Je bent jong en je wilt... senator worden

Provincialestatenverkiezingen

Politieke partijen hebben opvallend veel jongeren op hoge plekken staan bij de statenverkiezingen. Wat zegt dat? En waarom willen jongeren de senaat in?

Mirjam Bikker. Beeld Freek van den Bergh

Al anderhalve eeuw is de Eerste Kamer een wat slaperig instituut. Een chambre de réflexion, mogen de senatoren zelf graag zeggen, een kamer voor nadenkers. Anderen vergelijken het soms met een knekelhuis - een begraafplaats voor beenderen van overledenen. Mark Rutte citeerde vorige week bij wijze van grap de Belgische politicus Herman de Croo: 'Als de kiezer dat wil, blijf ik Kamerlid tot aan mijn dood. Daarna verhuis ik naar de senaat.' Rutte haastte zich te benadrukken: 'Dat is een citaat van De Croo, hè!'

Maar het ouderwetse imago van de Eerste Kamer is in rap tempo aan het veranderen. Het vuur van de politiek is ontstoken in de Eerste Kamer. Voor het eerst sinds mensenheugenis heeft een kabinet geen meerderheid in de senaat, waardoor de coalitie akkoorden moet sluiten met oppositiepartijen. Dat gaat soms mis, omdat senatoren niet slaafs uitvoeren wat hun collega's in de Tweede Kamer bedacht hebben. Dan zijn alle televisiecamera's en krantenjournalisten gericht op de senaat. Zo werd afgelopen december ternauwernood een kabinetscrisis afgewend nadat drie PvdA-senatoren de zorgwet van minister Edith Schippers van Volksgezondheid niet wilden goedkeuren. De Eerste Kamer staat volop in de belangstelling.

Nieuw bloed

Dat is ook te merken aan de kandidatenlijsten. De Eerste Kamer trekt nieuw bloed aan. Met gemak treffen we op de lijsten meerdere jonge mensen op verkiesbare plaatsen aan. Drie partijen hebben iemand jonger dan 35 jaar in de topvijf van hun kandidatenlijst. GroenLinks, ChristenUnie en D66 hebben sowieso de meeste jonkies die de Eerste Kamer willen bestormen. De SP en de PvdA hebben ook 35-minners, hoewel die lager op de lijst staan. Maar de tijd dat senator-kandidaten bijna allemaal 65-plus zijn, is voorbij.

We vroegen drie 36-minners wat de aantrekkingskracht toch is van de bankjes in de senaat. Heeft dat te maken met die toegenomen politieke rol? Zien ze het als een opstapje naar de Tweede Kamer? Of is de keus voor de senaat juist ingegeven door de tijd die daar is om te reflecteren op het nut van wetten, ver weg van de vluchtigheid die de Tweede Kamer soms overheerst?

Evenwicht

Politieke partijen maken er geen geheim van waarom ze de jongeren zo hoog op de lijst zetten. D66-senator Thom de Graaf, die de lijst voor de democraten in de Eerste Kamer samenstelde: 'De senaat kan door de gemiddelde leeftijd een wat vertekend beeld van de werkelijkheid hebben. Daarom vind ik het goed dat D66 ook wat jongere aspirant-senatoren heeft om evenwicht te brengen.'

GroenLinks-leider Bram van Ojik is blij met liefst drie personen van 35 en jonger in de toptien van de lijst. 'Omdat de wijsheid en reflectie niet is voorbehouden aan mensen op hogere leeftijd.' Ook de ChristenUnie vindt de 'afspiegeling van onze kiezers van groot belang'.

In het verleden waren er natuurlijk ook jonge senatoren, maar het is zeldzaam dat ze zich in zulke groten getale melden voor het ambt. De jongste senator ooit was de 19-jarige Driek van Vugt - vooral door zichzelf ook wel Superdriek genoemd, omdat hij zich ooit als Superman liet filmen voor een tv-spotje van de SP. Tussen 1999 en 2003 was hij 'een opvallende verschijning in het gezelschap van meest oudere heren en dames in de senaat', schrijft het Parlementair Documentatie Centrum van de Universiteit Leiden. Het was zelfs zo uitzonderlijk in 1999 dat een historicus noteerde: 'Bij het gebruikelijke handenschudden voorafgaand aan de vergaderingen informeerde de Kamervoorzitter steevast naar de voortgang van Drieks studie.'

Mirjam Bikker (32 jaar)

Partij ChristenUnie
Plek op de lijst 3
Huidige functie Beleidsmedewerker Tweede Kamerfractie ChristenUnie

'Als jurist wil ik dat wetten goed werken voor mensen. Ik zie dat dit soms onvoldoende zo is. Om dat te veranderen, wil ik actief worden in de Eerste Kamer. Ik hoop dat ik daar kan praten over waarden: waarom we dingen hebben geregeld zoals ze zijn. Ik denk dat ik als jurist een zinnige bijdrage kan leveren aan die discussie. Kijk bijvoorbeeld naar de bezuinigingen op de rechtspraak. Dat heeft gevolgen voor de toegang die mensen hebben tot het recht. Of kijk naar de ellende in de prostitutie. Er is dringend landelijke wetgeving nodig om misstanden daar aan te pakken. Als ik in de senaat kom, ligt het voor de hand dat ik mij ga concentreren op veiligheid- en justitiezaken.

Bij mijn keus om mij te kandideren speelt niet mee dat de Eerste Kamer veel in het nieuws is geweest. Ik vind het juist prettig dat de senaat meestal niet op teletekstpagina 101 staat. Het is de plek die los is van de waan van de dag. In de Eerste Kamer ga je een spade dieper, het gaat om kwaliteit en inhoud. Daar voel ik mij prettig bij.

Of ik als senator altijd op één lijn zal zitten met mijn collega's in de Tweede Kamer, hangt af van de inhoud. We hebben als ChristenUnie natuurlijk een programma waar ik ook voor sta. Dus ik denk dat ik de keuzen van collega's wel kan volgen.

Ik denk dat het goed is voor het evenwicht als er een paar dertigers in de senaat komen. Ik ben mij bewust van de dilemma's waar mensen van mijn generatie mee worstelen, zoals het combineren van arbeid en zorg. Ik heb zelf kleine kinderen. En ik heb vrienden die al drie keer een tijdelijk contract hebben gekregen en daardoor geen hypotheek krijgen. Als ik lid word van de senaat, dan buig ik me graag over dit soort kwesties. Ik zie ik het als eervol werk dat ik met de grootste toewijding zal doen.'

Mirjam Bikker Beeld Freek van den Bergh

Annelien Bredenoord (35 jaar)

Partij D66
Plek op de lijst 5
Huidige functie Associate professor medische ethiek, Universitair Medisch Centrum Utrecht

'Ik heb mij gekandideerd voor de Eerste Kamer omdat er op mijn vakgebied medische ethiek de komende jaren veel gaande is. Ik vind het belangrijk dat er goede wetten komen over innovaties in de biomedische technologie, zoals genetica, stamcelonderzoek en biobanken, zodat die op een ethisch verantwoorde wijze vertaald worden naar patiëntenzorg en de maatschappij. Juist in de Eerste Kamer is er tijd om stil te staan bij dit soort precaire kwesties.

Ik heb me ook gekandideerd omdat ik denk dat het goed is voor de diversiteit van het team als er een jonge vrouw meepraat in de senaat. De stem van de zestigers is daar al te horen. Maar de dertigers, de wetenschappers die nog met hun voeten in de klei staan, die zijn minder goed vertegenwoordigd in de Eerste Kamer. Dat de Eerste Kamer zo veel in het nieuws is geweest, speelt voor mij niet mee in de overweging om mij te kandideren. Als ik eropuit was om zo veel mogelijk in het nieuws te komen, dan was ik wel voor de Tweede Kamer gegaan. De Eerste Kamer past in deze fase van mijn leven. Het is een functie van één dag per week. Waardoor ik de rest van de week ook mijn werk en ambitie als ethicus kan voortzetten.

D66 heeft al heel lang in het verkiezingsprogramma staan dat de Eerste Kamer in principe moet worden opgeheven. Dus misschien ga ik meepraten over het opheffen van mijn eigen functie. Ik vind dat prima. Zolang we maar goed kijken hoe de toetsing van wetgeving dan gaat gebeuren voordat het de maatschappij ingaat.

Of ik altijd op één lijn zal zitten met mijn collega's in de Tweede Kamer weet ik niet. Ik kan niet in een glazen bol kijken. In de partij voeren we in een vroeg stadium discussie over wetten. Het politieke primaat ligt bij de Tweede Kamer. Maar als senator maak je uiteindelijk je eigen inhoudelijke afweging.'

Annelien Bredenoord Beeld Freek van den Bergh

Harmen Binnema (35 jaar)

Partij GroenLinks
Plek op de lijst 5
Huidige functie Universitair docent bestuur en beleid, Universiteit Utrecht

'De Eerste Kamer spreekt mij aan vanwege de zaal, de geschiedenis die je er ruikt en ziet, maar vooral vanwege de stijl van politiek bedrijven. Ik was 23 jaar toen ik actief werd in de provinciale staten: die hebben een vergelijkbare reputatie als de Eerste Kamer. Een plek met vooral wat oudere mensen, saai. Maar ik houd er juist van dat daar meer over de inhoud wordt gedebatteerd. In de Tweede Kamer rennen ze nog wel eens van de ene naar de andere hype. Er heerst een vrijwel permanente staat van verontwaardiging en er is te weinig tijd om over dingen na te denken.

Ik kies bewust voor de Eerste Kamer en niet voor de Tweede Kamer. De senaat is de plek waar ik me thuis zou voelen, omdat je daar tijd hebt om te reflecteren op wetgeving. In mijn geval op wetten over ruimtelijke ordening, verkeer, natuur en ons democratisch stelsel.

Als senator zou ik het belangrijk vinden om de vraag te stellen: wat kunnen mensen prima zelf oplossen en waar heb je de overheid voor nodig? Soms bemoeien politici zich met dingen waar ze helemaal niet over gaan.

Ik wil er graag aan bijdragen deze beschouwende rol te behouden, juist in een tijd waarin die onder druk staat van dichtgetimmerde deals uit de Tweede Kamer. Dat het kabinet-Rutte een minderheidsstatus heeft in de senaat is voor mij een extra reden om er nu bij te willen zijn. Na de verkiezingen wordt dit fenomeen alleen maar ingewikkelder. Ik ben blij dat we als GroenLinks nu niet in de constructie met het kabinet zitten zoals ChristenUnie, SGP en D66. Ze kunnen officieel nog wel tegen kabinetsplannen stemmen, maar door de morele druk kan het eigenlijk niet meer.

Uiteraard, als Bram van Ojik een goed punt voor ons binnenhaalt, dan lijkt het me logisch dat we daarmee in de Eerste Kamer instemmen. Maar als we een groot meningsverschil hebben en dat is vanaf het begin duidelijk naar elkaar uitgesproken, dan zou ik als senator een eigen afweging maken.'

Harmen Binnema Beeld Freek van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.