REPORTAGE

'Je bent nog niet eens veroordeeld en dan behandelen ze je zo'

Het gezamenlijk opsluiten van jihadverdachten versterkt hun band alleen maar, zegt ex-gevangene Abu Ilias. 'Ze haten moslims. Klaar, simpel.'

De gevangenis in Vught. In Vught zit één van de twee speciale terroristenafdelingen (TA). Beeld ANP
De gevangenis in Vught. In Vught zit één van de twee speciale terroristenafdelingen (TA).Beeld ANP

'Ma sha allah. Ik ga jou eerlijk zeggen. Je kent pas broederschap wanneer je in een moeilijke situatie zit. Je wachtte gewoon tot het moment dat er weer recreatie was om de broeders te zien.' Met ingehouden woede volgt Moussa L. (40), alias Abu Ilias, dinsdag op de publieke tribune van de Haagse rechtbank de gesprekken over het opsluiten van jihadverdachten op speciale terroristenafdelingen (TA) in Rotterdam (De Schie) en Vught. Zijn 'broeder' Maher H. (20), een teruggekeerde Syriëganger tegen wie 3 jaar cel is geeist, stelde getuigedeskundige Edwin Bakker de vraag of opsluiting in de TA geen averechts effect heeft.

De TA zou de band tussen rijp en groen, tussen ideologisch geschoolden en mogelijk onschuldigen, versterken en de kans op verdere radicalisering verhogen. Bakker zei dat justitie zich inderdaad moet afvragen of het plaatsen van alle terreurverdachten en -veroordeelden op een TA wel verstandig is.

Abu Ilias, ook bekend als de oud-rapper Topa de Barbaar, zat twee weken in De Schie. Nadat de kinderen van twee gezinnen uit Huizen in augustus uit huis waren geplaatst, omdat de AIVD vermoedde dat ze naar het kalifaat wilden afreizen, vluchtte hij met vrouw en kinderen. Naar Syrië werd gezegd. Dat klopte niet. Abu Ilias dook enige tijd onder en meldde zich begin oktober bij de Haagse politie. Hij wordt verdacht van opruiing en deelname aan een criminele organisatie met terroristisch oogmerk. Eind oktober kwam hij vrij. Hij is nog wel verdachte, maar speelt volgens justitie 'een geringe rol'.

Band

In een gesprek met de Volkskrant bevestigt Abu Ilias de groeiende band tussen de TA-gedetineerden. Ze zitten allemaal in hetzelfde nare schuitje. 'Je moet je voorstellen dat je 23 uur in een cel zit en overal om moet vragen. Douchen mag alleen tijdens de recreatie. In dat uurtje per dag moet je je was doen, bellen, eventjes babbelen met de broeders en dan weer naar de cel.' Vernederend vindt hij het constante fouilleren. 'Iedere keer als je naar buiten of binnen gaat. Voor verhoor krijg je een riem om je buik, handboeien om.'

Hij heeft eerder vastgezeten voor kleine delicten. 'Zo werd ik nooit behandeld. En nu? Je bent nog niet eens veroordeeld en dan behandelen ze je zo. Ze haten moslims. Klaar, simpel.'

Abu Ilias heeft te doen met gedetineerden die lang moeten zitten. Je hebt geen magnetron op je kamer, bestek is van plastic, gordijnen plak je met klittenband tegen het raam. Bezoek moet achter glas blijven. Wil je bezoek zonder glas, 'dan moet je eerst naakt'. 'Helemaal uit de kleren en dan gaan ze overal aan zitten. Ze willen je vernederen. Twee weken waren genoeg. Het was te veel.'

De verwijzingen naar het fouilleren en visiteren (ook wel 'anale inspectie' genoemd), het bezoek achter glas, de verveling, omdat er geen activiteiten worden georganiseerd, komen terug in verhalen van andere TA-gedetineerden. Onder andere in een filmpje dat Project A, een club die opkomt voor moslimgevangenen, verspreidt onder jihadsympathisanten. Daarin wordt een anonieme 'broeder' ondervraagd die zowel in De Schie als Vught zat.

Te zwaar

Dinsdag in de rechtszaal sprak vermeende ronselaar Oussama C., alias Abu Yazeed, ook over de TA. C: '0,3 procent van de tijd mag ik bellen per week en 10,8 procent is sprake van alle activiteiten. De rest van de tijd zit ik op cel.'

C.'s raadsman Michiel Pestman stelde het 'onmenselijke TA-regime' in een zitting eind september aan de orde. Hij probeerde C. op vrije voeten en anders in een normale gevangenis te krijgen. De rechter leek hem te steunen in het argument dat de TA te zwaar is voor een net 18-jarige. Hij droeg het OM op een andere plek voor C. te zoeken, maar die zit daar nog steeds. Op 1 december wordt C.'s klacht over zijn TA-detentie behandeld. Als getuigen zijn opgeroepen de directeur van De Schie en Tinka Veldhuis, een van de onderzoekers die de TA in 2010 evalueerden.

Vanaf de opening in september 2006 in Vught ligt de TA onder vuur. De Raad van de Strafrechttoepassing adviseerde destijds niet zo'n aparte afdeling te openen. De regering deed dat toch, met het argument dat rekrutering en radicalisering van gevangenen in normale detentie moet worden voorkomen.

'Het TA-regime is gestoeld op de aanname dat andere gedetineerden vatbaar zijn voor radicalisering, maar dat is nooit onderzocht', zegt Veldhuis. Zij doet daar nu onderzoek naar.

Veldhuis noemt het bij elkaar zetten van terreurgedetineerden problematisch. 'Ze worden in een koker gedrukt en gelabeld als terrorist. Dat maakt het lastig afstand te nemen. Een neutralere naam, bijvoorbeeld de afdeling B6, zou minder stigmatiserend zijn.' Ze constateert verder dat het TA-regime het idee voedt dat deze uitsluitend gericht is op moslims. 'Dat wordt opgevat als discriminatie.' Ten slotte, zegt ze, ontbreekt op de TA het kritisch tegengeluid.

Gevangenis De Schie in Rotterdam, waar een speciale terroristenafdeling (TA) gevestigd is. Beeld ANP
Gevangenis De Schie in Rotterdam, waar een speciale terroristenafdeling (TA) gevestigd is.Beeld ANP

Andere behandeling

In een reactie zegt een woordvoerder van de Dienst Justitiële Instellingen dat bewust is gekozen voor concentratie. 'Terrorismeverdachten wijken zeer af van gedetineerden met andersoortige achtergrond. Dat vereist een andere behandeling en oplettendheid. Het personeel wordt opgeleid voor omgang met dit type gedetineerden.'

Dat sprake zou zijn van een verhoogd risico voor radicalisering, verbaast hem. 'Er is sprake van een individueel regime, waarbij juist weinig contact is met andere gedetineerden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden