REPORTAGE

'Je begint toch niet met windmolens in je mooiste gebieden?'

De provincie Gelderland overweegt windmolens te plaatsen op de Veluwe en in andere natuurgebieden. De publicatie van een kaart met mogelijke locaties zorgt voor discussies.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Op de Oud-Reemster hei wijst Jan Gorter, directeur Natuurmonumenten Gelderland om zich heen. 'Dit hier is hartje Veluwe.' Voor hem ligt een heideveld, zachtjes glooiend als een badlaken. Het wordt omzoomd door bossen: een beukenlaan, grove dennen, sparren. Daarboven is niets dan de grauwe blauwe lucht.

Precies om die leegte gaat het, zegt Gorter. Nu is die er nog, maar dat is zomaar voorbij als langs de weg achter het bos windmolens worden geplaatst van 150 meter hoog, tien keer hoger dan een gemiddelde boom. 'Die staan er dan flink bovenuit te torenen.' Weg leegte.

Niet onmogelijk

Windmolens op de Veluwe: je gelooft je oren niet, zegt Gorter. Windmolens bouw je aan de kust of in de polder, niet in de bossen. Toch gaat daar de discussie over, nu de provincie Gelderland een kaart heeft gepubliceerd met zoekgebieden voor windenergie in natuurgebieden.

Daarbij wordt de Veluwe niet gespaard. Bij de Kroondomeinen, aan de rand van Nationaal Park de Hoge Veluwe, rond Kootwijk, langs het Leuvenumse bos, overal staan rode stipjes ten teken dat windmolens op deze plekken mogelijk zijn. Correctie, zegt gedeputeerde Jan-Jacob van Dijk: niet onmogelijk. Want voordat er daadwerkelijk windmolens gebouwd mogen worden, moet aan tal van voorwaarden worden voldaan.

De discussie vindt zijn oorsprong in het Nationaal Energieakkoord dat overheden en maatschappelijke organisaties in 2013 sloten over het stimuleren van duurzame energie. Daarin verplichtten provincies zich onder meer om in 2020 6 duizend megawatt windenergie te leveren. Die opdracht werd onderling verdeeld. Windrijke provincies als Flevoland en Groningen nemen een groot aandeel voor hun rekening, de Gelderse bijdrage is 230,5 megawatt, oftewel zo'n tachtig windmolens.

Wind op land

In het Nationaal Energieakkoord van 2013 hebben overheden en maatschappelijke organisaties afgesproken dat in 2020 14 procent van alle energie in Nederland duurzaam wordt opgewekt. Windenergie speelt daarin een belangrijke rol.

Afgesproken is dat 4450 megawatt windenergie op zee wordt opgewekt en 6 duizend op land. Die taakstelling is opgelegd aan provincies die dat onderling verdeeld hebben. Die verdeling is als volgt:

Flevoland
1390,5 megawatt
Groningen 855,5
Zuid-Holland 735,5
Noord-Holland 685,5
Zeeland 570,5
Friesland 530,5
Noord-Brabant 470,5
Drenthe 285,5
Gelderland 230,5
Limburg 95,5
Overijssel 85,5
Utrecht 65,5

Windvisie

De meest kansrijke locaties voor windmolens staan op een kaart die gepubliceerd is bij de provinciale 'Windvisie' uit 2014: langs het randmeer bij Harderwijk, in de buurt van Nijmegen, bij knooppunt Deil, op een industrieterrein bij Apeldoorn. Maar daar ben je er niet mee, zegt Van Dijk. In de toekomst ontkom je er volgens hem niet aan ook in natuurgebieden windmolens neer te zetten. Al was het maar omdat Gelderland er daar relatief veel van heeft.

De provincie liet een verkenning uitvoeren waar in bossen windmolens kunnen staan. Dat werd uitgebreid met een inventarisatie van mogelijke plekken in natuurgebieden. Het leidde tot een kaart vol rode vlekjes langs rijks- en provinciale wegen, buiten waardevol vogelgebied.

Er mag alleen gebouwd worden onder voorwaarde dat twee keer de oppervlakte die voor windmolens wordt gebruikt, elders wordt gecompenseerd. Bovendien moet de gemeente het ermee eens zijn. Concrete plannen zijn er nog niet, al is in Harderwijk en Barneveld al wel gesproken over windmolens op de Veluwe.

Onbedorven horizon

Toch kwam de kaart voor Gorter als een klap in het gezicht. Landschap versus windmolens is een dilemma voor natuurbewegingen. Windmolens zijn duurzaam en dus goed voor het milieu, maar ze tasten ook het landschap aan. Die afweging maken ze van geval tot geval, zegt Gorter.

'Wij begrijpen best dat er windmolens gebouwd moeten worden, ook in de natuur. Op een aantal plekken in Gelderland zoals bij Montferland werken wij er ook aan mee. Maar je begint toch niet in je mooiste gebieden? Dat is idioot.'

Nederland is een vol land. Plekjes met een 'onbedorven horizon', zonder door mensen aangebrachte lelijkheid, worden almaar schaarser. Die gebieden moet je vrij houden van windmolens, pleit Gorter. 'Deze kaart is een uitnodiging om overal in de natuur windmolens te plaatsen.'

In de natuur

Zo is die uitdrukkelijk niet bedoeld, haast CDA-gedeputeerde Van Dijk zich te zeggen. 'Het enige wat wij doen is blokkades opheffen tegen de bouw van windmolens. Als je mij vraagt: vind je het wenselijk dat midden op de Veluwe windmolens worden gebouwd, dan zeg ik nee.'

Provinciale Staten reageerde in eerste instantie sceptisch op Van Dijks plannen. Er is nog van alles bespreekbaar, benadrukt hij. Een idee is het binnenste deel van de Veluwe vrijwaren, zodat windmolens alleen aan de rand mogen staan.

Maar, zegt hij er meteen bij: willen we serieus werk maken van windenergie, dan is het onontkoombaar dat we dat gaan terugzien in het landschap. Gas zit onder de grond, windmolens niet. 'Daar zullen we toch aan moeten wennen. Om te zeggen: nooit in de natuur, dat vind ik te gemakkelijk.'

Discussie

Dat is misschien ook wel stiekem Van Dijks geheime agenda, denkt Volkert Vintges, directeur van de Gelderse Natuur- en Milieufederatie: de geesten rijp maken voor de komst van nog meer windmolens. Vooral als de volgende provinciale doelstelling in zicht komt: energieneutraal zijn in 2050. Dan praat je over een veelvoud van tachtig windmolens.

Vintges staat genuanceerd in de discussie. De Gelderse Natuur- en Milieufederatie sloot zich niet aan bij het protest van Natuurmonumenten. 'Ons standpunt ten aanzien van windmolens op de Veluwe is terughoudend. Laten we eerst maar eens naar andere plekken kijken. Als we daar niet uitkomen, kunnen we deze discussie alsnog voeren.'

Draagvlak is het allerbelangrijkste bij het realiseren van windenergieprojecten, zegt Vintges. Zijn federatie is nauw betrokken bij de bouw van een windpark bij Nijmegen, het resultaat van een succesvol burgerinitiatief. In dat verband, zegt hij, kun je je afvragen of het publiceren van een kaart voor windmolens in natuurgebieden wel zo'n gelukkige manier is om de discussie daarover aan te zwengelen.

Gorter vindt van niet, bromt hij met een laatste blik op de lege horizon boven Otterlo. 'Dit kun je maar één keer verpesten en dan is het er niet meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden