'Je bent nooit te dement om te leren'

Renée Braams vindt het onzin dat het leven van dementen niets dan ontluistering betekent. Volgens haar is niemand te oud om te leren.

© GETTY

Meneer Hemels, 87, zingt My bonnie is over the ocean met een heerlijk viriel volume en een vibrato dat elke toon wel een kwint heen en weer doet zwabberen. De verpleegsters lachen vertederd; zijn luide gegalm klinkt zo verrukkelijk levend. Ik geniet ook van meneer Hemels' zang: het is niet zoals je leert op zangles, maar in mijn oren klinkt het niet onmuzikaal.

Ergernis
De dames die met hem de psychogeriatrische huiskamer (vooral bevolkt door Alzheimer-patiënten) delen, denken daar anders over. Als één massief blok laten ze hun ergernis merken over dit al te aanwezige gezang. Handen voor de oren, demonstratief naar de wc lopen, snauwen in zijn richting.

'Iedereen mag meedoen, ja, maar hij moet wel zingen zoals het hoort!', weerlegt mevrouw de Vries mijn sussende opmerkingen. Zelf reageert meneer Hemels zoals altijd mild: 'We zijn geen twintig meer hoor ...' En moedig zingt hij door. 'Zingen is het leukste dat er is', zegt hij plechtig.

Elke keer als ik muziek maak met demente mensen, raakt me hoe moedig velen van hen zijn, en hoe onverstoorbaar opgewekt. Maar vandaag blijft de sfeer gespannen. De dames lijken in hun blijken van afkeuring niet voor elkaar onder te willen doen. Wat een eensgezindheid en wat heerlijk toch om je samen te ergeren...

Tolerant
Een week later kom ik terug met stevige voornemens om het een en ander in betere banen te leiden. Ik ben de juf, de dirigent, de baas, en ik ga eisen dat de dames tolerant zijn jegens meneer Hemels. Mijn eerste ingreep is dat ik binnen in de kring voor meneer Hemels ga zitten op een krukje. Ik wil met mijn lichaamstaal aangeven dat ik hem bescherm. Ik probeer de kring te dirigeren en ondertussen hem met zingen te helpen.

Er zijn zoveel zangmethodieken als er zangdocenten zijn, zei een docent van me, op de Schumann Akademie. Mijn methodiek is dat ik meneer Hemels in de ogen kijk en hem voordoe hoe zingen ook alweer ging. Dat is de manier om dementen iets te leren. Ook speel ik met zo strak mogelijke toon op mijn dwarsfluit de melodieën voor, waarbij ik zijn blik vasthoud. Het werkt, zijn stem wordt vaster en het vibrato krimpt ineen tot een aanvaardbaar tremulo.

Kritisch stemmetje
De volumeknop houdt hij echter hoog en mevrouw de Leeuw, het alfa-vrouwtje, begint weer te mopperen. 'Bent u kritisch, mevrouw de Leeuw?' vraag ik op neutrale toon. 'Ja, wel een beetje hoor', zegt ze. 'Ach ja, daar hebben we allemaal weleens last van, van zo'n kritisch stemmetje in je hoofd', zeg ik en het werkt, die opmerking haalt de angel uit het protest.

Mevrouw Bushoff, een pittig klein wijfie, zit te schudden van het lachen als meneer Hemels even stevig uithaalt en mevrouw de Leeuw snuift alleen nog luid als meneer spontaan uitbarst in La donna è mobile, qual piuma al vento, muta d'accento - e di pensiero. Hoe vaak ik ook lees of hoor dat het leven van dementen niets dan ontluistering betekent, ik blijf het onzin vinden. Niemand is te oud om te leren, ik niet, meneer Hemels niet, en de dames in de Alzheimer-huiskamer ook niet.

Renée Braams is Neerlandica en muziekdocent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden