Je bent een kanjer

Kinderen hebben nu soms veel te veel zelfvertrouwen.

Mijn pianoleerling Floortje (14) mag, na door de auditie te zijn gekomen, een Wals van Chopin spelen op het Kerstbal van haar gymnasium. Ze heeft me uitgenodigd, dus ik wring me op die decemberavond tussen leerlingen en ouders door naar net nog één stoel. Jemig, wel een man of driehonderd propt zich in de gymzaal.

Lullen

De presentatoren komen op, een kwartier na de beloofde aanvangstijd, en beginnen op hun gemak te keuvelen. Hoe ze heten, Max en Ties, dat ze een nieuw pak hebben gekocht voor deze avond, hoe vereerd ze zijn dat ze voor deze taak zijn uitgekozen, en dat het punt is, eigenlijk, hè Ties, dat ze niets hebben voorbereid. ‘Wij kunnen namelijk niet plannen’, zegt Max. ‘Ja’, neemt Ties het over ‘wij kunnen echt niet plannen.’ ‘Nee’, haakt Max weer in, ‘plannen kunnen we écht niet.’ En zo emmeren ze voort. Tussen elk van de vijftien optredens op deze tot middernacht uitdijende avond – met eersteklassers in de zaal! – verschijnen Max en Ties weer op het toneel om de boel geinig aan elkaar te praten.

Max: ‘Wij kunnen dus niet plannen, dus we hebben niets voorbereid.’ Ties: ‘Maar er is iets anders wat we wel kunnen, hè Max?’ Max: ‘Ja, wij kunnen lullen!’

Lullen, dat kunnen jullie helemaal niet! Daarvoor moet je geestig zijn, en dat zijn jullie niet. Gelukkig, het is pauze! Nu zal de rector of een tweede violist van het schoolorkest de presentatoren wel tot de orde roepen: ‘Jongens, houd het kort. Jullie hebben niets voorbereid. Het is niet leuk genoeg. Denk aan de tijd!’

Niets daarvan. Niemand heeft deze kwasten feedback gegeven. Ze nemen na de pauze net zo ruim de tijd voor hun tergende gezwets.

Bowlby

Twijfel bekruipt me over hoe wij onze kinderen opvoeden. Overvoeren we onze kinderen niet met complimenten en bevestiging, zodat ze, behept met een al te groot gevoel van ik-ben-goed-zoals-ik ben, de grote wereld instappen?

Zijn Max en Ties het product van een John Bowlby-opvoeding waarin het erkennen en bevestigen van kindergevoelens zelfbewuste volwassenen moest kweken?

In Ouders van Nu hebben we gelezen dat kleuters groeien van complimentjes, dat ze bloeien als ze zichzelf geweldig vinden. Ai, is het resultaat een generatie opgeblazen kikkers?

Ik ben ook zo’n moeder. ‘We hebben vandaag een rekentoets gehad’, vertelde mijn oudste dochter (toen 10). ‘Ging het goed?’, vroeg ik. ‘Ja hoor’, zei ze, ‘ik heb acht van de tien sommen goed, denk ik.’ ‘Snapte je die andere twee niet dan?’ ‘Jawel, maar ik had geen zin om die uit te rekenen.’ ‘Maar het was een toets!’ ‘Nou en, mam? Een foutje is toch niet zo erg?’

Goed geoefend!

Als pianojuf heb ik mezelf ook afgeleerd om in het wilde weg te strooien met complimentjes als ‘goed zo’ en ‘mooi hoor’. De meeste kinderen, een enkeling uitgezonderd, zijn daar niet bij gebaat.

Floortje, de Chopin-vertolkster, kwam op haar achtste bij me op les. Haar moeder is psychiater en Floortje blaakte van zelfvertrouwen. Ze timmerde er al improviserende op los op mijn piano, incasseerde dan graag een mooi compliment voor haar muzikaliteit en wilde dan ‘pauzeren’, zei ze, om mijn huis te gaan bekijken. Groot was haar verbazing als ik erop aandrong dat ze een riedeltje uit het beginnersboek opnieuw speelde, en dan zoals het in het boek stond. Zoals zij het speelde was het toch al lang prachtig?

De beste tip die ik zelf heb opgepikt uit opvoedingsbladen, is dat je complimenten moet geven voor het oefenen, niet voor de intrinsieke kwaliteiten van de persoon. Dus niet ‘je bent een kanjer’, maar ‘wat heb je daar hard aan gewerkt’. Niet ‘je bent een tweede Mozart, jij!’, maar ‘ik hoor dat je die moeilijke passage veel hebt geoefend!’

Haar Kerstconcert-wals speelde Floortje op les met zwier en uitbundig rubato, zelfvertrouwen heeft ze gelukkig nog steeds, maar ze sloeg er erg vaak naast. ‘Hoe kunnen we eraan werken dat je minder misslaat’, stelde ik aan de orde. En toen toch weer die verbazing: ‘Is misslaan dan zo erg?’ ‘Nee’, antwoordde ik, ‘een fout maken is niet erg, maar toch moet je je uiterste best doen om zo weinig mogelijk fouten te maken als je voor een publiek speelt.’ Ze keek me bevreemd aan, maar ging toch aan de slag.

Graag zou ik hier schrijven dat Floortje op het Kerstconcert zó mooi speelde, dat Max en Ties er stil van waren. Helaas, ze namen de draad van hun gezeur onbarmhartig weer op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.