuivering overblijft te vergisten tot biogas en er ook grondstoffen als fosfaat uit terug te winnen. Is het niet veel gemakkelijker om de waardevolle meststoffen in het best berioleerde land ter wereld achteraf uit het water te halen?

Energie terugwinnen

'Dat is een mooi streven', zegt Zeeman zuinig, 'maar op zijn best is het niet meer dan een schamele poging om een beetje van de kolossale vracht energie terug te winnen. De rioolzuivering vergt namelijk heel veel pompenergie voor zuurstof en water. Terwijl we hier decentraal echt energie produceren.'

Het concept van de decentrale of nieuwe sanitatie is allang niet meer het domein van dromers en utopisten. Veel bedrijven verwerken op deze manier organisch afval. In Sneek mankeert een rijtje huurwoningen een rioolaansluiting, in 2011 gevolgd door een wijkje van 250 woningen. De plannen in Amsterdam vormen daar een vervolg op.

Duur is het autonome toilet nog wel. 'Vooral de vacuümpomp is prijzig en die kost natuurlijk ook energie', zegt Zeeman. 'Vandaar dat we onderzoeken of de poep en pis ook onder vrij verval naar de tank kunnen lopen.' Zeeman vermoedt bovendien dat de kosten dalen als er meer woningen op deze pot overschakelen.

Meer eenvoudige varianten vinden hun weg al naar ontwikkelingslanden. In sloppenwijken bij Nairobi bijvoorbeeld koken vrouwen in units die bovenop biogas producerende toiletblokken zijn gebouwd. 'Daar wordt water bespaard, meststoffen voor de landbouw teruggewonnen, veilig energie geproduceerd en kap van bomen, sprokkeltijd en ongezonde binnenlucht vermeden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.