JDX - a public enemy De Laatsten der Onverstandigen

Theater

Tg STAN ****

9/4, Brakke Grond, Amsterdam. Nog te zien: 9 en 10/5, Toneelschuur Haarlem. stan.be

De Roovers ****

15/4, Brakke Grond, Amsterdam. Nog te zien: 23/4, Toneelschuur Haarlem. www.deroovers.be


Vlaams Toneelspelersgezelschap STAN bestaat 25 jaar en trakteert op een voorstelling. Een lekkere gouwe ouwe uit 1993. Bescheiden, als je het vergelijkt met hun 20ste verjaardag: toen was het twee dagen feest, met optredens van de vrienden van het Antwerpse collectief, en dat bleken er heel wat. Maar met JDX - a public enemy zijn we als publiek ook niet slecht af, integendeel.


Een Ibsen uit 1882, veelal als Een vijand van het volk vertaald, die toevalligerwijs pakweg een week geleden als Volksvijand bij het Noord Nederlands Toneel in première ging in regie van de Vlaamse Sarah Moeremans. Zo bont als die was aangekleed, zo sober is deze. JDX - a public enemy is vintage STAN.


Jolente De Keersmaeker, Sara De Roo, Frank Vercruyssen en Damiaan De Schrijver hebben een vloer, een paar tafels en strakke pakken. Ze blijven allemaal op toneel, spelen meerdere rollen - behalve Vercruyssen als de vijand van het volk; de arts die de klok wil luiden over misstanden aangaande de als gezond geafficheerde baden in het stadje waar hij woont. Zelfs zijn vrouw probeert hem daarvan te weerhouden, maar hij zet door.


STAN doet wat het vaak zo goed doet: veel nadruk op de tekst. Door steeds weer een twist in het spel, precies de goede focus en dan opeens een grap, het optrekken van een wenkbrauw, een stembuiging, een wegwerpgebaar, een wanhoopskreet, krijg je zo'n heerlijk glasheldere voorstelling die tegelijk allerlei herkenbare, menselijke grillen en grollen in zich draagt. In Amsterdam werd de groep terzijde gestaan door Annette Kouwenhoven (Discordia) als 'souffleur', die ook de talloze regie-aanwijzingen voorlas en met wie de acteurs soms ook even een paar woorden wisselden. Erg geestig.


Een week later deed De Roovers Amsterdam aan, dat andere mooie Vlaamse gezelschap dat ook al jarig is: 20 worden ze. Zij brengen een nieuweling: De Laatsten der Onverstandigen van Peter Handke over machinaties in tijden van financiële en morele crisis, na Timon van Athene de tweede in hun 'Dollarcyclus'.


En ook dit is een feestje dat het collectief waardig is; genereus, grimmig en goed gespeeld. De keus voor een Handke uit 1974 blijkt overtuigend een slimme. Over harde concurrentie gaat het, over sluwe ondernemers, verleiders, vrouwen, geknechten, ego's, eenzaamheid en zelfmoord.


Gastspeler Jurgen Delnaet is sterk als Hermann Quitt, centraal personage, nietsontziend ondernemer, superego. En ook van de anderen is het genieten: Robby Cleiren en Luc Nuyens als de twee baasjes die eveneens denken het te hebben gemaakt, Sara De Bosschere en Sofie Sente als overlevers in deze specifieke maatschappij; Wouter Hendrickx als de kleine aandeelhouder, Frank Dierens als vooralsnog de echte winner.


En, opmerkelijk, voor beide ensceneringen geldt: heel actueel. Hard, maar waar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden